To the Lighthouse - Virginia Woolf (1927)

Uiterst sfeervol modernistisch proza over verschillende mannelijke en vrouwelijke karakters die zich elk op hun eigen manier verhouden tot het genadeloos verstrijken van de tijd. Het weet daarmee grote thema's als vergankelijkheid van de mens en de toen heersende genderverschillen te verpakken in een speelse verhaalconstructie vol wisselende perspectieven en verschillende soorten observaties. Toch weet Woolf een soort betrokkenheid te behouden naar haar personages, die zij steeds op een intieme en warme manier beschrijft als onvolmaakte menselijke wezens. Het is een lastige roman om door te komen in zijn narratieve complexiteit, maar het levert zeker wat op voor de lezer die besluit door te zetten.

Best wel onder de indruk van de manier waarop Woolf het mijmeren, het innerlijke leven, de existentiële overpeinzingen over het leven en menselijke relaties in dit boek beschrijft. Dat is ook eigenlijk het enige waar dit boek over gaat. Er is nauwelijks sprake van gebeurtenissen, de dialogen zijn zeer spaarzaam, maar Woolf focust zich volledig op de gedachtewereld van de verschillende personages.

Wat thema's die zo voorbij komen zijn de verhoudingen tussen man en vrouw, het wezen van kunst, het omgaan met het verleden en het voorbijgaan van de tijd en deze thema's staan natuurlijk allemaal in dienst van de grote vraag naar hoe betekenis te geven aan een leven met alle verwachtingen van buitenaf, allerlei tegenstrijdige gevoelens en gedachten en verschillende ingrijpende gebeurtenissen. Woolf geeft verder geen antwoord op de grote vragen des levens, het gaat haar volledig om het stellen van die vragen en de manier waarop de personages met die vragen omgaan. Ik vond de manier waarop Woolf die gedachtewereld beschrijft echt zeer overtuigend. Het komt in ieder geval wel overeen met hoe mijn gedachten zo door een gemiddelde dag heen vloeien.

Het boek leest niet al te gemakkelijk, het taalgebruik is af en toe wat moeilijk, zonder enige aankondiging springt Woolf van het ene naar het andere personage en de hoofdstukken wisselen heel erg in lengte (ik heb zelf altijd liever ongeveer even lange hoofdstukken) maar toch, als je even doorzet, openbaart zich heel wat moois. Ondanks het moeilijke taalgebruik, heb ik van iedere zin genoten en ook de plotselinge wisselingen in perspectief vond ik achteraf eerder een kracht van het boek dan een minpunt.

Ik heb een aantal jaren terug (zeven jaar geleden volgens mijn stem hier op de site) Mrs. Dalloway al gelezen, maar nu na het lezen van To the Lighthouse heb ik, ondanks de verdienstelijke 3,5* die ik aan die roman gaf, toch het idee dat ik bij het lezen ervan veel heb gemist en dat ik toen te jong en onwetend was om die roman echt op waarde te schatten. Ik heb in ieder geval best veel zin om eens aan een herlezing te beginnen en sowieso veel zin om dieper in het werk van Woolf te gaan duiken.

Herlezen met het idee dat ik het boek nu meer zou waarderen, maar dat blijkt niet zo te zijn. To the lighthouse vind ik minder goed dan Mrs. Dalloway en The years, omdat bij die boeken meer emotionele binding ontstaat, waardoor ook het vormelement wordt opgetild. Daar tegenover is To the lighthouse eerder afstandelijk en formalistisch. Er zit volgens mij tevens een hoop symboliek in, waar ik niet zoveel mee heb (de vuurtoren als fallus bijvoorbeeld, tenminste, dat denk ik). Dat gezegd hebbende is het schrijftalent van Woolf ook hier weer onmiskenbaar. Het tafelgesprek dat ik in mijn eerdere recensie al noemde, dat op zichzelf is al voldoende reden om dit boek te lezen. Het zit 'm niet alleen in het verglijdende perspectief maar ook dat je voornamelijk de kant van de tafel van Mrs. Ramsay mee beleeft, terwijl van de zijde van Mr. Ramsay slechts flarden doordringen. Razend knap. Tenslotte qua toon denk ik de meest feministische roman van Woolf.