The Pastures of Heaven - John Steinbeck (1932)

“Everyone has to be an orphan some time.”

Eén zin, zo weinig woorden, maar het zet je toch maar mooi even aan het denken. Ik houd van die simpel ogende, doordachte zinnen (hoewel dit voorbeeldzinnetje voor hetzelfde geld een bekend gezegde zou kunnen zijn dat ik pas voor het eerst hoor of lees...).

Mooi samengesteld werk in ieder geval. Meer dan zomaar wat korte verhalen: ze zijn op een interessante manier met elkaar vervlochten. Dit boek mag dan een van Steinbecks eersten zijn, maar het is meteen duidelijk dat hij zijn roeping gevonden had.

Als je eerder sterft dan je ouders, ben je toch nooit een wees geweest? Volgens mij houdt de stelling van Steinbeck geen steek.

Klopt inderdaad. Had ik zo gauw nog niet aan gedacht. Het betreft overigens ook geen filosofische uiting van Steinbeck (hoewel hij zich daar ook wel eens aan wil wagen). Een van de karakters gebruikt de bewoording om haar vroege ‘weesworden’ te relativeren.

Natuurlijk spelen deze verhalen zich af in Monterey, Californië. En de plaats, de sfeer is typisch Steinbeck. In veel van zijn boeken speelt deze omgeving een grote rol. Dit echter, en dat realiseerde ik me pas later, is een van de eerste boeken waar Monterey en Salinas Valley het decor zijn van zijn fantastische verhalen. In deze bundel van twaalf verhalen is de rode draad de omgeving. Steinbeck brengt weer schitterende karakters tot leven. Soms weet hij binnen enkele zinnen tot de kern van de levens van zijn hoofdrolspelers te komen. Drie generaties volgen elkaar in een van de verhalen ogenschijnlijk makkelijk op waardoor je amper doorhebt dat de genialiteit van Steinbeck hier een grote rol speelt. Binnen een aantal pagina’s wordt het passeren van de tijd, het lot van een volgende generatie, het levenswerk van de grootvader, inzichtelijk gemaakt. De betekenis van het ene leven kan in een ander leven zomaar ineens betekenisloos zijn. Opnieuw heb ik genoten van John Steinbeck. Grapes of Wrath ligt nog steeds ongeduldig, weer iets ongeduldiger nu, in de boekenkast op me te wachten.

Las pasturas del cielo.
The pastures of heaven.
Het beloofde land.
Coulissen van een idylle, decor voor een pijnlijk portret van de tragische menselijke conditie?

Kapittel één: een kolonist ontdekt als bij toeval een hemelse oase ergens in het Californische achterland – of hoe een mensonterende landroof een goddelijk rafelrandje krijgt.
Kapittel twaalf: een resem toeristen projecteert uiteenlopende verlangens op dit ongrijpbaar mooie landschap – duidelijk moge zijn dat de hectiek van hun levens (hun obligate baan, de maatschappelijke druk een ‘succesvol’ bestaan te leiden en vooral niet te veel existentieel in de eigen ziel te wroeten) in de weg zit om er effectief neer te strijken, en de belofte waarlijk te proeven…

Tussendoor? Een vlechtwerk van verhalen, van toevallig vervlochten levens, van individuen en hun tragische wedervaren als allegorie voor de condition humaine. Steeds opnieuw verkent Steinbeck de discrepantie tussen iemands eigenlijke identiteit, en hoe die identiteit gepercipieerd wordt. Hoe mensen hun bestaan inrichten naar het beeld dat anderen van hen hebben en dat ze langzaamaan internaliseren, waardoor ze onherroepelijk vervreemden van zichzelf. Hoe mensen ook ontoereikend kunnen zijn, wel meevoelend of barmhartig in gedachten, maar onvermurwbaar in het handelen. Zo is iedereen in deze bundel finaal ontzettend eenzaam, alleen met de angsten, de gefaalde wensen en dromen, de gefnuikte visioenen over hoe het leven zou kunnen zijn. Ah, wij mensen, zijn we niet te beklagen…?

Wordt ‘Het beloofde land’ bijgevolg een negatief boek, een intriest portret van een tot onvermogen gedoemde mensheid? Zeker niet. Steinbeck schildert zijn karakters vol liefde en vol humor – de taal boetseert hij zo eenvoudig en tegelijk zo poëtisch en doordacht, dat de leeservaring de tristesse van de inhoud als het ware optilt. Zodoende is ‘The pastures of heaven’ in opzet een kleinood, maar als bundel wel degelijk ware kunst – omwille van de artistieke ambachtelijkheid via dewelke het ontroerende en het psychologische of filosofische in evenwicht blijven met de esthetica van de taal. Steinbeck, oh Steinbeck!

Overigens voor de helft (gratis) te beluisteren via Spotify, prachtig voorgelezen door Sonja Pourier. Voor wie een laagdrempelige introductie tot dit boek zou willen: warm aanbevolen.

3,75*