Skumtimmen - Johan Theorin (2007)

Het zou me niets verbazen als ik zo vroeg in 2012 al de ontdekking van het jaar heb gedaan. Skumtimmen (ik las de Engelse versie: Echoes from the Dead) is absoluut één van de beste debuutromans die ik tot nu toe heb gelezen. Johan Theorin heeft een sfeervolle en indrukwekkende thriller geschreven. Richting het einde wordt het wel iets minder, maar zeker voor een debuutroman is het nog steeds hoogstaand.

De start van het verhaal gaf mij echt kippenvel. Het begint allemaal vanuit het oogpunt van Jens, het zesjarige jongetje uit Öland die stiekem bij zijn oma ontsnapt en een mysterieuze man tegen het lijf loopt. Op de volgende pagina's staat Nils Kant centraal. Tijdens die passage verrichte hij een daad die ik nog lang zal herinneren. Dat stuk heb ik echt met walging zitten lezen. Er vloeide geen druppeltje bloed, maar de manier waarop de jonge Nils zijn daad voorbereidde en uitvoerde, zorgde er in ieder geval voor dat ik helemaal in het verhaal zat.
Naast Nils Kant spelen nog twee personen een belangrijke rol: Julia, de moeder van de verdwenen Jens en Gerlof, de vader van Julia. De twee hebben nauwelijks contact met elkaar, maar wanneer Gerlof een sandaal opgestuurd krijgt die opvallend veel lijkt op die van de verdwenen Jens, veranderen de zaken. Het is inmiddels twintig jaar na de plotselinge verdwijning van Jens en iedereen neemt aan dat hij niet meer leeft. Volgens de politie is hij de nabij gelegen Baltische zee ingelopen en daarin verdronken. Kwade tongen beweren echter dat Nils Kant verantwoordelijk is voor de verdwijning en wellicht de dood van Jens. Die geruchten worden echter niet al te serieus genomen: Nils was ten tijde van Jens' verdwijning immers dood...

Er is dus genoeg mystiek in het verhaal en Theorin weet de spanning goed op te bouwen door veel hoofdstukken af te sluiten met flashbacks vanuit het oogpunt van Nils Kant. Hij blijkt een in en in slecht mens te zijn, waardoor zijn karakter wel eendimensionaal en niet erg realistisch is, maar voor het verhaal wel heel erg waardevol. Nils verdween richting Zuid-Amerika nadat hij twee Duitse soldaten op Öland om het leven bracht. Volgens de verhalen is hij daar gestorven; zijn lijk werd ook begraven op Öland, maar er blijven mensen twijfelen aan dat verhaal.
Aan de andere kant zijn Julia en Gerlof samen met nog wat andere personages op zoek naar de waarheid. Hun zoektocht is mooi beschreven en vindt voornamelijk plaats op Öland. Ook Öland krijgt voldoende uitdieping en is een mooie setting voor dit verhaal. Het is er rustig, er wonen weinig mensen, maar Julia en Gerlof zijn er zeker van dat de waarheid bij één van de inwoners op het eiland op de tong ligt. Julia bezoekt bijvoorbeeld het huis van Vera Kant, de overleden moeder van Nils, en dat is echt de meest spannende passage in het hele verhaal. Ik hoorde het oude huis bijna kraken en die scène gaf echt een onprettig gevoel.
Gerlof en Julia groeien ook meer naar elkaar toe en worden gedurende het boek alleen maar sympathieker. Ze krijgen voldoende uitdieping zonder dat het verteltempo hinderlijk onderbroken wordt. Er zit zowel voldoende vaart als voldoende aandacht voor de karakters in het verhaal.
Langzaam maar zeker kruipen de flashbacks van Nils steeds meer richting heden en de vraag is of Nils het pad kruist met Julia en Gerlof of dat hij echt gestorven is. Theorin komt met een heel duidelijk antwoord. Het einde zelf valt niet echt heel goed te herleiden uit de rest van het verhaal, maar het is ook niet heel erg onlogisch en voelt dus niet geforceerd aan. Het had misschien net iets intelligenter aan elkaar geschreven kunnen worden. De meeste plottwists zaten wel goed in elkaar, al zijn sommige twists net iets te ver gezocht en te toevallig, maar dat hoort ook een beetje bij het genre.

Het leesjaar 2012 had ik eigenlijk niet veel beter kunnen beginnen. Echoes from the Dead is een heerlijk eerste deel in het 'Öland-kwartet' en ik ga de overige drie ook zeker lezen. Dit eerste deel is heel sfeervol, heeft twee sympathieke hoofdpersonen en een ietwat eendimensionale maar wel hatelijke bad-guy. Het Zweedse eiland Öland past perfect bij het verhaal en daar wil ik gerust meer van weten. Op het einde zakt het boek iets in, maar een vlekkeloos debuut schrijven lijkt me ook een utopie. De meeste twists waren geloofwaardig en werkten ook goed. In amper drie dagen ben ik door dit boek gevlogen, dus dat zegt wel voldoende.
De Nederlandse editie van dit boek (Schemeruur) kost trouwens maar vijf euro (hint, hint)!

* * * *

Niet dat ik ook maar enig idee heb van het rouwproces rondom een verdwenen (klein)kind, hoelang zoiets duurt en in hoeverre zoiets slijt, maar bij Julia krijg je het idee dat het vorige maand is gebeurd, terwijl het toch al een jaar of twintig geleden is. Er zit iets pathetisch in Theorins stijl. Veel van de cursieve stukjes bijvoorbeeld. Een gesprek als die tussen vader en dochter, waar het hoe en wat van de verdwijning nog eens wordt opgelepeld (alsof de oude man het vergeten zou zijn) komt dan weer erg geforceerd over. Vond het neerslachtige sfeertje door dat soort zaken meer gemaakt dan natuurlijk overkomen.

En af en toe ook simpelweg zeurderig. Het mysterie kan er verder wel mee door. Je hebt eigenlijk met twee verdwijningen van doen en oude Gerlof heeft wat meer vuur dan zijn dochter. Leuk ook hoe hij niet altijd meteen het achterste van zijn tong laat zien. Als hij dat al doet. Hoe het zit met Nils Kant (hoofdverdachte met een opvallend alibi; hij lag al in zijn graf ten tijde van de verdwijning) verveelt ook niet. Aparte snuiter. Zo is het boek altijd wel onderweg en dus ook onderhoudend, maar om nou te zeggen dat ik de pagina's stuk voor stuk opvrat, nou nee. Daarvoor zit er net wat te veel Ӧlands zand in de motor.

Een herfstverhaal, het speelt zich af op het eiland Öland, verbonden door een brug met het Zweedse vasteland. De toeristen zijn alweer naar huis, de zomerhuisjes staan leeg en het weer is mistig en koud. Het verhaal is goed geschreven met een goed gecamoufleerd slot. Wel de opmerking dat Gerlof voor iemand die aan het Syndroom van Sjögren lijdt, wel verbazingwekkend ondernemend is.