Houtekiet - Gerard Walschap (1939)

Waar men zich ook begeeft op het Vlaamse platteland, altijd doemen er wel een paar kerktorens op tegen de horizon. Rond elk van die torens ligt een parochie met een eigen geschiedenis. Een dergelijke geschiedenis wordt hier uit de doeken gedaan door een bewoner van een Kempens dorpje. Hij baseert zich op een eeuwenoude mondelinge overlevering, waarvan de betrouwbaarheid in twijfel getrokken kan worden.

Jan Houtekiet, bijna-naamgenoot van een bekend radiopresentator, is de stamvader van het dorp. Deze antiheld is een stroper, een rokkenjager, een doe-het-zelver en een nihilist. Hij verwerpt de normen en waarden van de maatschappij en zet zich af tegen adel en Kerk.

Hij bouwt een hutje in het bos. Wanneer andere verschoppelingen daarrond komen wonen, wordt hij de leider van een nederzetting. Hij is ondernemend, maakt dingen met z’n handen. De toren is een fallussymbool, een uiting van z’n primitieve mannelijkheid. Vrouwen behandelt hij als lustobject, als speeltjes die hij bezwangert en achteraf laat zitten. Geleidelijk evolueert deze rebelse commune echter tot een katholiek dorp met de kerk in het midden, alsof dat proces onvermijdelijk is. De onconventionele dorpspastoor Apostel wordt de antagonist van Houtekiet.

Walschap zelf was katholiek opgevoed, maar kwam soms in botsing met het instituut Kerk. Z’n stijl is volks, spontaan en begeesterd. Regionale en verouderde woorden zijn lankmoedig (toegeeflijk), treffelijk (fatsoenlijk), dikwijler (vaker), kwansuis (schijnbaar), drijpikkel (krukje). De thematiek van botsende levensovertuigingen is echter tijdloos.