The Old Patagonian Express - Paul Theroux (1979)

Enkele tientallen jaren geleden was ik zeer geboeid door de reisvehralen van Theroux en vol verwachting begon ik de "Old Patagonia Express" te herlezen. Wat een afknapper! De ikfiguur komt op zijn treinreis van Boston naar Patagonië alleen maar met vuile, slechte treinen, in lelijke en armoedige dorpen en steden en ontmoet bijna overal domme mensen. Hij kan wel in Buenos Aires gesprekken voeren met Borges zelf (waw!) en krijgt van hem wel wat erkenning, bijna als een gelijke (waw!). Esquel, zijn eindpunt, blijkt een gat in de woestijn, hij denkt er aan de dood. Tenslotte komt hij weinig subtiel tot de conclusie: "I'm on my road to nowhere", al zingt hij dat niet.

Je blijft wel lezen. En als je gedachten onderweg even afdwalen van je boek, dan is dat niet zo erg, er is ondertussen toch niets belangrijks gebeurd...

Theroux komt niet over als erg tolerant in zijn beschrijving van zijn reis van Boston naar Zuid-Argentinie. Zijn minachting voor toeristen (met als lowest of the lowest de rugzaktoeristen), en mensen met minder intellectuele bagage dan hijzelf - en dat zijn er nogal wat- steekt hij niet onder stoelen of banken. Hij lijkt ook niet erg dol op reizen te zijn want het is toch voor een groot deel geklaag over het gebrek aan comfort, manke honden en lelijke steden en hij vraagt zich meerdere malen af waarmee hij bezig is.

Maar ik kan het superieure toontje toch wel hebben want hj schrijft vlot en sommige situaties zijn heel herkenbaar: reizen is vooral wachten, en de Amerikaanse toeristen zoals Thornberry zijn leuk getroffen. De ontmoeting met Borges had van mij weggelaten mogen worden; die had weinig met de reis te maken.

Jammer dat hij Nicaragua heeft overgeslagen trouwens, dat had wel een spannend hoofdstuk opgeleverd en ik was wel benieuwd naar die -zoals in vrijwel heel C-Amerika inmiddels verdwenen- trein. Was ongetwijfeld oud en vies en zonder duidelijk onderscheid tussen de Eerste en Tweede klas.

Een wat minder reisboek van Theroux, die als altijd best vol is van zichzelf en dat hier net iets te vaak wil laten blijken. Echt interessante personages komt hij niet tegen, of hij gunt ze weinig eer, en de omgeving wordt niet echt boeiend omschreven.
Los hiervan is Theroux een voortreffelijk auteur, zeker als het aankomt op reisverhalen. De lat ligt wat dat betreft hoog. Ook hier schrijft hij vlot en is hij scherp.

Theroux schreef een bestseller “the great railway bazaar” en het succes steeg hem kennelijk naar het hoofd. Roro, Aca en Leno hebben gelijk, Theroux is in zijn tweede reisboek de zelfingenomenheid in hoogsteigen persoon. Dat hij in Midden Amerika klaagt over de schrijnende armoede snap ik niet van iemand die jaren in Afrika woonde. Veel straatarme Indianen, die geen woord willen wisselen met de gringo. In Costa Rica, het rijkste Midden Amerikaanse land, een ontmoeting met de eenzame weduwnaar Thornberry . Paul lijkt slecht gehumeurd op dat moment en in het boek krijgt Thornberry er flink van langs. Dat verdiende de man m.i. niet, ondanks zijn prietpraat lijkt mij aangenamer gezelschap dan de hoerenlopende Texaanse rednecks in San Jose. Via Panama, de Zone die toen nog Amerikaans was reist hij naar Columbia. Daar straatkinderen die in portieken slapen. In Ecuador ontmoet hij verre familieleden, wier voorvaderen vanuit Italië niet naar de Verenigde Staten emigreerden, maar naar Zuid Amerika. Ook een ontmoeting met de schrijver Moritz Thomsen. Verder een leuk beschreven ontmoeting met een ex-priester uit Ierland. In Peru en Bolivia last van hoogteziekte. In Buenos Aires een bezoek aan Borges. Het laatste deel in Patagonië vond ik ondanks de stof, die in alle kieren doordringt en de enorme verlatenheid een genot om te lezen. Jaren geleden las ik dit boek voor de eerste maal, het meeste was ik inmiddels vergeten . De tweede keer, nu speciaal voor BoMe heb ik opnieuw genoten..

Theroux schrijft op een gegeven moment zoiets als "Ik besloot te gaan rennen, om niet "Gedufilled" te worden. Dit slaat op de heer Duffill waar Paul in zijn vorige boek kennis mee maakte. De trein reed zonder hem weg omdat hij bij een tussenstation teveel tijd nam.
Leuke referentie, ook omdat Paul er verder niks over uitlegt.

In "Het Drijvende Koninkrijk" zoekt Paul de beste man op, die dan helaas is overleden. Het moment van wegrijden van de trein en het verbouwereerde gezicht van Duffil maakte indruk, en is de laatste keer dat Paul hem zag.