In Dubious Battle - John Steinbeck (1936)

Het gaat van kwaad tot erger in de levens van Mac en Jim, die tezamen, maar ieder met hun eigen motieven en op verschillende manieren, deelnemen aan een staking van een groep benadeelde appelplukkers. De subtiel gebrachte karakterkenmerken en pure conversaties dragen in grote mate bij aan de inleefbaarheid van hun verhaal. John Steinbeck kiest hier, net als in Grapes of Wrath, bewust de zijde van de gedupeerden om bepaalde problematiek aan de kaak te stellen, maar deze partijdigheid staat de authenticiteit niet in de weg. Het is wat dat betreft een typisch Steinbeck-boek: de levens van doodgewone mensen buitengewoon scherpzinnig op papier gezet.

“If anything happens to us, it don’t get in the newspapers. But if anything happens to the other side, Jesus, they smear it in ink.”

Zoals uit deze passage blijkt komt een van de kenmerkende thema’s van Steinbeck ook terug in dit prachtige boek: de sympathie voor de hoop en de dromen van de onderdrukten arbeiders. In dit boek gaat het over arme appelplukkers in Californië die in staking gaan. We volgen Mac en Jim die de staking in gang zetten en vanuit hun principes de strijd met het onrecht aangaan. Het verhaal speelt zich af in de jaren ’30, een economisch zware tijd van bittere armoede.

Behalve de strijd onderzoekt Steinbeck ook het mobiliseren van menigte. Hoe win je het vertrouwen van een arme, laaggeschoolde arbeider en hoe help je hem te vechten tegen het onrecht en tegen de rijken, daar waar de macht zich bevindt. Zo stelt Stieinbeck dat het belangrijk is om de taal van het volk te spreken:

“Men are suspicious of a man who doesn’t talk their way. You can insult a man pretty badly by using a word he doesn’t understand. Maybe he won’t say anything, but he’ll hate you for it.”

Via zijn protagonisten manoeuvreert Steinbeck op weergaloze manier tussen de voor en tegen van de socialistische strijd voor gelijkheid. Als de stakers zich met elkaar hebben verzameld op de appelvelden van een lokale boer, hebben ze Doc (de arts) nodig om voor de gezondheid van de stakers te zorgen. Zoals wel vaker is de arts neutraal. Hij bekijkt het van boven, zonder oordeel. Hij wil zien wat er gebeurt en speelt hier bijna de rol van de gedistantieerde en objectieve lezer die zich afvraagt hoe je een groep mensen kan mobiliseren. En ook en vooral: wanneer stopt het individu met denken als hij zich in een groep beweegt:

“Group-men are always getting some kind of infection. This seems to be a bad one. I want to see, Mac. I want to watch these group-men, for they seem to be a new individual, not all like single men. A man in a group isn’t himself at all, he’s a cell in an organism that isn’t like him any more than the cells in your body are like you.”

Zoals altijd is het moeilijk voor de nietige underdog om zijn gelijk te halen. Is het niet iets van alle tijd? Is het ook niet nu zo, nu het verschil tussen arm en rijk ook steeds groter wordt, dat de armen de prijs betalen voor de crises waarin we verkeren? De passievolle observaties van de mensen om wie het in de jaren ’30 ging zijn daarom welhaast tijdloos. Een uitspraak als deze zou toch nu ook van de kades geschreeuwd kunnen worden?

“If anything happens to us, it don’t get in the newspapers. But if anything happens to the other side, Jesus, they smear it in ink.”

Langzaam maar zeker lijkt het in het boek de verkeerde kant op te gaan. Van begin tot eind blijft het boek een geweldige urgentie houden. Tot de laatste woorden van de laatste pagina blijf je lezen en hopen.

Wat ik prachtig vind in het schrijven van Steinbeck is de balans tussen treffende, levendige en bevlogen dialogen waarbij hij steevast de ziel van de hoofdpersonen blootlegt en de warme, prachtige natuurbeschrijvingen waardoor zelfs de meest hartstochtelijke pleidooien bijna nietig aanvoelen. Laat ik afsluiten met een passage dat schitterend illustreert. Op een gegeven moment wordt de schuur van de boer op wiens land de stakers zich bevinden in brand gestoken. Mac hoort de schuur instorten en even zakt de moed in zijn schoenen en hij gaat erbij zitten. En dan deze zin:

“The sky was bright with fire over his head, and behind the low, rosy light the icy stars hung.”

Briljant!

Erg mooi ja. Ik moet nodig wat meer van Steinbeck opzoeken, maar bibliotheken zijn daarvoor niet de beste startplaats.

Worldcat.org