Kassandra - Christa Wolf (1983)

Recent las ik House of Names en was enigszins teleurgesteld. Ik heb echter een grote voorliefde voor Griekse mythologie en dan met name de verhalen rondom de Trojaanse oorlog, dus ben ik nieuwsgierig naar elke nieuwe invalshoek. Met Kassandra probeerde ik het aan de andere kant van het verhaal: niet de thuisblijvers of overwinnaars staan centraal, maar de overwonnene; niet de moordenaars maar het slachtoffer. Helaas liep ook dit weer op een teleurstelling uit.

Mijn grootste kritiekpunt is de vorm van het verhaal. Het bestaat uit wel drie alinea's. Er is een proloog en een epiloog van elk een paar regels, vermoedelijk uit het oogpunt van de schrijfster geschreven (en weinig bijdragend aan het verhaal). Daartussen is het een stroom van woorden zonder duidelijk begin of einde of richting. Ik denk dat dit is wat ze stream of consciousness noemen, en dat werkt dus niet voor mij - als ik dat al mag concluderen na het lezen van dit boek en een hopeloos mislukte poging om Mrs. Dalloway door te komen. Door het ontbreken van natuurlijke pauzes in het verhaal is het moeilijk om het boek weg te leggen (wat geen probleem hoeft te zijn) en nog moeilijker om het weer op te pakken (wat wel degelijk problematisch is). Daarnaast zijn dialogen zonder aanhalingstekens geschreven, of zelfs maar een nieuwe regel als iemand anders begint te praten, waardoor het onduidelijk wordt wanneer iets wordt gedacht of gesproken, en door wie, en tegen wie.

De vorm werkt dus niet voor mij. Omwille van het plot heb ik het boek wel uitgelezen. Helaas viel ook dat plot tegen. Het verdrinkt in die stream of consciousness. Wat ik eruit heb weten te destilleren is vooral een schim van een groots verhaal. Dat ik die schim überhaupt herken is vooral doordat ik het verhaal al kende voor ik aan het boek begon. Ik herken de namen en weet ongeveer hoe de tijdlijn in elkaar zit. Daardoor herken je de korte verwijzingen naar belangrijke gebeurtenissen - de dood van Hektor wordt bijvoorbeeld tussen neus en lippen door beschreven - en begrijp je waarom Agamemnon zijn dood tegemoet gaat, en waarom Aeneas zo belangrijk is in het verhaal. Uit Kassandra zelf wordt dit niet of nauwelijks duidelijk. Nog minder begrijpelijk vind ik de wijzigingen die Wolf in het verhaal aanbracht. Hoezo is Helena in deze versie nooit in Troje aangekomen? Ik las ergens dat Kassandra parallellen vertoont met het leven van de schrijfster in Oost-Duitsland en misschien is dat een verklaring voor dit deze bizarre afwijking van de mythologie, maar mijns inziens is dat geen goed excuus. Als dit boek als parabel moet dienen, had dat beter uitgewerkt mogen worden. En over beter uitwerken gesproken: hoezo dat rare einde waarin Kassandra niet met Aeneas mee wil? Waar komt dat ineens vandaan? Sowieso begrijp ik erg weinig van wat Kassandra doet en verliest ze gaandeweg steeds meer van mijn sympathie voor haar.

Misschien is mijn teleurstelling juist wel zo groot omdat het verhaal mij zo lief is. Als je er zonder voorkennis instapt is het mogelijk beter te doen - en het zal zeker een stuk schelen als je de stijl wél kunt waarderen. Kassandra is niet het boek voor mij. Ik zal ongetwijfeld wel weer een ander boek vinden dat gebaseerd is op de Trojaanse oorlog. Hopelijk nu een die me wat beter bevalt.