Der Tod des Widersachers - Hans Keilson (1959)

"In de ban van de tegenstander is een meesterwerk, en Hans Keilson een genie". Deze woorden in de New York Times Book Review betekenden in 2010 de internationale doorbraak van de op dat moment 100-jarige Hans Keilson, die tot die tijd vooral naam had gemaakt in de psychiatrie, terwijl zijn literairee werk slechts bescheiden succes kende. Na 2010 volgden vele vertalingen en literaire lofprijzingen, ook in Nederland, het land waar Keilson terechtkwam nadat hij als jood de wijk nam uit nazi-Duitsland.

Een mooi verhaal, hoe één quote een literaire herwaardering kan veroorzaken. Helemaal waar is het natuurlijk niet, want er verschenen al heruitgaves en het NRC kon het zelfs niet laten om te verwijzen naar een eigen recensie uit 2005, maar de puntige tekst uit de New York Times is zeker van belang geweest en wordt dan ook in vrijwel elke recensie overgenomen.

De hamvraag is natuurlijk; is het ook waar? En eerlijk gezegd zie ik het niet. De reden voor alle lof lijkt me te liggen in het wat bijzondere gezichtspunt dat Keilson heeft op Hitler, een naam die hij overigens niet noemt een weergeeft als 'B.'. Hoofdthema vanIn de ban van de tegenstander is de verhouding tussen je vijand en jezelf, die volgens Keilson paradoxaal genoeg kenmerken draagt van een vriendschapsverhouding, van wederzijdse afhankelijkheid en zelfs noodzakelijkheid. Het probleem is alleen dat deze gedachte reeds in de eerste pagina's wordt opgeworpen. Het vervolg van het boek kent nauwelijks ontwikkeling in zowel inhoudelijk als verhalend opzicht. Stilistisch is In de ban van de tegenstander daarbij onopvallend, de dialogen zijn zwak en de raamvertelling die Keilson opvoert is volkomen onnodig en doet alleen maar afbreuk aan zowel het begin als het einde van de roman.
Kortom, na een boeiend eerste hoofdstuk zie ik eigenlijk nog nauwelijks positieve punten. En dat terwijl het genre, de oorlogsliteratuur, goed vertegenwoordigd is onder mijn favoriete boeken.

In de ban van de tegenstander is wat mij betreft geen meesterwerk, en Keilson vind ik literair gezien ook zeker geen genie. Maar het blijft een mooi verhaal, dat van die quote.

Ik had zowel dit boek als Het Leven Gaat Verder cadeau gekregen. Beide romans verraden een groot inlevingsvermogen van de auteur en kennen psychologische diepgang. Niet vreemd dat Keilson carrière heeft gemaakt als psychiater, dus.

In de Ban van de Tegenstander laat een volwassener auteur zien, het verhaal is beter gestructureerd dan zijn eerste boek en bevat rijkere passages die de kernboodschap moeten benadrukken. Literair gezien ben ik het echter eens met bovenstaand commentaar. Het proza leest niet altijd even goed weg, de stijl komt soms vermoeiend over.

Eigenlijk helemaal eens met eRCee (mooi stukje), hoewel voor mij 'na een boeiend eerste hoofdstuk (...) eigenlijk nog nauwelijks positieve punten' te sterk is: er zijn meerdere scènes, zoals de plundering van de begraafplaats, maar inderdaad, de kaarten liggen al snel op tafel, de grondgedachte wordt meteen al duidelijk, en stilistisch en compositorisch valt er inderdaad genoeg op aan te merken (die raamvertelling is volstrekt nutteloos). Dus, inderdaad, een aardig boek, maar niet het meesterwerk dat er een tijdlang in gezien werd.