Brieven aan Simon C. 1971-1975 - Gerard Reve (1982)
Alternatieve titel: Brieven aan Simon Carmiggelt
mijn stem
6 stemmen
Nederlands
Verhalenbundel
Autobiografisch / Ideeënliteratuur
283 pagina's
Eerste druk: L.J. Veen,
Amsterdam (Nederland)
Na de oorlog was Reve stadsverslaggever bij Het Parool waar hij schrijver Simon Carmiggelt leerde kennen. Ze zouden jarenlang brieven aan elkaar schrijven. Deze bundeling van brieven van Reve aan ‘kunstbroeder’ Simon Carmiggelt omvat de periode mei 1971 - september 1975.
2
Brunniepoo
geplaatst: 9 december 2011, 18:36 uur
Brieven aan Simon Carmiggelt, die Reve nog kende uit zijn tijd bij Het Parool.
Carmiggelt schreef dagelijks zijn Kronkel, waar Reve zeer positief over is, en was daarnaast uitgegroeid tot een bekende Nederlander. Ook Reve ging het in deze periode voor de wind; hij was een gevierd schrijver, wiens werk goed verkocht en ook hij werd veel gevraagd voor interviews, lezingen en optreden op televisie.
Ondanks deze successen kenden beiden echter zware depressies en veel alcoholgebruik, waar Reve het veelvuldig over heeft (overigens ook in al zijn andere brieven, maar dat terzijde). Deze depressies vormen de rode draad in de brieven van Reve: hij probeert zowel Carmiggelt moed in te praten (C. dacht kennelijk nogal negatief over zijn eigen werk) en vertelt zijn eigen wederwaardigheden.
Reve schreef veel brieven en in deze brieven leren we de schrijver kennen, voor zover hij dat toelaat. Ook in zijn brieven is Reve namelijk een ongeëvenaard fantast, maar wel een met een fascinerend leven en, vooral, een fascinerende schrijfstijl.
Carmiggelt schreef dagelijks zijn Kronkel, waar Reve zeer positief over is, en was daarnaast uitgegroeid tot een bekende Nederlander. Ook Reve ging het in deze periode voor de wind; hij was een gevierd schrijver, wiens werk goed verkocht en ook hij werd veel gevraagd voor interviews, lezingen en optreden op televisie.
Ondanks deze successen kenden beiden echter zware depressies en veel alcoholgebruik, waar Reve het veelvuldig over heeft (overigens ook in al zijn andere brieven, maar dat terzijde). Deze depressies vormen de rode draad in de brieven van Reve: hij probeert zowel Carmiggelt moed in te praten (C. dacht kennelijk nogal negatief over zijn eigen werk) en vertelt zijn eigen wederwaardigheden.
Reve schreef veel brieven en in deze brieven leren we de schrijver kennen, voor zover hij dat toelaat. Ook in zijn brieven is Reve namelijk een ongeëvenaard fantast, maar wel een met een fascinerend leven en, vooral, een fascinerende schrijfstijl.
1
geplaatst: 16 oktober 2025, 16:50 uur
Inmiddels is Brieven aan Simon C.: 1971-1975 het vijfde brievenboek dat ik van Gerard Reve heb gelezen. Het is een genre dat me blijft aanspreken, juist vanwege zijn eigenaardige eenvoud. Brievenboeken bieden een welkome afwisseling op andere literatuur: ze zijn doorgaans geheel plotloos, en in het geval van Reve bestaan ze uit alledaagse overpeinzingen, momentopnames, of felle oprispingen die een brief later alweer zijn uitgewoed. Je kunt erin verdwalen zonder ooit de draad kwijt te raken. Wat deze brievenboeken bovenal de moeite waard maakt, is de onnavolgbare stijl van Reve – geestig, vilein, bedachtzaam en theatraal, vaak allemaal tegelijk.
De brieven in deze bundel zijn geschreven in een periode waarin Reve al een zekere mate van commercieel succes genoot. Hij werkte in deze jaren onder andere aan de romans De Taal der Liefde (1972), waarin het eerste deel van deze correspondentie ook verscheen onder de titel 'Brieven aan een kunstbroeder', en later aan Lieve Jongens (1973) en Een Circusjongen (1975). De brieven geven een inkijk in het schrijverschap in deze overgangsfase. Volgens biograaf Nop Maas werd Simon Carmiggelt in 1971 en 1972 een favoriete correspondent van Reve.
Opvallend is de rol die Carmiggelt speelt, namelijk die van een soort stille mentor op de achtergrond. Reve stuurde hem met regelmaat nieuwe teksten ter beoordeling, en de toon tussen beiden is tegelijk vriendschappelijk als professioneel. Daarnaast zochten de twee steun bij elkaar in tijden van depressie, de omgang met alcohol en de angst nooit meer te kunnen schrijven. Interessant is dat Carmiggelt op zijn beurt fragmenten uit zeven brieven aan Reve heeft opgenomen in het boekenweekgeschenk Mooi Kado (1979). In de heruitgave Met de Neus in de Boeken (1983) zijn die brieven niet alleen uitgebreid, maar zijn er nog eens zeven aan toegevoegd. In de onderstaande inhoudsopgave staan deze brieven van Carmiggelt tussen die van Reve, telkens duidelijk met datum aangegeven.
De toon van hun correspondentie wisselt van ernstig tot schaamteloos satirisch. In een brief van 7 juli 1971 laat Reve zich bijvoorbeeld van zijn vileinste kant zien, met een tirade over de postkoloniale situatie:
“(...) De mensen krijgen te veel verbeelding, de laatste tijd. Vroeger was het anders. Toen waren we nog wat, en vormden we een wereldrijk, maar toen gedroegen we ons juist bescheiden! (...) Ik ben er erg voor, dat die prachtvolken zo gauw mogelijk geheel onafhankelijk worden, en ons niks meer kosten, zodat ze allemaal met een zak vol spiegeltjes en kralen op de tjoeki tjoeki stoomboot kunnen zetten, enkele reis Takki Takki Oerwoud, meneer!”
Dat is typisch Reve: provocatief, politiek incorrect en tegelijk zo over the top dat je je afvraagt of het satire, ernst, of beide is.
Toch is er ook ruimte voor zachtheid. Carmiggelt herinnert zich in een brief van 20 mei 1971 een moment waarop hij Reve observeerde, kort nadat deze publiekelijk voor zijn homoseksualiteit was uitgekomen:
“Je liep langs, met iemand. Je zag me niet. Je ging voor het City-theater in de rij staan, naar ik meen om een film van Fellini te gaan zien. Ik keek naar je en dacht: ‘Zijn motoriek is veranderd. Hij loopt en staat anders. Onbevangener, bevrijd.’ (...) Ik dacht: ‘Hij is gelukkig, geloof ik. Wat fijn voor hem. En wat een ramp voor hem als schrijver en voor mij als lezer.’”
Deze anekdote zou door Reve later worden verwerkt in een gedicht, opgenomen in het tweede deel van Archief Reve – een fraai voorbeeld van hoe zelfs terloopse observaties tussen schrijvers weer kunnen terugkeren in literair werk.
De humor in de brieven is vaak even subtiel als schrijnend. In een brief van 15 juni 1971 beschrijft Carmiggelt met droge zelfspot zijn vroegere drinkgewoonten:
“(...) Gedurende de avond verliet ik enige malen de huiskamer, met de onbevangen motoriek van iemand die even gaat wateren. Zodra ik uit het gezicht was, wilde ik de trap af en nam, in mijn werkvertrek, een onbeheerste slok uit een daar in een kast verborgen fles cognac. (...) Tiny heeft altijd met een fraai naturel gespeeld dat zij dit niet bemerkte. Later zei ze: ‘Dacht je soms dat ik niet ruiken kon?’ Zo zie je maar weer eens. Liever langharig dan kortzichtig.”
De brieven tussen Reve en Carmiggelt bieden meer dan een blik op de schrijvende mens – ze tonen het leven zelf, in al zijn absurditeit, tragiek, banaliteit en schoonheid.
Inhoudsopgave (aangevuld met de brieven van Simon Carmiggelt aan Gerard Reve):
1971
Veenendaal, 1 mei
Veenendaal, 5 mei
Les Chauvins, 9 mei
Les Chauvins, 16 mei
20 mei 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 21 mei
Veenendaal, 29 mei
Veenendaal, 9 juni
Veenendaal, 12 juni
15 juni 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 15 juni
Veenendaal, 17 juni
Veenendaal, 20 juni
Veenendaal, 27 juni
27 juni 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
2 juli 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 7 juli
13 juli 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 15 juli
Veenendaal, 19 juli
Veenendaal, 21 juli
21 juli 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 24 juli
Veenendaal, 27 juli
Veenendaal, 1 augustus
1 augustus 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 2 augustus
Veenendaal, 6 augustus
Veenendaal, 11 augustus
Veenendaal, 16 augustus
Veenendaal, 17 augustus
18 augustus 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 19 augustus
Veenendaal, 31 augustus
Veenendaal, 6 september
Veenendaal, 7 september
Veenendaal, 10 september
Veenendaal, 21 september
Veenendaal, 24 september
Veenendaal, 27 september
27 september 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 28 september
Veenendaal, 29 september
1 oktober 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
2 oktober 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 12 oktober
Veenendaal, 20 oktober
Les Chauvins, 27 oktober
Les Chauvins, 28 oktober
29 oktober 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, Allerzielen
Veenendaal, 13 november
Veenendaal, 18 november
Veenendaal, 25 november
28 november 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 9 december
De Steeg, 13 december
Veenendaal, 16 december
Veenendaal, 19 december
Weert, 21 december
27 december 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
1972
Weert, 5 januari
Weert, 13 januari
Veenendaal, 25 februari
Veenendaal, 18 maart
Veenendaal, 28 maart
Weert, 19 april
Weert, 25 april
Weert, 1 mei
Weert, 5 mei
Weert, 9 mei
Les Chauvins, 30 mei
Weert, 20 juni
Weert, 20 juni
Weert, 20 juni
Weert, 24 juni
Les Chauvins, 16 juli
Weert, 8 augustus
Weert, 27 september
Cap d’Ail, 6 oktober 1972 (in: Met de Neus in de Boeken)
Weert, 13 oktober
Weert, 16 oktober
Weert, 31 oktober
Weert, 21 november
Den Haag, 16 december
Weert, 22 december
1973
Weert, 2 februari
Les Chauvins, 25 februari
Den Haag, 12 maart
Weert, 5 juni
Weert, 8 juni
Weert, 13 juni
Les Chauvins, 18 juli
Weert, 29 juli
La Grâce, 16 oktober
Weert, 29 oktober
Weert, 2 november
Weert, 18 november
28 november 1973 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Weert, 30 november
1974
Weert, 8 januari
La Grâce, 29 januari
La Grâce, 18 februari
Weert, 29 maart
La Grâce, 6 april
La Grâce, 20 april
Weert, 3 mei
La Grâce, 11 juni
La Grâce, 12 juni
La Grâce, 25 junii
La Grâce 2 juli
La Grâce, 1 augustus
Weert, 8 augustus
Weert, 26 oktober
Weert, 31 oktober
Weert, 5 november
Weert, 24 november
Weert, 6 december
1975
La Grâce, 9 januari
La Grâce, 29 januari
Weert, 4 februari
Weert, 19 maart
La Grâce, 8 juni
La Grâce, 9 juni
La Grâce, 7 augustus
La Grâce, 19 augustus
Opmerking: De brieven gedateerd 1 mei 1971 tot en met Allerzielen (2 november) 1971 zijn oorspronkelijk verschenen in De Taal der Liefde (1972) in het hoofdstuk ‘Brieven aan een kunstbroeder’. De brieven, gedateerd van 13 november 1971 tot en met 12 maart 1973 zijn oorspronkelijk verschenen in Het Lieve Leven (1974). De brieven, gedateerd 5 juni 1973 tot en met 19 september 1975 werden niet eerder gepubliceerd.
Simon Carmiggelt had zijn brieven Reve, eerst nog als gekozen fragmenten in verhalenbundel Mooi Kado (1979), maar later uitgebreid in de uitgebreide heruitgave Met de Neus in de Boeken (1983).
De brieven in deze bundel zijn geschreven in een periode waarin Reve al een zekere mate van commercieel succes genoot. Hij werkte in deze jaren onder andere aan de romans De Taal der Liefde (1972), waarin het eerste deel van deze correspondentie ook verscheen onder de titel 'Brieven aan een kunstbroeder', en later aan Lieve Jongens (1973) en Een Circusjongen (1975). De brieven geven een inkijk in het schrijverschap in deze overgangsfase. Volgens biograaf Nop Maas werd Simon Carmiggelt in 1971 en 1972 een favoriete correspondent van Reve.
Opvallend is de rol die Carmiggelt speelt, namelijk die van een soort stille mentor op de achtergrond. Reve stuurde hem met regelmaat nieuwe teksten ter beoordeling, en de toon tussen beiden is tegelijk vriendschappelijk als professioneel. Daarnaast zochten de twee steun bij elkaar in tijden van depressie, de omgang met alcohol en de angst nooit meer te kunnen schrijven. Interessant is dat Carmiggelt op zijn beurt fragmenten uit zeven brieven aan Reve heeft opgenomen in het boekenweekgeschenk Mooi Kado (1979). In de heruitgave Met de Neus in de Boeken (1983) zijn die brieven niet alleen uitgebreid, maar zijn er nog eens zeven aan toegevoegd. In de onderstaande inhoudsopgave staan deze brieven van Carmiggelt tussen die van Reve, telkens duidelijk met datum aangegeven.
De toon van hun correspondentie wisselt van ernstig tot schaamteloos satirisch. In een brief van 7 juli 1971 laat Reve zich bijvoorbeeld van zijn vileinste kant zien, met een tirade over de postkoloniale situatie:
“(...) De mensen krijgen te veel verbeelding, de laatste tijd. Vroeger was het anders. Toen waren we nog wat, en vormden we een wereldrijk, maar toen gedroegen we ons juist bescheiden! (...) Ik ben er erg voor, dat die prachtvolken zo gauw mogelijk geheel onafhankelijk worden, en ons niks meer kosten, zodat ze allemaal met een zak vol spiegeltjes en kralen op de tjoeki tjoeki stoomboot kunnen zetten, enkele reis Takki Takki Oerwoud, meneer!”
Dat is typisch Reve: provocatief, politiek incorrect en tegelijk zo over the top dat je je afvraagt of het satire, ernst, of beide is.
Toch is er ook ruimte voor zachtheid. Carmiggelt herinnert zich in een brief van 20 mei 1971 een moment waarop hij Reve observeerde, kort nadat deze publiekelijk voor zijn homoseksualiteit was uitgekomen:
“Je liep langs, met iemand. Je zag me niet. Je ging voor het City-theater in de rij staan, naar ik meen om een film van Fellini te gaan zien. Ik keek naar je en dacht: ‘Zijn motoriek is veranderd. Hij loopt en staat anders. Onbevangener, bevrijd.’ (...) Ik dacht: ‘Hij is gelukkig, geloof ik. Wat fijn voor hem. En wat een ramp voor hem als schrijver en voor mij als lezer.’”
Deze anekdote zou door Reve later worden verwerkt in een gedicht, opgenomen in het tweede deel van Archief Reve – een fraai voorbeeld van hoe zelfs terloopse observaties tussen schrijvers weer kunnen terugkeren in literair werk.
De humor in de brieven is vaak even subtiel als schrijnend. In een brief van 15 juni 1971 beschrijft Carmiggelt met droge zelfspot zijn vroegere drinkgewoonten:
“(...) Gedurende de avond verliet ik enige malen de huiskamer, met de onbevangen motoriek van iemand die even gaat wateren. Zodra ik uit het gezicht was, wilde ik de trap af en nam, in mijn werkvertrek, een onbeheerste slok uit een daar in een kast verborgen fles cognac. (...) Tiny heeft altijd met een fraai naturel gespeeld dat zij dit niet bemerkte. Later zei ze: ‘Dacht je soms dat ik niet ruiken kon?’ Zo zie je maar weer eens. Liever langharig dan kortzichtig.”
De brieven tussen Reve en Carmiggelt bieden meer dan een blik op de schrijvende mens – ze tonen het leven zelf, in al zijn absurditeit, tragiek, banaliteit en schoonheid.
Inhoudsopgave (aangevuld met de brieven van Simon Carmiggelt aan Gerard Reve):
1971
Veenendaal, 1 mei
Veenendaal, 5 mei
Les Chauvins, 9 mei
Les Chauvins, 16 mei
20 mei 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 21 mei
Veenendaal, 29 mei
Veenendaal, 9 juni
Veenendaal, 12 juni
15 juni 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 15 juni
Veenendaal, 17 juni
Veenendaal, 20 juni
Veenendaal, 27 juni
27 juni 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
2 juli 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 7 juli
13 juli 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 15 juli
Veenendaal, 19 juli
Veenendaal, 21 juli
21 juli 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 24 juli
Veenendaal, 27 juli
Veenendaal, 1 augustus
1 augustus 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 2 augustus
Veenendaal, 6 augustus
Veenendaal, 11 augustus
Veenendaal, 16 augustus
Veenendaal, 17 augustus
18 augustus 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 19 augustus
Veenendaal, 31 augustus
Veenendaal, 6 september
Veenendaal, 7 september
Veenendaal, 10 september
Veenendaal, 21 september
Veenendaal, 24 september
Veenendaal, 27 september
27 september 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 28 september
Veenendaal, 29 september
1 oktober 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
2 oktober 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 12 oktober
Veenendaal, 20 oktober
Les Chauvins, 27 oktober
Les Chauvins, 28 oktober
29 oktober 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, Allerzielen
Veenendaal, 13 november
Veenendaal, 18 november
Veenendaal, 25 november
28 november 1971 (in: Met de Neus in de Boeken)
Veenendaal, 9 december
De Steeg, 13 december
Veenendaal, 16 december
Veenendaal, 19 december
Weert, 21 december
27 december 1971 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
1972
Weert, 5 januari
Weert, 13 januari
Veenendaal, 25 februari
Veenendaal, 18 maart
Veenendaal, 28 maart
Weert, 19 april
Weert, 25 april
Weert, 1 mei
Weert, 5 mei
Weert, 9 mei
Les Chauvins, 30 mei
Weert, 20 juni
Weert, 20 juni
Weert, 20 juni
Weert, 24 juni
Les Chauvins, 16 juli
Weert, 8 augustus
Weert, 27 september
Cap d’Ail, 6 oktober 1972 (in: Met de Neus in de Boeken)
Weert, 13 oktober
Weert, 16 oktober
Weert, 31 oktober
Weert, 21 november
Den Haag, 16 december
Weert, 22 december
1973
Weert, 2 februari
Les Chauvins, 25 februari
Den Haag, 12 maart
Weert, 5 juni
Weert, 8 juni
Weert, 13 juni
Les Chauvins, 18 juli
Weert, 29 juli
La Grâce, 16 oktober
Weert, 29 oktober
Weert, 2 november
Weert, 18 november
28 november 1973 (in: Mooi Kado/ Met de Neus in de Boeken)
Weert, 30 november
1974
Weert, 8 januari
La Grâce, 29 januari
La Grâce, 18 februari
Weert, 29 maart
La Grâce, 6 april
La Grâce, 20 april
Weert, 3 mei
La Grâce, 11 juni
La Grâce, 12 juni
La Grâce, 25 junii
La Grâce 2 juli
La Grâce, 1 augustus
Weert, 8 augustus
Weert, 26 oktober
Weert, 31 oktober
Weert, 5 november
Weert, 24 november
Weert, 6 december
1975
La Grâce, 9 januari
La Grâce, 29 januari
Weert, 4 februari
Weert, 19 maart
La Grâce, 8 juni
La Grâce, 9 juni
La Grâce, 7 augustus
La Grâce, 19 augustus
Opmerking: De brieven gedateerd 1 mei 1971 tot en met Allerzielen (2 november) 1971 zijn oorspronkelijk verschenen in De Taal der Liefde (1972) in het hoofdstuk ‘Brieven aan een kunstbroeder’. De brieven, gedateerd van 13 november 1971 tot en met 12 maart 1973 zijn oorspronkelijk verschenen in Het Lieve Leven (1974). De brieven, gedateerd 5 juni 1973 tot en met 19 september 1975 werden niet eerder gepubliceerd.
Simon Carmiggelt had zijn brieven Reve, eerst nog als gekozen fragmenten in verhalenbundel Mooi Kado (1979), maar later uitgebreid in de uitgebreide heruitgave Met de Neus in de Boeken (1983).
* denotes required fields.
* denotes required fields.