Ham on Rye - Charles Bukowski (1982)

Sterke Bukowski, wellicht zijn beste boek.

Als je al een aantal boeken hebt gelezen van Bukowski dan geeft dit een beter perspectief over zijn leven. Zijn opvattingen over mensen en conformiteit zijn hierin het beste weergeven in mijn optiek en in zijn andere boeken moet je daar min of meer naar gissen. Dit is wel een minder grappig boek dan zijn andere boeken toch wel serieuzer van aard en meer psychologisch inzicht.

De Amerikaanse droom en de hypocrisie daarvan wordt in een hoofdstuk uitstekend beschreven wanneer ze slagen voor hun school. Dat was wel mijn favoriete hoofdstuk. Chinaski heeft een problematische, afgrijselijke en pijnlijke jeugd gehad wat resulteert in haat tegenover de homo sapiens (zoals dat in het boek zo een keer wordt gezegd) maar zijn gedachten over school, klassenverschillen en de illusies van het leven heeft hij wat mij betreft helemaal van zichzelf.

Prachtig om te lezen hoe hij voor het eerst in aanraking komt met alcohol en in een goedkoop kamertje gaat wonen wat in zijn andere boeken veelvuldig zo beschreven wordt. Toch met al zijn haat tegenover de mensen en dat hij alleen wil zijn of met rust gelaten wil worden, vraagt hij altijd wel weer aan random mensen of ze met hem gaan drinken.

Ik besloot om mijn kennismaking met Bukowski onvertaald te lezen. Het is niet nodig om vloeiend Engels/Amerikaans te kennen om deze schrijver goed te begrijpen: de taal is vrij direct en blijft dicht bij de aarde. Geen plaats voor verhevenheid in de stijl van Bukowski: aan de rand van de samenleving gaapt de goot. En aan de samenleving heeft de antiheld van deze roman een broertje dood, daarom ook slingert hij tussen samenleving en goot, maar heeft het schooierdom uiteindelijk veel liever. Nog maar net uit de kinderschoenen leert hij de dronkenschap kennen, die hem als een warme vriend even uit de bittere realiteit van zijn omgeving haalt. Ook de literatuur biedt hem enige vrienden die wat zinnigs te zeggen hebben: ze laten hem voelen dat hij niet geheel alleen staat. Verder staat hij echter alleen en die jas past hem steeds beter totdat de steen die hij draagt ook de steen is waar hij graag onder schuilt. Deze steen is hij tenslotte zelf, want zijn missie was uiteindelijk harder worden dan alles en iedereen in zijn buurt. Er wordt veel gevochten, gezopen, gescholden, gehaat: onvertaald voelt het boek nog echter, nog rauwer (ik heb namelijk ook stukken uit de Nederlandse vertaling gelezen). Over de gevechten: mijn bloed ging er van koken, mijn agressie borrelde in mijn lichaam. Zo goed, zo spannend. Van de tegendraadsheid werd ik tegendraads. Ook de misantropische visie kon mij goed bekoren en was des te begrijpelijker door de “meegeleefde” jaren van armoede en mishandeling. Bukowski’s Stijl laat de lezer dusdanig meeleven zodat deze zich aan het eind van het boek doorleefd voelt.

Ik denk dat ik er goed aan heb gedaan om dit boek van Bukowski als eerst te lezen: het lijkt te dienen als achtergrond voor de rest van zijn werk.

Dit boek zou verplicht moeten worden voor mensen die denken dat Bukowski zo'n fantastisch leven heeft gehad (van zuipen, vechten en neuken, zgn doen waar je zin in hebt). De man heeft een klote leven gehad en heeft zich er doorheen gevochten. Veel liever dan hoe zijn leven in werkelijkheid is gelopen had hij een mooie baan bij een krant of tijdschrift gehad (ipv al die klote baantjes), een verstandige vrouw (ipv al die gestoorde wijven want soort zoekt soort) en een mooi huis (met boompje en beesje). Dit boek maakt duidelijk waarom dat er niet inzat.

Kind onder Kannibalen was mijn eerste boek van Charles Bukowski, maar deze leeservaring smaakt naar mee. Het boek beschrijft de jeugd van Henry Chinaski en geeft in korte rake beschrijvingen van heftige situaties een schrijnend beeld van Amerika ten tijde van de grote depressie. Verschillen tussen arm en rijk zijn zover opgelopen dat ze het failliet tonen van the American Dream. Dit klinkt zwaar, maar dankzij de vlotte, maar bovenal humoristische toon van Bukowski is dat het juist niet. De overdreven situaties zijn vreselijk vermakelijk, ondanks dat het vooral de zielige situatie van Henry laat zien. Vooral de scherpe observaties en opmerkingen van Henry deden me vaak hardop lachen. Zeer genieten!

Tegelijkertijd toont het boek uitzichtloosheid van kansarme Amerikanen. Vooral het trefzekere portret Henry’s vader vond ik schrijnend. Een man die zich schaamt voor zijn werkeloosheid en hierdoor zo machteloos wordt dat hij alleen maar kan schelden en agressief wordt. Alsof dat het enige is dat hem het gevoel geeft dat hij ergens nog macht over (of beter, invloed op) heeft. Zijn invloed op Henry’s ontwikkeling kan niet overschat worden. En zo zakt een talentvolle jongen (hij kan goed schrijven, hij slaagt zonder te studeren, hij wint zelfs een medaille bij de training) steeds verder af. Maar het meest schrijnend is misschien nog wel hoe Henry zichzelf afzondert, geen emotie durft te tonen en zich laat leiden door onzekerheid (prachtig zijn de scènes met de verpleegster in het ziekenhuis die dit helemaal blootleggen).
Kortom een zeer geslaagde roman!

Mijn leesjaar 2021 voelde lang als magertjes, maar dan ineens dit boek zo tijdens de donkere dagen voor kerst. Een geweldige leeservaring! Bukowski spaart niemand en al helemaal zichzelf niet. De ene rauwe passage volgt de andere op. Mooi beschreven en vol droge humor, ondanks de ellende moest ik vaak gniffelen om de droge reacties van Henry. Jammer hoe zo'n in de basis heel talentvolle jongen volledig afglijdt en iedereen die ook maar enige toenadering zoekt afstoot door het vertonen van wangedrag. Dit boek laat zien wat een ellendige en liefdeloze jeugd kan doen met een mens.

Boek nummer 3 op een rij van Bukowski. Pulp was een gruwel, Post Office al een stuk beter voor althans de helft. Ik besloot toch deze Ham on Rye nog te lezen want deze staat erg hoog in de Top 250 en scheen qua inhoud echt af te wijken van de die andere boeken. En dat bleek. En niet alleen de inhoud, maar ook de stijl. Rustiger, bedachtzamer. En dat leest een stuk prettiger. Wel is de stijl nog steeds erg kort en simpel gehouden waarmee dit vooral als een samenvatting leest in vele korte hoofdstukjes waarin het ene hoofdstuk boeiender en vermakelijk is dan het andere. Op momenten (inzake de acné) zelfs gevoelig.

Maar ik vond het verder allemaal vrij afstandelijk. Echte sfeerschepping zit er niet in en de problemen van zijn jeugd beschrijft hij wel maar makt hij nooit invoelbaar. Niettemin geeft dit wel een aardig inkijkje in zijn jeugd en de jeugd van het armere deel van Amerika. Maar hadden ze het echt slecht? Met een huis en elke dag voedsel op tafel? Allicht wel, maar dat maakt Bukowski door de kale stijl nooit voelbaar. Of überhaupt duidelijk. De laatste hoofdstukken rond de universiteit zijn wel het minst boeiend. 3,0*.

Ik heb veel gelachen, maar tegen het einde wordt het wel erg eentonig. Nooit echt slecht, dat niet, maar de stoere verhalen over vechten, vrouwen en flauwekul beginnen te vervelen, net zoals Bukowski zelf de wereld om hem heen beu lijkt. Ik moet zeggen dat ik meer plezier beleefde aan Postkantoor, maar om met Bukowski te spreken: wie zal dat een rotzorg zijn?
De droogheid van Chinaski en zijn vileine opmerkingen blijven geweldig. Het boek volgt hem van zijn jeugd bij zijn ouders via highschool en universiteit tot aan de aanval op Pearl Harbor. In die periode beseft hij dat hem een ellendig leven wacht, draaglijk alleen omdat hij zichzelf weet te vermaken. Met drank.
En dan die geur van bierstront na twintig flesjes, een geur die anderhalf uur blijft hangen. Dat was ik al vergeten na veertien jaar persoonlijke drooglegging.