Berlijn 1989-2009 - Cees Nooteboom (2009)

Mooi boek, zij het dat er een dikke uitgeverswalm omheen hangt. Berlijn 1989 - 2009 bestaat uit drie delen (Berlijnse notities 1, 2 en 3) maar vormt geen coherent geheel. Alleen Berlijnse notities 1 is een samenhangende bundeling, het is het verslag van het Berlijns verblijf van Nooteboom in 1989 en 1990. Berlijnse notities 2 en 3 zijn samenraapsels, waarbij de bijeengebrachte stukjes niet zo gek veel met elkaar te maken hebben, behalve dat ze over Duitsland gaan. En wat al helemaal te denken geeft is dat er eerder verschenen stukken in staan die nu een andere titel krijgen.

Het zal niet verrassen dat Berlijnse notities 1 de meeste indruk maakt. Nooteboom maakt als ooggetuige de val van de muur mee en schrijft daarover. Op zijn eigen manier. Dat wil zeggen dat hij de waan van de dag snel achter zich laat en op zevenmijlslaarzen door tijd en ruimte snelt. We krijgen veel te lezen over de geschiedenis van Duitsland, over Duitse misdaden, Duitse tragedies, Duitse kunstenaars en hun werk, Duitse filosofen etc, etc. Wat Nooteboom vooral fascineert is dat Duitsland nog niet 'af' is (zoals Engeland of Frankrijk) maar zich nog altijd ontwikkelt. Bovendien heeft Nooteboom een complexe persoonlijke verhouding met het land, te danken aan de Tweede Wereldoorlog waarin zijn vader om het leven kwam (maar wel door een Engelse bom).

Nootebooms geweldige stijl en toon maakt het boek (wat mij betreft) pas echt een feest. Soepel proza en een toon vol zelfspot en relativering. Bovendien hebben de stukken de neiging te meanderen, zodat je eigenlijk nooit weet wat je op de volgende pagina aantreft. En dat houdt het spannend.

Tel hierbij Nootebooms eruditie en de sfeervolle foto's van diens vriendin Simone en je begrijpt dat Berlijn 1989 - 2009 het lezen dubbel en dwars waard is. Al blijven die uitgeverstrucjes een beetje storend.

Zoals hierover beschreven bestaat Berlijn 1989-2009 uit drie delen met de volgende inhoud zoals deze in de Verantwoording staat aangegeven:

'Berlijnse notities I' is de zevende druk van Berlijnse Notities (1990), in 1990 verschenen bij uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam. Aan deze tekst werden voor deze editie toegevoegd de proloog 'Grensoverschrijding', eerder verschenen in Waar Je Gevallen Bent, Blijf Je (1983), uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam, en de intermezzo's 'Vestigia pedis' en 'Oeroude tijden', eerder opgenomen in De Wereld een Reiziger (1989), uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam.

In 'Berlijnse notities II' zijn drie verhalen opgenomen uit De Filosoof zonder Ogen: Europese Reizen (1997), uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam, te weten: 'Berlijnse suite', 'Dode vliegtuigen en overal adelaars' (eerder getiteld 'Hamburg') en 'Dorp binnen de Muur' (eerder getiteld 'De verdwenen muur').
'Rheinsberg, een intermezzo' verscheen eerder in De Volkskrant van 1 januari 1997.
'Terugkeer naar Berlijn' is de tekst van de rede die Cees Nootenboom op 7 december 1997 in Berlijn hield op uitnodiging van Bertelsmann AG ('Berliner Lektionen'). De rede werd eerder in boekvorm uitgegeven door uitgeverij Atlas, Amsterdam 1998.

'Berlijnse notities III' verschijnt hier voor het eerst, op enkele fragmenten na: de openingsrede bij de tentoonstelling in het Cobra Museum verscheen in Vrij Nederland van 18 oktober 2008; de dankrede voor de toekenning van het eredoctoraat van de Frei Universität Berlin werd eeder gepubliceerd in Vrij Nederland van 31 januari 2009, 'Donkere dagen' verscheen eerder in de Frankfurter Rundschau van 24 december 2008 en het stuk over 'Orgel Feldberg' in Preludium van mei 2009.