Cockpit - Jerzy Kosinski (1975)

De geverfde vogel en Cockpit heb ik vlak na elkaar gelezen, gezien deze verhalen min of meer in elkaars verlengde liggen, leek het mij beter om hiervoor te kiezen, hopend dat ik op deze manier wat meer inzicht zou verkrijgen in de ontwikkeling van de psyche van het hoofdpersonage. Er zit een groot gat tussen de twee verhalen, een gat van tientallen jaren, waar het tamelijk hulpeloze jongetje uitgegroeid is tot een manipulerende nietsontziende perverseling. In beide verhalen houdt Kosinski de lezer op afstand, weinig wordt gewag gemaakt over het gevoelsleven van de hoofdpersoon: de beschrijving daaromtrent blijft oppervlakkig, zodat inleven moeilijk is. Maar de daden, die zeer zorgvuldig zijn beschreven spreken boekdelen. De lezer moet wel gaan nadenken over dit hart der duisternis, moet wel versteld staan over zoveel gewetenloosheid; eerst de gewetenloosheid van de wereld tegenover een als vogelvrij verklaard jongetje, daarna- lijken de rollen omgedraaid- de gewetenloosheid van een man die in niets meer lijkt op dat jongetje, slachtoffers maakt in plaats van het te zijn, volledige controle tracht te houden op alles en iedereen. Deze psychische ontwikkeling zie ik in deze twee boeken terug. Daarom vind ik ze naast elkaar interessanter dan apart. Wat de kwaliteit betreft, gaat mijn voorkeur uit naar “De geverfde vogel”, omdat deze roman volgens mijn mening een hechter geheel vormt, terwijl Cockpit nogal eens te anekdotisch kon zijn; vaak hingen de gebeurtenissen aan elkaar vast als los zand. Qua wreedheid doet het ene boek niet onder voor het ander, maar ik moet bekennen dat het mij op een gegeven moment niet al te veel meer deed, terwijl ik toch ontroerd wil worden door wat ik krijg voorgeschoteld. Al staat daar wel tegenover dat de wreedheden (die soms bizar waren tot in het hilarische) met een scherp oog voor detail en nuchter zijn weergegeven, zodat het mij een behoorlijke mate van vermaak gaf. Tenslotte verbind ik daar een score aan vast van 3,2 ster voor Cockpit en 3,7 ster voor De geverfde vogel.

En ongeloofwaardig als wel inventief.