Ill Fares the Land: A Treatise on Our Present Discontents - Tony Judt (2010)

Sterk pleidooi voor minder marktwerking in onze maatschapij, en meer links in de politiek.
Historicus Judt is bekend en groemd van zijn standaardwerk Postwar, een verhandeling over Europa van na '45. En als historicus zit het ook zeker goed. Hij behandeld kort (wat heet, in 80 pagina's onegveer) de geschiedenis van het socialisme en sociaal-democratie, maar ook van het liberalisme en plaatst dit alles in het historische kader. Zeer boeiend.
Daarnaast komt hij met kaartjes en cijfers waaruit zou moeten blijken dat landen die meer genivelleerd zijn ook beter zijn te wonen. Minder moorden, minder criminaliteit, minder kindersterfte etc. Hier gaat Judt ietwat kort door de bocht, want met cijfers en tabellen is het de kunst ze in je eigen voordeel uit te leggen. Maar naast een soms wat rommelige stukjes tekst halverwege het boek zijn dat de enige echte minpunten.
Judt komt namelijke met veel sterke en goede argumenten dat er meer sociaal democratie (niet socialisme, dat is heel wat anders, en radicaal en verkeerd) moet zijn in de wereld. Ook zegt hij wat er mis is met marktwerking, en waarom overheden belangrijk zijn. En dat bepaalde ideologieën van de Liberalen paradoxen zijn, zoals de Vrije Markt. Een markt zonder overheid, maar zonder overheid is een vrije markt ook niet mogelijk, door monopolies en kartelvorming. Ook die argumenten plaatst hij naar plaats en tijd, ook in het heden, in 2010 en verder. Daarnaast zeer actueel (declaratieschandaal van de Britten, conferentie van Kopenhagen) en Judt etaleert een brede kennis van vooral Europese politiek.
De stijl is prettig. Zinnen lopen goed, nergens wordt Judt pretentieus en literair, ook nergens droog en stijf.
Leuk zijn de (door een ander) opgezochte en geplaatste citaten bij elke hoofdstuk en paragraaf.
4*

p.s. De titel is ontleend aan Oliver Goldsmith

Ill fares the land, to hastening ills a prey,
where wealth accumulates, and men decay.

Inderdaad een sterk betoog. Het waardevolle eraan lag voor mij daarin dat hij zich niet zozeer richt op de politieke kant van het probleem, als op de ethische. Mede daardoor is het ondanks de vernietigende kritiek op de huidige evolutie toch een hoopgevend boek.

Pleidooi voor de terugkeer van de sociaaldemocratie. Het betoog kent verschillende lijnen, maar de belangrijkste les die ik eruit heb gehaald, is de volgende: vanwege haar excessen heeft de term socialisme een wrange bijsmaak gekregen, waardoor het bijkans taboe is erover te spreken, met name in Amerika. Dat betekent echter allerminst dat we het kind met het badwater moeten weggooien: er zijn sociaaldemocratische alternatieven die vandaag de dag nog steeds levensvatbaar zijn. Dat betekent allerminst een terugkeer naar het socialisme, maar naar overheidsingrijpen met tegelijkertijd liberale aanspraken. Als je er dan toch een etiket op moet plakken, dan zou dat de sociaaldemocratie worden. Dat zijn geen hooggestemde eisen voor een utopische samenleving, waar het socialisme zich aan heeft vergaloppeerd, maar betekent redelijkerwijze overheidsingrijpen op bescheiden aantal gebieden waar het marktmechanisme van de particuliere sector nu eenmaal niet kan functioneren. Voornaamste obstructie is ons denken en het publieke debat: vanwege de overlevering van het ongebreidelde socialisme, is de generatie die na de hoogtijdagen van de verzorgingsstaat is geboren afkerig geworden om er ook maar iets mee in verband te brengen. De enige manier om het neoliberalisme te stoppen, is om op specifieke terreinen discussie aan te wakkeren over de vraag of overheidsingrijpen dan wel marktwerking deze sector moet beheersen. En dat is heel wat anders dan het alomvattend maatschappijmodel van het socialisme.