De Avonden: Een Winterverhaal - Simon van het Reve (1947)

Speciaal voor deze site heb ik dit boek ter hand genomen. En het is me goed bevallen. Vooral het taalgebruik van de hoofdpersoon (Frits) en de humor maken dat het gemakkelijk wegleest, ondanks de alomtegenwoordigheid van ziekte, afbraak en dood. Leuk is ook het contrast tussen het gevoelloze sadisme van Frits en zijn tranen om een fles wijn die bessen-appel blijkt te zijn.
Qua stijl is Reve verder weinig opvallend. De dromen aan het einde van elke dag vond ik vrij zwak. 3,5*

"Het is niet erg om ongelukkig te zijn, maar hoe moet het een mens te moede zijn als hij weet dat nergens buiten hemzelf schuld is aan te wijzen?"

De avonden is bij momenten een uitzonderlijk grappig boek, op een groteske manier, maar de algemene nasmaak is zeer wrang. "De held van deze geschiedenis" is zonder meer een van de meest mistroostige personages uit de wereldliteratuur. Hij is sociaal vervreemd, liefdeloos en verliest zich in dwangmatigheden en apathie. Het boek is beladen met een benauwende kilheid, een verstikkend cynisme.

Het wonderlijke is dat Reve dit bereikt door een heel afstandelijke, registrerende stijl, zonder ooit beschouwelijk te worden. Dit heeft in het begin een zweem van onwerkelijkheid, maar naargelang het verhaal vordert, leidt deze afstandelijkheid tot een nog naargeestiger beklemming.

Klasse!

Ik vond het echt heel goed, de Avonden. Het heeft mij enorm verrast, aangezien veel mensen in mijn omgeving hun neus erbij ophaalden.
Ik lees hier veel over de humor en het cynisme van het boek, maar wat mij ook opviel, was een zekere tederheid die steeds in het verhaal sloop. Dat zag ik ook terug in Frits, een zachtere laag onder die harde buitenkant. Dat konijn!
Er zat ook een kinderlijke droefheid in, die ik persoonlijk heel voelbaar vond. Zo was het ook met de humoristische elementen in het verhaal, ik kon luidop lachen en terwijl mijn maag voelen samenkrimpen van de 'zieligheid'. Ik denk nu maar aan de fles wijn/vruchtensap; hilarisch, hartverscheurend en teder. Gerard Reve kan het aan om verschillende lagen 'emoties' in zijn verhaal te leggen, dat vond ik heel knap.

Gerard Reve weet bovendien als geen ander de vinger op de zere plek te leggen. Ik denk alleen nog maar aan Frits' opsomming van alles wat een mens echt heel kwaad maakt - het zat er recht op!
Bepaalde quotaties, zijn zo universeel, zo menselijk, en toch zo ongrijpbaar, maar Reve zet het om in woorden. De conversaties zijn zo alledaags dat het absurd is dat een auteur het zo treffend weet neer te schrijven. Ik was enorm onder de indruk. Een intriest verhaal met momenten zò grappig maken, dat is talent.

Op de achterflap van mijn kopie van 'de Avonden', staat overigens een quote van Godfried Bomans, die schreef: 'Ik heb zelden een boek gelezen, zo naargeestig, zo zeer van positiviteit verstoken, zo grauw, cynisch en volstrekt negatief, als dit. Het wurgt iemand de keel toe.'
Daar was ik het niet mee eens. Ja, de verlatenheid en uitzichtloos van de naoorloogse generatie weerklinkt door heel het boek, maar het is ook zo mènselijk, en Frits had in mijn ogen iets heel zelfredzaam. De humor maakt het bovendien draaglijk. De reactie van Gerard Reve op de kritieken vond ik dan wel weer leuk: 'Het is nog altijd een wijdverbreide opvatting dat een schrijver uitzicht moet bieden. Ik zie dat niet in. is dat speciaal mijn taak? Laat ze een spionnetje kopen, de zwetsers.'
4 sterren*

Van alle boeken voor mijn examen is dit wel diegene die me het meeste is bijgebleven. Frits van Egters is iemand die me overigens nog steeds bijblijft (een prototype waar ik velen al snel mee vergelijk) en eigenlijk moet dit boek worden voorgelezen door Reve zelf, of iemand met een zware trage stem om het boek tot zijn volle recht te laten komen. Het is de sfeer, de taal van Reve, de personages, het beeld van Nederland na de oorlog en dat van jongeren dan in het bijzonder. Ergens is dit een heel zwaarmoedig boek, maar waar ook verlossing in mogelijk is.

Vaak vond ik 'De avonden' te veel doorspekt met het onophoudelijke zelfmedelijden van het hoofdpersonage om het voor mij een goed boek te maken. Dit boek probeert de lezer in te laten leven met Frits' verveling en cynisme, maar verder dan een matige sfeerschets van een verveelde (en vervelende) Amsterdammer in de jaren '40 komt het, naar mijn mening, niet. Wat ik wel leuk vond, was de onderhuidse spanning tussen Frits en zijn ouders en het slot.

Gerard Reves ‘De avonden’ staat al jaren op mijn verlanglijstje. Dit werd nog versterkt nadat ik een kort artikel van Reve las over Oost-Berlijn. Op levendige, zeer boeiende wijze beschreef hij hierin de toestand van de stad kort nadat de Berlijnse Muur was gebouwd.

Helaas zie ik in ‘De avonden’ vrijwel niets terug van zijn kunde. Natuurlijk was Reve slechts 23 jaar oud toen hij dit boek publiceerde, maar daar koop ik geen boodschap voor. Het verhaal is tamelijk oppervlakkig, langdradig en slaat nooit een boeiende zijweg in. Hoofdpersoon is de (tevens!) 23-jarige Frits, een wat labiele jongeman met een obsessie voor kaalheid.

Alle elementen voor een interessant boek zijn aanwezig (een depressieve hoofdpersoon, een winterachtergrond en botsende karakters). Maar iedere keer als er een potentieel interessante dialoog ontvouwt, springt Reve over naar de volgende alinea die vaak nauwelijks aansluit op de vorige. Persoonlijk stoort mij dit veel meer dan de naargeestige sfeer.

Ik zal geen vrienden maken met liefhebbers van de Nederlandse literatuur, maar in zekere zin vind ik ‘De avonden’ vergelijkbaar met ‘Minder dan niks’ van Bret Easton Ellis. In beide boeken is er vrijwel geen mooie zin te vinden, kruipen de karakters niet onder de huid en is er geen ‘verlossing’. Vreemd genoeg wist ik beide boeken wel redelijk rap uit te lezen.

Is Reves klassieker dan een prul? Nee, zeker niet. Met name de dromen die Frits ’s nachts heeft, zijn origineel bedacht en interessant omschreven. Ook is er in het laatste hoofdstuk eindelijk iets zichtbaar van Reves schrijftalent. Deze elementen weerhouden mij ervan een onvoldoende uit te delen. Het moge echter duidelijk zijn dat andere schrijvers de komende tijd hoger op mijn leeslijst staan.

3*

Geweldig boek. Het is me duidelijk geworden waarom Herman Brusselmans zo van het werk van Reve houdt. Sterker nog, het is me duidelijk waar Brusselmans zijn stijl vandaan heeft. Gortdroge humor, hele passages die feitelijk nergens over gaan en toch geniet ik als lezer van kleine, stiekeme stukjes genialiteit. De paniek die bij onze hoofdpersoon opsteekt als het gesprek in een gezelschap even lijkt stil te vallen. Alles beter dan pijnlijke stiltes denkt hij, en begint vervolgens vrienden tot vervelens toe aan te vallen op beginnende kaalheid of te bestoken met shockerende verhalen of stellingen (iedereen boven de 40 jaar zou moeten sterven, het leven is dan immers voorbij?).

Het aftellen tot een avond voorbij is. Zelf vrienden (ongevraagd) bezoeken en na 5 minuten al wanhopig constateren dat je vervolgens met goed fatsoen niet snel meer weg kan komen en de minuten aftellen en vullen met teksten en gedachten die grenzen aan waanzinnigheid. De vrienden lijken het al normaal te vinden en reageren gelaten of zelfs helemaal niet. Mooie fragmenten volgen elkaar in hoog tempo op. Heel knap gedaan, want het is 240 bladzijden lang genieten terwijl er totaal niets gebeurd .

Deze zomer heb ik bij een lokale vintage winkel deel één en drie van het verzameld werk van Gerard Reve gescoord. In deel één staan negen boeken en verhalen waaronder De Avonden en deze heb ik gelezen met het Audioboek - Gerard Reve leest De Avonden beschikbaar op YouTube. Dat leverde een interessante en plezierige leeservaring op.

Een boek waarvoor ik nochtans een beetje huiverig was door de negatieve reacties op de sombere en oubollige stemming van het verhaal. Maar dat viel me enorm mee. De stijl is zeer aansprekend en de treiterende humor of cynisme van Frits van Egters maakt het eigenlijk wel luchtig. Echter denk ik wel dat De Avonden een boek is dat je het beste op rijpere leeftijd kan lezen. Op de middelbare school had dit werk me waarschijnlijk minder aangesproken. Dat ik heb gehad met de boeken van Wolkers en Mulisch.

De eerste en enige keer dat ik deze roman las, zat ik nog op de middelbare school. Het heeft sindsdien altijd in mijn top10 aller tijden gestaan. Ik was wel benieuwd wat ik er nu, 15 jaar later, van zou kunnen maken.

Ik vind het nog steeds een heel erg goed boek. De grappige verhalen die Frits bij zijn vrienden vertelt, de manier waarop hij zuchtend en steunend het leven ondergaat (vooral het aftellen van de uren/minuten vond ik echt heel fijn), zijn dove vader die mij regelmatig hardop deed lachen, de eenzaamheid en verveling die het boek ademt, ik snap direct waarom ik dit boek toen zo leuk vond en nu, zoveel jaren later, komen die elementen nog steeds heel sterk over.

Voor mij zijn de hoogtepunten de feestavond en de kater waarmee Frits de volgende dag wakker wordt. Het deed mij meteen denken aan al die avonden met vrienden toen ik nog studeerde. Het boek is ruim zeventig jaar geleden geschreven, maar je hoeft geen enkele moeite te doen om de sfeer en de gebeurtenissen van toen naar het heden te vertalen.

Toch heb ik wel een aanmerking, en ik kan me herinneren dat ik daar bij de eerste keer lezen ook al over viel. De dromen. Ik vond ze ronduit saai. Ik weet niet wat het is, maar ik kan de beschrijving van dromen nooit waarderen, ook in films niet. Persoonlijk ergernisje zullen we maar zeggen. Ook hier heb ik geen idee wat ze toevoegen en wat ik er als lezer mee moet.

Ik vond die droombeschrijvingen wel dermate storend dat ik me even ga bezinnen over de plek van De Avonden in mijn top10. Maar die 4,5* blijven sowieso staan. Eigenlijk vind ik het wel opvallend hoe weinig er in al die jaren is veranderd aan mijn leeservaring. Voor 2021 misschien nog een paar herlezingen op de planning zetten, want deze is me heel goed bevallen.

Een eigenaardig maar boeiend verslag van een aantal opeenvolgende (niet-alledaagse) dagen die een jongvolwassen Nederlander doormaakt kort na de oorlog. Hoewel van grootse gebeurtenissen geen sprake is en niet alles wat geschreven staat op vertellend gebied bijster interessant genoemd kan worden, komt de hoofdpersoon met zijn bijzondere mijmeringen en beweringen vaak verrassend uit de hoek. Het is dan ook de grillige persoonlijkheid van Frits van Egters die dit boek tot een indrukwekkend werk maakt, al heeft het psychologische aspect mij een te groot aandeel om het als een voltreffer te kunnen bestempelen; voor mijn part mag een roman verhalenderwijs wat meer omvatten.

Een fascinerende, inspirerende en aangename tuf in mijn aangezicht. Frits wist mijn hart te stelen.

Ik had verwacht dat Frits een eenling was, zonder werk of vrienden, die enkel in het ouderlijk huis rondhing en hoogstens wat op straat ('k had de filmposter gezien), maar dat liep dus anders.

Het is grotendeels een herhaling van zetten (samen eten, rondhangen in huis, bezoekjes en wandelingen), maar vooral die gesprekjes met Maurits fascineerden me en regelmatig heb ik hardop moeten lachen om heerschap van Egters en zijn gedachten, uitspraken en interacties, die met van alles tobt, maar telkens weer vrij makkelijk zijn zinnen verzet met humor en voortvarendheid, zodat het uiteindelijk een wat mij betreft wat ongrijpbaar portret oplevert. Wat niet erg is.

Van de dromen vroeg ik me ook af wat ze nou toevoegden aan het toch al wat vage verhaal, maar het meeste ervan kon me wel bekoren. Ergens las ik dat dit boek gaat over de generatiekloof en dat de ouders een sterk communistische achtergrond zouden hebben (weet helaas niet meer waar) ik dat las, maar met al die 'hallelujah' verwijzingen leken ze meer eerder katholiek en aangaande de relatie met zijn ouders vond ik die eerder aandoenlijk dan heel hard wringen.

Hoe dan ook heb ik me er goed mee vermaakt, hier en daar heel erg goed, dus dikke acht.

Het graf gaapt, de tijd zoemt en nergens is redding.

Voorgelezen door Gerard Reve zelf, is ‘De avonden’ (als luisterboek dus) een ronduit deprimerende ervaring. Het nihilisme, de macabere ironie, de troosteloosheid der dagen: Reve heeft pure ledigheid in kabbelend proza weten te gieten. Dit is een roman waarin niets gebeurt, geen enkel personage transformeert, alleen het weer hooguit verandert (en dan nog: van mist naar regen en vice versa, is dat überhaupt het vermelden waard?). Somberheid troef kortom, zodanig naargeestig neergezet dat het bijwijlen wrang-komisch wordt, zeker door Frits’ onwerkelijke ontmoetingen onderweg.

Wat kan, wat mag, wat moet literatuur zijn? Als portret van een niet te overbruggen generatiekloof staat ‘De avonden’ vandaag nauwelijks nog overeind. Toch is het een bijzonder boek, een roman om te ondergaan, als een immersieve onderdompeling in de lethargie van de modale mens en de leegte dezer wereld. Een treffende karakterstudie, wat tegelijk betekent: een boek waaruit de lezer snel hoopt te kunnen ontwaken.

Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven.
Zeer juist. En nu gaat ‘ie weer (voorgoed?) de kast in...

3*

Hier had ik toch meer van verwacht. Het leest nooit echt lekker weg, en ook nergens wordt het echt interessant. Het hoofdpersonage loopt maar wat doelloos rond en voert conversaties met oninteressante figuren die eigenlijk nergens over gaan.
Nergens heeft het hoofdpersonage de neiging tot zelfreflectie of krijg je een inzicht tot hoe het zo ver is kunnen komen of wat een mogelijk uitweg zou zijn uit de impasse die z'n leven intussen geworden is.