menu

Tu Rostro Mañana: 1. Fiebre y Lanza - Javier Marías (2002)

Alternatieve titel: Jouw Gezicht Morgen: 1. Koorts en Lans

mijn stem
4,00 (14)
14 stemmen

Spaans
Spionage

397 pagina's
Eerste druk: Alfaguara, Madrid (Spanje)

In dit eerste deel van de trilogie 'Tu Rostro Mañana' raakt de Spanjaard Deza betrokken bij een Engelse contra-spionage dienst (onderdeel van MI6), opgericht in WO II om Duitse infiltranten te ontmaskeren. Een vriend uit de tijd dat hij doceerde aan het All Souls College in Oxford is de respectabele Wheeler, hoogleraar in ruste. Deze maakt hem ervan bewust dat hij de gave heeft te kunnen voorspellen wie loyaal blijft en wie zich als verrader zal ontpoppen.

zoeken in:
avatar van eRCee
4,5
Het zou me verbazen als ik dit jaar een beter boek lees dan Koorts en lans van Javier Marías. En het mooiste is dat het gaat om het eerste deel uit een trilogie, dus dat belooft nog wat.

Eerder las ik van Marías alleen De zwarte rug van de tijd, het boek dat gepubliceerd werd voor Koorts en lans. Daar raakte ik nooit echt in; de lange zinnen en het ontbreken van een noemenswaardig verhaal leidden ertoe dat het een kleine worsteling werd om het boek überhaupt uit te krijgen. Met dezelfde ingrediënten ligt de situatie voor Koorts en lans echter geheel anders. Eerst en vooral is het boek pakkend. Nog steeds zijn er lange zinnen, langer nog denk ik, maar deze zinnen kapselen in en lokken je, verleiden je om koortsachtig verder te lezen, zodat het moeilijker wordt om het boek weg te leggen dan om gewoon door te lezen, ook als dat eigenlijk niet echt uitkomt (zoals het ook de hoofdpersoon in de roman overkomt, als hij in het holst van de nacht een deel van de geschiedenis van de Spaanse Burgeroorlog uitpluist). Het ritme van de zinnen, de zinsbouw en de woordkeuze, soms expliciet benoemd met alternatieven erbij, van Javier Marías zijn werkelijk fenomenaal. Net als bijvoorbeeld Joyce en Saramago hanteert Marías de opsomming als stijlmiddel, maar bij de spanjaard gebeurt dat mijns inziens op de meest zuivere wijze, het maakt namelijk het vertelde duidelijker, preciezer. Daarnaast correspondeert het met de inhoud, die voor zo'n groot deel gaat over vertellen en spreken, over taal, over herinneren en weergeven.

Ook in Koorts en lans gebeurt uiteindelijk niet veel. Er zijn wat vage spionage-verrichtingen, maar deze lijn is vooral een kapstok voor lang uitgesponnen dialogen, en voegt daar overigens, het moet gezegd, net de nodige spanning en mysterie aan toe. Daarnaast weet Marías inhoudelijk te boeien met de thema's die ik hierboven al noemde, en nog een aantal uitstapjes, bijvoorbeeld over de tendens om misdaden en kwaadaardigheden als interessant te beschouwen. De overkoepelende gedachte achter de trilogie is de vraag in hoeverre het mogelijk is om de ander werkelijk te kennen, achter diens drijfveren te komen en z'n handelswijze te kunnen duiden en voorspellen (vandaar de intrigerende titel Jouw gezicht morgen). Genoeg stof voor nog twee delen, daar twijfel ik niet aan.

Koorts en lans is een superieur boek, ver verheven boven de hoge stapels boeken die de meeste boekwinkels domineren (al 350.000 verkocht!, van de schrijver van ...!, boek van de maand van DWDD! enz. enz.). Wat een allure, wat een eruditie, wat een visie. Het enige wat een beetje ontbreekt voor mij is emotie, bijvoorbeeld in de zin van persoonlijke betrokkenheid met de personages, en dat houdt me (voorlopig althans) net af van de vierenhalf sterren. Maar meer van dit, por favor!

3,5
Een zodanig stroperig werk kan natuurlijk niet zonder ellenlange review...

Ik ben absoluut geïntrigeerd door Marías, maar houd vooralsnog wel een dubbel gevoel over. Marías excelleert in zijn karakterbeschouwingen, zowel die van de hoofdpersonages als van de mensen die zij beroepshalve analyseren. De hoofdpersoon, een voormalig universitair docent, krijgt vanwege zijn gave om karakters te doorgronden een bijzondere spionagefunctie. Hij is enkel bezig mensen te ‘lezen’, door het bekijken van videomateriaal, of het observeren van gesprekken en verhoren, om daarna verslag uit te brengen over hun karakters. Dit doet hij natuurlijk uitmuntend: zo welbespraakt en erudiet als de gehele roman is, zo vlijmscherp is ook onze hoofdpersoon in zijn analyses van andere karakters.

De gedachtestroom van onze hoofdpersoon wordt door Marías om tot allerlei beschouwingen te komen over de mogelijkheid om de ander en jezelf te kennen, om ook de wreedheid te beschrijven waarmee het verleden als sneeuw voor de zon verdwijnt, door nieuwe ontwikkelingen anders gekleurd wordt, en dus nauwelijks gekend kan worden, en het onvermogen van de mens om consistent de wereld te zien zoals die is en zoals die geweest is.
Hij beschrijft in feite de waterscheiding die bestaat tussen het heden en morgen, of tussen het verleden en heden, of tussen jou en de ander, en de gevolgen die dit heeft: het licht op het ene is niet gelijk aan dat op het andere; wat onbeduidend is op dit moment wordt belangrijk op een ander moment; jouw perspectief op de wereld is fundamenteel verschillend van dat van de ander. Marías weet dit bij vlagen op prachtige wijze te vangen met rijke beschrijvingen. Eigenlijk is hij cynisch over elk van de situaties, waarmee hij lijkt te betogen dat het vele giswerk dat we doen om te proberen het Andere te begrijpen of te kennen uiteindelijk zinloos is. “Het is een vloek, het heden, het laat ons vrijwel niets zien of appreciëren.”

Het recept dus voor iets zeer moois, dat staat buiten kijf. Maar helaas, zelden heeft een auteur een zo saai boek geschreven over een potentieel zo spannend plot en met zo’n rijkdom aan inzichten. Een spannend verhaal over allerlei spionageactiviteiten is sowieso niet aan de orde; de eerder beschreven taak van onze hoofdpersoon is werkelijk alle actie die plaatsvindt in de gehele roman. Of het moet al het op- en aflopen van de trap zijn in het huis van zijn ‘mentor’, het maken van vlekken (bovenaan diezelfde trap), of het afzeiken van andere gasten tijdens een soirée. Met alle bijhorende gedachten natuurlijk. Erg vermakelijk soms, maar meeslepend wordt het allerminst, en dat komt bovendien door de precieze maar trage schrijfstijl.

In alle eruditie verdrinkt Marías in zijn eigen beschouwingen, die zo ingewikkeld zijn opgeschreven dat men deze al drie keer moet lezen voordat ze worden begrepen. Er is bijvoorbeeld een overvloed aan passages over de Spaanse Burgeroorlog, en dan niet de spannende verhalen, maar enkel die van de verschillende spionagenetwerken die elkaar bestreden en een wirwar van personages. Dit alles vervolgens in zulke complexe zinnen opgeschreven dat, als men al in staat is om alle intriges uit elkaar te houden, men alsnog wordt afgestoten door Mariás’ halve pagina’s lange zinnen. En dan heeft hij bij alle feiten nog eens de onbedaarlijke behoefte om een eigen gedachte toe te voegen, hoe curieus hij iets vindt, of wat dit weer zegt over de psyche van de mens.

Emotie is dan ook spaarzaam; de uitweidende schrijfstijl is zeer theoretisch en droog van aard. Bovendien belet het de lezer regelmatig van het volgen van Marías’ betoog, dat door vele complexe bijzinnen (al dan niet tussen haakjes of – ook regelmatig – gedachtenstreepjes) met andere zinsstructuur vaak verstoord wordt. En dat kan toch niet de bedoeling zijn. Ik werd geregeld gedwongen terug te lezen, maar moest dan vaak zeker een halve pagina terug voordat ik het begin van de zin had gevonden. Ook kwam het maar al te vaak voor dat bij het hernemen van het boek ik nauwelijks nog wist waar het op dat moment over ging.

Soms lijkt Mariás zich echter bewust van deze complexiteit. Bovendien is het onderdeel van een trilogie, en aangezien ik pas halverwege deze roman doorkreeg waar hij heen wil (en dat is toch een razend interessante thematiek!), ben ik toch wel benieuwd naar een volgend deel.

Gast
geplaatst: vandaag om 19:01 uur

geplaatst: vandaag om 19:01 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.