The Grapes of Wrath - John Steinbeck (1939)

De sociale roman blijft altijd speciaal. Hier ook weer; het onderwerp alleen al geeft Steinbecks klassieker enorme kracht. De druiven der gramschap beschrijft ellende en onrecht maar getuigt vooral van menselijke waardigheid. Op meer literair vlak pakt de afwisseling van algemene hoofdstukken en de familiegeschiedenis van de Joads erg goed uit. Hierdoor wordt aan de ene kant het persoonlijke in groter perspectief geplaatst maar tegelijk krijgt de volksbrede omwenteling een gezicht. Wat ik jammer vond is echter dat de spanning die wordt opgebouwd in de algemeen beschrijvende hoofdstukken, die vaak prachtig zijn, niet tot ontlading komt. Het open einde van het boek stelde mij daarom wat teleur, de druiven der gramschap worden uiteindelijk niet geplukt en daarmee laat Steinbeck mijns inziens een kans hangen.

Een monumentale roman, dat kan je wel zeggen over dit indrukwekkende werk van John Steinbeck. Voorheen had ik al wel wat gelezen van de beste man, en hoewel ook dat me erg beviel, kan het hier niet aan tippen.

Steinbeck schetst een prachtig beeld van een heel wrang tijdsgewricht in de Amerikaanse geschiedenis, en gunt de lezer een blik op het leven dat de gewone man toen leidde. Ook is er veel aandacht voor het gezin, en de verschillende rollen die de gezinsleden opnemen.


Daarbovenop is de evolutie van enkele personages, moeder Joad op kop, erg fascinerend. Zij neemt gaandeweg de rol van matriarch aan in deze roman, en is naast de jonge Tom Joad het meest constante en intrigerende karakter. Kleinere rolletjes als dominee Casey kunnen me ook erg bekoren.


Maar het is toch vooral het verhaal, de achtergrond, het milieu dat Steinbeck schetst, dat me voor zich inneemt. Ik heb er een hele tijd over gedaan dit boek uit te lezen (de Nederlandse vertaling, dan nog; ik ben een trager lezer), maar heb er wel erg van genoten.

The Grapes of Wrath is niet voor niets één van de klassiekers in de Amerikaanse literatuur.


4,5 sterren

The Grapes of Wrath is het eerste ‘grote’ boek dat ik las van John Steinbeck. Het kwam in1939 uit en is een overduidelijke aanklacht tegen de hebzucht van bedrijven die talloze Amerikanen in regelrechte armoede stortten en tegen instanties die door een totaal gebrek aan empathie en solidariteit ervoor zorgden dat landgenoten amper een menselijk bestaan konden leiden. Met recht een klassieker, maar ik vond het persoonlijk moeilijk om binding te krijgen met de personages.

Tom Joad komt thuis na een gevangenisstraf en treft zijn ouderlijk huis in Oklahoma onbewoond aan. Zijn familie blijkt uit hun huis verjaagd door de bank die andere plannen heeft met het land van de boerenfamilie. Hij vindt de rest van zijn familie die van plan is om naar Californië te trekken, waar naar het schijnt veel geld te verdienen valt met het plukken van fruit en katoen. Ze dromen van een mooi bestaan, maar de werkelijkheid is een stuk weerbarstiger. Honderdduizenden mensen hebben namelijk hetzelfde plan en ze zullen voor steeds lagere lonen moeten gaan werken om maar niet om te komen van de honger.

Sfeervol
In The Grapes of Wrath wisselen hoofdstukken over het wel en wee van de familie Joad en hoofdstukken die een algemeen beeld schetsen van de Great Depression en de Dust Bowl elkaar af. Vooral die laatste zijn zeer sfeervol en het is bovendien een zeer goede vondst om op deze manier een breder beeld te schetsen van een belangrijke periode uit de Amerikaanse geschiedenis. Andersom krijgt deze periode echt een gezicht door in te zoomen op de levens van de familieleden.

Als lezer voel je direct al aan waar het heengaat met de familie. Ze kunnen eigenlijk nergens heen dus moeten ze maar afgaan op wat flyers waarop staat dat er heel veel werkende mensen nodig zijn in Californië. Ook wanneer blijkt dat ze voorgelogen zijn kunnen ze niet veel anders dan voor een hongerloontje werken, als ze al werk kunnen vinden. Ondertussen ontmoeten ze lieve, hulpvaardige mensen, maar ook mensen en agenten die er alles aan doen om de Joads te laten voelen dat ze minder dan mensen zijn. Wat dat betreft deed de manier waarop deze personages over ‘Okies’ praten best denken aan de manier waarop bijvoorbeeld immigranten door middel van taal gedehumaniseerd worden.

Meedogenloos
Steinbeck laat het landschap en het weer ook een grote rol spelen. Er is een oneindige hoeveelheid stof, de familie moet zich weren tegen een brandende zon en verzengende hitte of juist tegen zware regenval. Er zijn hoge bergen die overwonnen moeten worden en eindeloze snelwegen waar je slechts af en toe de water- of benzinevoorraad aan kunt vullen. Zonder deze beschrijvingen zou The Grapes of Wrath al erg rauw overkomen, maar met deze beschrijvingen is de roman meedogenloos.

Vanwege die soms prachtige beschrijvingen van de wereld waar de familie Joad zich doorheen moet bewegen, vond ik vooral de meer algemene hoofdstukken geweldig. De hoofdstukken over de familie zijn net iets minder interessant, omdat je direct al aanvoelt dat het niet goed gaat komen met deze mensen. Het grootste probleem voor mij was echter dat ik maar geen binding voelde met de personages.

Van kwaad tot erger
Eigenlijk was alleen de moeder van het gezin een personage waar ik wat voor voelde. Zij is duidelijk de sterkste van de familie en daarmee ook de onuitgesproken leider. Bij de anderen merkte ik dat het me eigenlijk niet zoveel deed welke uitdagingen ze voor de kiezen kregen.

Waar dat aan ligt weet ik niet helemaal precies. Ik ben sowieso niet echt een liefhebber van verhalen waarbij zaken van kwaad tot erger gaan. En misschien had ik ook wel een beetje het gevoel dat de personages vooral uiteindelijk een vehikel zijn om Steinbecks onvrede met het veelkoppige monster van het kapitalisme te ventileren.

Dat ik nauwelijks kon meeleven met de personages is een domper op de feestvreugde, maar op verschillende vlakken vond ik The Grapes of Wrath toch wel erg goed. Absoluut blij dat ik me aan deze klassieker gewaagd heb; het is een roman waarbij je constant voelt dat je een belangrijk boek aan het lezen bent.

blogpost

De indringende beschrijvende hoofdstukken met veel details worden afgewisseld met het hartverscheurende verhaal van de familie Joad die naar Californië gaat om daar werk te zoeken. John Steinbeck is een meesterverteller en de vertaling door Alice Schrijver is erg goed. Ik zie het allemaal zo voor me. Zowel de reis als het lezen gaan traag, maar langzaam word ik meegesleept in het verhaal.

De druiven der gramschap – John Steinbeck | Lalagè leest - lalageleest.nl

Uitzichtloosheid zo mooi beschreven. De omgeving alsof je aanwezig bent.

Op reis door de States over Route 66 en langs Salinas en het geboortehuis van Steinbeck (een restaurant nu waar je kan lunchen of een rondleiding kan krijgen in de zomermaanden - ik heb het museum ernaast bezocht dan maar want het was niet open). En wat neem je dan mee? Nou, dit werk dus. Ik begon zo rond de tweede week en langs Route 66 las ik over die weg in het boek. Erg gaaf en dat gaat enorm leven dan ook.

Grootste pijnpunt is dat de personages me simpelweg niet zoveel deden. Ik kan dat kapot analyseren (de structuur met steeds essayistische hoofdstukken tussendoor helpt je niet in een flow. Maar ook lijken de personages net iets te veel gemaakt om precies te passen in de thematiek die Steinbeck kwijt wil. Het is ook allemaal wel erg veel drama) maar soms is het ook simpelweg smaak of het moment van het jaar dat je leest. Wat zeker niet hielp was het taalgebruik, veel in een soort plattelandsslang dat echt noopte tot zeer precies lezen. ik kwam er in ieder geval nooit lekker in.

Neemt niet weg dat dit allemaal best een goed boek is en er genoeg moois in zit. Sowieso zijn die hoofdstukken met essayistische inslag stuk voor stuk enorm boeiend. Steinbeck wilde duidelijk veel kwijt. Deels lukt dat via de kapstok die de centrale plot is, maar veel meer gebruikt hij die hoofdstukjes tussendoor om een beeld te geven van het leven van toen, de mensen, de armoede, de trek naar het Westen in allerlei facetten: van de droogte tot autoverkopers die zaagsel in de motoren stoppen. Ook vaak in een wat abstracte stijl die enorm opvalt.

Al met al een goed boek dat op centraal verhaalniveau wat teleurstelt. 3,5*.

Geweldig boek.

Geweldig boek voor de klagende Nederlander die klaagt over de kleinere dingen des levens. Die zou dan aan dit boek moeten denken en dan valt het allemaal wel mee.
Dit boek gaat over een familie die met goede bedoelingen en intenties van Oklahoma naar California reizen voor werk. Het is een lange reis en niet iedereen gaat het overleven. Als lezer weet je dat het een illusie is en dat het moeilijk gaat worden of dat er geen werk is maar de familie gaat door.

Vooral de eerste helft van het boek vond ik extreem goed. Het is extreem gedetailleerd beschreven waarbij ik het gevoel kreeg dat Steinbeck zelf zo'n reis heeft ondernomen. Door die extreme gedetailleerdheid is het erg immersief alsof je er zelf bij bent.

Het is wel een boek dat altijd relevant blijft want nu nog zijn er overal vluchtelingen natuurlijk die allerlei beloftes krijgen maar dan worden afgezet.