A Paixão segundo G.H. - Clarice Lispector (1964)

Aan de oppervlakte gaat dit boek over een vrouw die een confrontatie heeft met een kakkerlak. In wezen gaat het echter over iets heel anders. Dit boek gaat over de verstandelijk onbevattelijke weerstand die we ervaren jegens het onvermijdelijke. Over de belofte van het niet bestaande blijvende geluk dat we continue najagen. Over onze duizenden interpretaties van de werkelijkheid die we beschouwen als waarheid maar die eigenlijk niets anders zijn dan de verhaaltjes die we onszelf en anderen vertellen; we zijn allen de enige gelovige van ons eigen geloof. Over de betekenis die we zien daar waar geen betekenis te vinden is. En over de vreugde die het gevolg is van deze inzichten in tegenstelling tot een destructief nihilisme dat het verstand oproept bij dit soort concepten. Kortom, dit boek gaat over de spirituele ontwaking van een mens. Een mens die door aanraking met de prehistorische kakkerlak inzicht krijgt in de realiteit, niet zoals we deze ervaren, maar zoals deze daadwerkelijk is. En dat levert behoorlijk spetterend proza op. Clarice Lispector zoekt de grenzen op van de taal en komt op deze manier dicht bij het verwezenlijken van haar ideaal: het onzegbare beschrijven. Zijn. De afgelopen jaren las ik heel wat non-fictie over spiritualiteit, maar geen enkel boek bracht me eerder zo dichtbij het "begrip" van wat men een enlightenment-experience noemt. Mijn eerste 5 sterren boek sinds anderhalf jaar en een nieuwe plek in mijn top 10.

De quote aan het begin van het boek zei het achteraf allemaal:

In het ik-perspectief waarin De Passie volgens G.H. is geschreven lijkt de ‘roman’ haast een filosofisch traktaat vóórdat het van alle twijfels is geschoond en in zekerheden is gegoten:

Misschien is wat mij overkwam een inzicht – en moet ik, om waarachtig te zijn, uitgesloten blijven van dat inzicht, moet ik doorgaan het niet te snappen. Elk plotseling inzicht lijkt erg veel op een acuut onbegrip. Nee. Elk plotseling inzicht legt uiteindelijk een acuut onbegrip bloot.

Een hoop twijfels, herhalingen, opnieuw doordenken, preciezer formuleren; de wording van een visie op het bestaan. Ik denk niet dat ik eerder iets vergelijkbaars heb gelezen, iets wat net zo min (of net zo zeer!) roman als filosofisch werk is. Echt goed beviel het me eerlijk gezegd niet. Het uitgezette denkspoor riep weinig herkenning op, en dan loop je er al snel tegenaan dat er verder niet veel te halen valt. Esthetisch vond ik er weinig bevrediging in, een (representatieve) passage als bovenstaande vind ik bepaald onfraai.

De bovenstaande passage vind ik juist wel fraai. Zowel in stijl als betekenis. Wanneer we accepteren dat we niets weten worden we wijzer...
Het maakt me in ieder geval nieuwsgierig naar het boek.

Ik denk dat je dit boek vooral kan waarderen als je geïnteresseerd bent in "hardcore" spiritualiteit. De bovenstaande passage zegt volgens mij dat elk nieuw inzicht in de realiteit alleen maar kan leiden naar de conclusie "nee, dit is het ook niet", want uiteindelijk is alles dat conceptueel is niet waar. Het wijst ergens naar, maar het is nooit datgene waar het naar verwijst. In die zin is elk nieuw inzicht, dat altijd conceptueel is, steeds weer een bevestiging van ons onbegrip in de realiteit. Pas als je concepten los kan laten (of accepteren dat we niets weten zoals ...stilte... mooi schrijft), kom je "er dichter bij". En ik kan me voorstellen dat je daar niet zoveel mee kan, laat staan in de vorm waarin Clarice Lispector het giet.

Mooi beschreven en ik kan ook zeker begrijpen dat als je er voor open staat dit werk erg kan resoneren. Wat het voor mij mede moeilijk maakt om er in mee te gaan, is dat het allemaal erg theoretisch lijkt; iets wat cerebraal misschien te bevatten is, maar wat kun je met deze inzichten in het dagelijkse leven? We lezen amper iets over haar verhouding tot andere mensen, het speelt zich haast allemaal in dezelfde ruimte af, waar ze, op een kakkerlak na, alleen is. Het is voor mij daarmee een te incomplete en beperkte vorm van het bestaan waar ze op reflecteert.

Toch ben ik wel blij dat ik dit gelezen heb, het is van vorm en inhoud absoluut uniek.

Tof om te lezen dat je het boek 2 sterren geeft en toch blij bent dat je het gelezen hebt

Het is nogal een postmodernistisch werkje wat mevrouw Lispector geschreven heeft en ik begrijp dat de informatie in deze vorm weinig waarde heeft voor je dagelijks leven. Ik denk dat het de schrijfster daar ook niet echt om te doen was. Het gaat over een vrouw die een "enlightenment-experience" ondergaat met een nogal bizarre trigger en vervolgens compleet van de rel raakt doordat ze "het licht" heeft gezien terwijl haar hele systeem nog opereert volgens haar oude overtuigingen. Die worsteling, die ze alleen moet ondergaan, beschrijft ze in groot detail, en dat is het eigenlijk. Het wordt ook wel The Dark Knight of the Soul genoemd en is een vaak beschreven fenomeen door mensen die "wereldliteratuur" van hun persoonlijke ontwikkeling maken. Mocht je geïnteresseerd zijn in de toegankelijke versie hiervan, een die wel veel voor je dagelijks leven kan betekenen, dan raad ik je het volgende boek aan: The Book of Not Knowing: Exploring the True Nature of Self, Mind, and Consciousness - Peter Ralston (2010) - BoekMeter.nl. Mocht je daarna net als ik nog meer excited zijn, dan kan je doorpakken met Seeing That Frees: Meditations on Emptiness and Dependent Arising door Rob Burbea (mocht helaas niet toegevoegd worden). Daarin staat stapsgewijs met oefeningen uitgelegd hoe je kan komen waar Clarice even is geweest toen ze de kakkerlat plette