Jane Eyre - Charlotte Brontë (1847)

Ik dacht de derde Brontë zus te pakken te hebben, maar dat klopt niet, want ik had al eerder wat van Charlotte gelezen (namelijk Villette) en moet Anna nog. Goed, dat kan Jane Eyre verder ook niet helpen. Ik heb dit altijd een intrigerende titel gevonden en associeerde het met Jeanne d'Arc, puur op de klank (dacht aan een moderne adaptatie), maar daar heeft het dus niks mee te maken.

Inmiddels staat het boek dan al met 0-2 achter zou je zeggen, maar nee, zo ben ik niet, ik ga er open en zonder vooroordelen in. Jane Eyre heeft een aantal dingen voor zich spreken. Het boek leest gemakkelijk en het weet op bepaalde momenten te ontroeren. Het ik-perspectief werkt, net als bij Villette, goed en ook de interessante interrupties richting de lezer zijn hier al aanwezig.
Echter, het is wel een sterk in de laat-romantiek gewortelde tekst. De karakters zijn weldoordacht en afgerond, met sterke principes en morele eigenschappen. Uit een blik kan je alles over iemand aflezen, zelfs frenologie zit erin, binnen de kaders van het boek vallen de personages volledig te begrijpen en te duiden. Het plot, dat nogal onbeholpen verloopt, richt zich op zaken als levensbestemming, liefde, rede, de ziel enzovoorts. En dan komt ook nog eens de halve Bijbel voorbij in citaten.

Ik moet zeggen dat ik er wat moeite mee had. Misschien ook omdat ik net ervoor een veel speelsere en modernere roman had gelezen met Buddenbrooks. Het duurt daarnaast allemaal erg lang. Toch, zoals ik al zei, weet het boek op de momenten dat de schrijfster dat wil echt te ontroeren, alleen het is ontroering op een oppervlakkig niveau en laat geen indruk achter.

Brontë bedient zich in haar Jane Eyre van suikerzoete onvervalste Disney-romantiek. Ik hou ervan. Ook de symboliek wordt dik aangezet zoals het roodborstje dat opeens aan het vensterraam verschijnt op het moment dat meneer Brocklehurst (een graflul) de oprijlaan komt oprijden om Jane mee te nemen naar een strenge kostschool. Valt niet echt met elkaar te rijmen. Want het roodborstje staat voor hoop, liefde, wedergeboorte, verandering.. Toch gaat het Jane vanaf dat moment beter af. Het roodborstje wordt ook wel het Christusvogeltje genoemd, volgens de volksverhalen omdat het een doorn uit het gezicht van de gekruisigde Jezus heeft gewrikt, vlak boven zijn oog, waarbij een druppel bloed op zijn bruine verenkleedje is gevallen.

En dat proza! Hemeltjelief! "Wat zitten de hagen vol rozen!" Haha, zoiets kom je toch ook niet meer tegen in een boek?
Bloemrijke volzinnen met een woordenschat waar zelfs Van Dale nog U tegen zegt. Sprankelende alliteraties: ..ik zag een bij bezig tussen de zoete bosbessen of ..woest, wild en wit als naaldwouden in winters Noorwegen. In het Engels zal het niet veel anders zijn.

Zo ergens in het midden is er een gigantische twist en wordt duidelijk aan wie de ijselijke schreeuwen toebehoren die in het holst van de nacht door het huis klinken: niet van een spookverschijning, maar van de wettige echtgenoot van de heer Rochester die vanwege haar krankzinnigheid al járen opgesloten zit in een achterkamertje. Wat bijterig, maar het is te doen. ..zo sluw als een heks.
Waanzin wordt hier opgediend als griezelelement. Eigenlijk best triest als je er goed over nadenkt. Maar gelukkig zegt Jane nog zoiets als dat ze het wreed vindt en dat zij het ook niet kan helpen dat ze gek is.
Trouwens, de opgesloten Bertha Mason staat symbool voor (verdrukte) vrouwelijke verbeeldingskracht, creativiteit en seksualiteit. [...] Zij is de ongecensureerde, agressieve kant van de ogenschijnlijk zo tembare en beheerste gouvernante., zo wordt duidelijk in het nawoord van Marja Pruis.

Mijn bibliotheekboek had een cerise kaft en een bordeauxrood leeslint.

Jane Eyre blikt terug op haar leven, met aandacht voor de gevoelens die ze doormaakte: angsten en verlangens, aantrekking en afstoting. Soms spreekt ze de lezer rechtstreeks aan. Als weeskind werd ze mishandeld, opgesloten en geïndoctrineerd met een puriteinse moraal. Ze vluchtte in lezen, tekenen en fantaseren over verre reizen. Als volwassene heeft ze wat gemeen met Charlotte Brontë zelf, want die werkte ook als gouvernante.

Er zit een griezelig sfeertje in. Het grote landhuis heeft een gotisch karakter en trekjes van de burcht van Blauwbaard. Er zijn hints naar het bovennatuurlijke. De natuur lijkt mee te leven. De maan heeft iets spookachtigs. De zon schijnt als het goed gaat; onweer gaat samen met emotionele turbulentie.

Op Rochester wordt ze hevig verliefd. Deze woeste natuurmens heeft een joviale, maar ook een mysterieuze kant. Z’n geheimen worden geleidelijk ontsluierd. Victoriaanse fatsoensnormen drijven hen uiteen. Voor St. John Rivers voelt ze geen passie, maar als missionarisvrouw zou ze naar verre oorden kunnen reizen.

De doordachte opbouw en de romantische stijl vertonen gelijkenissen met Charles Dickens en met zus Emily. Er zijn momenten van herkenning en wisselend fortuin. Het vergt wat puzzelwerk om de stamboom van alle aangetrouwde families te construeren. De stuwing kan ook de hedendaagse lezer nog bekoren.

Nou, ook deze klassieker maar eens gelezen. Best aardig leesvoer maar ook nogal rommelig qua plot en vooral heel erg plotgedreven met steeds een nieuwe situatie - dit voelde eerder als drie of vier losse boeken dan een verhaal. Ik was er op een gegeven moment ook wel klaar mee. Ook wel doordat de personages nergens echt spannend worden. Ze hebben hun eigenschappen maar blijven toch wel wat vlakjes en saai. Sfeertje is nog wel aardig en vervelend is dit boek ook zeker niet, maar een wow-factor had ik nergens. 3,0*.