Quatrevingt-Treize - Victor Hugo (1874)

Schitterend boek over twee familieleden die in de Franse revolutie aan twee verschillende kanten strijden. Lantenac is de koningsgezinde leider van de opstand in Bretagne, terwijl zijn neef Gauvain strijd voor de republikeinen. Het gevecht komt tot een hoogtepunt bij het oude familiekasteel Tourgue (gebaseerd op het Château de Fougères, waar in 1793 inderdaad een slag plaatsvond), waar alle zorgvuldige opgebouwde verhaallijnen samenkomen.
In een schitterend gecomponeerde roman laat Victor Hugo zien dat er niet zoiets bestaat als goed en fout. Hoewel Hugo laat doorschemeren republikein te zijn, geeft hij een gebalanceerd beeld van de strijdende partijen. De idealen zijn verschillend, maar hun gevecht is hetzelfde. Hoeveel moet je opgeven voor idealen? Wat is rechtvaardigheid? Het zijn de vragen waar de hoofdpersonen in dit verhaal mee worstelen.
1793 werd pas recent (2015) voor het eerst in het Nederlands vertaald, maar is zeer de moeite waard. Het boek is tot nu toe het hoogtepunt van mijn leesproject over de Franse revolutie. Laten we hopen dat meer uitgevers het aandurven om 19e eeuwse Franse werken te vertalen. Dit smaakt naar meer!

De laatste roman van Victor Hugo gaat over de nasleep van de Franse Revolutie. De situatie in 1793 was ingewikkeld. Er was niet enkel het conflict tussen monarchisten en republikeinen, maar binnen die laatste strekking waren er kleinere groeperingen die elkaar naar het leven stonden: girondijnen, jakobijnen, montagnards, sansculottes… Dit boek – met inbegrip van een voetnotenapparaat – maakt de lezer wegwijs in dat politieke wespennest.

De idealen van de Revolutie waren uitgelopen in het schrikbewind van de Nationale Conventie. Eén hoofdstuk bestaat uit een felle discussie tussen drie historische figuren: Robespierre, Danton en Marat. Tegenover deze hooggeplaatsten in Parijs stonden de boeren die in opstand kwamen in de Vendée en Bretagne.

De drie hoofdpersonages staan voor drie ideologieën. Lantenac is de koningsgezinde reactionair; Cimourdain is de radicale revolutionair. Tussen die twee uitersten bevindt zich Gauvain, die gelooft in een gematigde, op verzoening gerichte politiek. De woorden genade en amnestie vallen herhaaldelijk.

Menselijke eigenschappen worden toegekend aan de zee en aan het bos. Op het einde staan de guillotine en een Bretoens kasteel naast elkaar als symbool van de bloedige Revolutie en het Ancien Régime. Met deze grootse historische roman bewees Hugo dat hij na z’n zeventigste nog springlevend was.

Sterk laatste boek van de erudiete Hugo. Het middenstuk vond ik een stuk minder dan het begin en het laatste derde, voornamelijk wegens het (soms te) uitvoerig schetsen van de historische context. Nergens echter komt het in de buurt van Les miserables, niet qua diepgang, noch qua plotwendingen.

Het slot vertoont opvallend sterke gelijkenissen met het slot van het eerder uitgebrachte a tale of two cities van Dickens. Toeval of inspiratie? En soms lijkt Cimourdain wel iets teveel op Javert uit Les Miserables. Ik kom uit op precies 4 sterren.

Op 25 juni brengt Penguin een nieuwe (Engelse) vertaling uit, door David Bellos, van dit (nu nog) moeilijk te vinden werk van Victor Hugo. Heel blij mee, want ik vind Notre Dame de Paris en Les Miserables fantastisch en wil graag meer van hem lezen.

Ninety-Three - penguin.co.uk

Ruim 2,5 jaar terug las ik voor het eerst iets van Hugo (Notre-Dame de Paris) en sindsdien ben ik enorm fan van hem. Daarna las ik nog twee novellen en twee dikkere romans - vooral de romans waren geweldig. Deze 1793 is de laatste die ik nog moest van de boeken die ik in mijn bieb of überhaupt in de boekenwinkels kan vinden. Dus als iemand nog wat ouder werk in Nederlandse vertaling ergens weet te vinden (tweedehands is prima) dan houd ik mij aanbevolen.

Een goed en fijn boek met enkele typische uitweidingen die zo gewoon zijn bij Hugo, soms uitstapjes zoals ditmaal over de bossen van Bretagne of zeer uitgebreide beschrijvingen van gebeurtenissen die een soort van algemeen worden verteld, zoals ditmaal het losraken van een kanon op zee. Dat is steeds weer erg fijn leesvoer en voor mij Hugo op zijn best.

Als dramatisch boek wel wat minder. Hugo lijkt veel te willen vertellen en veel thema's kwijt te willen en dat maakt enerzijds een boeiend relaas maar anderzijds ook een wat gemankeerd verteld verhaal. Op het oog rommelig maar zoals vaker is de opbouw best goed doordacht. Het is alleen dat de personages nooit echt gaan leven. En het tweede deel (van de drie, gelukkig wel een kort deel) is wel erg taai met heel veel namen die mij als Nederlander anno 2026 weinig zeggen. Er zit in mijn uitgave ook bijna 50 pagina's aan voetnoten bij en dat zegt ook wel iets over de de kennis die je moet hebben van die periode om het boek ten volste te ervaren). Naar boven afgerond 4,0*.

Als ik bovenstaande zo lees krijg ik hier heel veel zin in. Woensdag ben ik in Amsterdam, en zie dat de Athenaeum hem op voorraad heeft, dus wellicht wip ik even langs.