Een Bijzonder Land: Het Grote Verhaal van de Vaderlandse Geschiedenis - Han van der Horst (2008)

In 2005 bedacht de toenmalige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap dat het volk, met name het jonge volk op school, meer kennis nodig had van onze vaderlandse geschiedenis. Om deze kennis te stroomlijnen en te verbreden werd de Canon van Nederland in het leven geroepen. In vijftig thema's werd de geschiedenis belicht. Van de Hunebedden tot Erasmus en van de VOC tot Anne Frank. De thema's concentreerden zich vooral rond de namen van de grote mannen (en twee vrouwen: Anne Frank en Annie M.G. Schmidt) en gebeurtenissen die Nederland gevormd hebben. Behalve het boek en het onderwijsprogramma had de minister nog meer grote plannen om de Canon aan de man en vrouw te brengen. Er zou een museum gebouwd worden waarin deze vijftig hoofdonderwerpen nog eens haarfijn zouden worden uitgelegd en interactief gemaakt voor het publiek. Intussen gooide de kredietcrisis roet in het eten. Er moest driftig bezuinigd worden en het museumplan sneuvelde.

De Nederlandse leeuw prijkt op de omslag van het boek en de Canon lijkt vooral één ding in het oog te houden: de vooruitgang. Hoe al die stoere voorvechters voor vrijheid een prachtig land bouwden. Een eenzijdige benadering, zeggen we nu, een kleine twintig jaar later. Hoe pers je de geschiedenis van een wordende natie in vijftig thema's? Dat kan bijna niet. Het leidt, of je wilt of niet, tot grootspraak en triomfantelijkheid. Die toon heeft het boek wel. Donkere bladzijden, zoals de slavernij en de jodenvervolging, zijn vooral overwonnen periodes, waaruit lering is getrokken, waarna de weg omhoog volgde.

Het is de verdienste van historicus Han van der Horst (1949) dat het boek zeer leesbaar en onderhoudend geschreven is, al wordt de beperking wel gevoeld. Het moest bondig zijn. Van der Horst is een degelijke verteller die, naar mijn idee, geen feitelijke onjuistheden verkoopt. Het gedwongen raamwerk van deze vertelling is wel het grootste bezwaar. Geschiedenis wordt zo verknipt in losse brokken, terwijl de samenhang tussen die delen niet direct herkend wordt. Maar, dat kan ik de schrijver niet kwalijk nemen. Al met al toch een mooi boek en als naslagwerk heel geschikt.

PS. Veelzeggend misschien: ik vond het boek, ongelezen en in nieuwstaat, in een kringloopwinkel voor 1 euro.

In het Openlucht Museum in Arnhem is een vaste (interactieve) tentoonstelling van de Canon van Nederland:

Canon van Nederland - Nederlands Openluchtmuseum