menu

Ultramarijn - Henk van Woerden (2005)

mijn stem
3,45 (10)
10 stemmen

Nederlands
Romantiek

352 pagina's
Eerste druk: Podium, Amsterdam (Nederland)

In een kuststad aan de Middellandse Zee groeit Joakim op samen met zijn halfzus Aysel. Tussen hen bloeit een broeierige liefde. Wanneer hun schande aan het licht dreigt te komen, worden ze uit elkaar gerukt. Aysel verdwijnt over het water, verbannen naar het noorden van Europa. Joakim blijft achter. Zijn verlangen is onstilbaar, alleen de muziek biedt een uitweg. Tot hij het meisje Özlem ontmoet dat een einde lijkt te maken aan zijn gevoel van ontheemdheid en rusteloos zwerven.

zoeken in:
avatar van donnie darko
2,0
De gouden uil van 2005

avatar van donnie darko
2,0
Niks aan. Deze heeft alleen maar de gouden uil gewonnen omdat hij dit jaar gestorven is(sorry dat ik het zo cru moet zeggen.)

4,0
donnie darko schreef:
Niks aan. Deze heeft alleen maar de gouden uil gewonnen omdat hij dit jaar gestorven is(sorry dat ik het zo cru moet zeggen.)


hartgrondig mee oneens! zie onderstaande recensie:

Van Woerden onderscheidt zich met sublieme stijl

Literatuurkritiek is traditioneel verdeeld in vorm versus inhoud. Laat ik eens een keertje over de vorm beginnen. Maar dan niet de vorm van de vertelling, maar van het tastbare boek zelf. Ultramarijn, het in 2005 gepubliceerde boek van Henk van Woerden, ziet er werkelijk prachtig uit. De omslag ademt de sfeer van de roman en wanneer je het boek geheel openslaat is de titel voluit te lezen: ULTRA en de regel eronder MARIJN. Dat afgedrukt op een prachtig blauwe ondergrond, verwijzend naar de kleurstof Ultramarijn die gewonnen wordt uit lapis lazuli.

Van Woerden stierf enkele weken na publicatie van deze roman en is een door een kleine groep geliefd auteur gebleven. Door Ultramarijn maakte ik kennis met 's mans werk en dat smaakt absoluut naar meer. In zijn roman hangt een heel eigen atmosfeer, eentje die sterk naar melancholie neigt. En de schrijfstijl is ook zeer authentiek, waardoor je al snel het gevoel krijgt iets unieks te lezen.

Hoofdpersoon Joakim wordt op vijftienjarige leeftijd op een kamp gestuurd. Hij moet verplicht afstand nemen van zijn halfzus Aysel. Tussen beiden is een te intieme band gegroeid en de ouders hanteren geen halve middelen. Als Joakim enkele weken van huis is, verhuist vader met Aysel naar Frankfurt waar zij een nieuw bestaan moet opbouwen. Joakims verlangen naar Aysel blijft bestaan en wordt op een onverwachte manier decennia later beantwoord.

Ultramarijn speelt nadrukkelijk in een niet-Westerse cultuur. De plaats van handeling wordt niet expliciet genoemd, maar het is duidelijk dat de roman zich in Turkije afspeelt. In die Oosterse cultuur zoekt de hunkerende Joakim zijn heil en zijn rust in het luit-spel. Hij krijgt les van een beroemde luitspeler en ontwikkelt zelf tot een veelgevraagd bespeler van dit weemoedige en melancholieke instrument. In schril contrast hiermee staat het nieuwe leven van halfzus Aysel en van het kind dat ze in Europa krijgt.

De grootste kracht van Van Woerden is zijn prachtige pen. Zijn stijl is heel bijzonder. Hij schrijft namelijk in korte en krachtige zinnetjes. Geen dikdoenerij, geen vaag gedoe, geen lange beschrijvingen. En toch weet hij met die rake zinnetjes en woorden grootste sferen te creëren. Hij weet met redelijk normaal vocabulaire in een bijna introverte stijl een wereld van geuren en kleuren, gevoelens en emoties op te roepen. Dat is een ongekende prestatie.

De opbouw van zijn verhaal vond ik iets minder sterk. Grofweg waren de eerste honderd en de laatste honderd pagina's boeiend en fascineren. Maar de middelste honderd bladzijden zakte de spanningsboog enigszins in. Zijn kracht blijkt vooral te liggen in de gevoelige liefdesgeschiedenissen waar het boek mee begint en die waarmee het boek eindigt. Daarbij is het contrast prachtig, tussen die jonge, levenslustige Joakim die dramatisch gescheiden wordt van zijn grote liefde en die oude, eenzame man die een onverwachte liefde heeft gevonden.

Ondanks het wat dunne middengedeelte is Ultramarijn een prachtig boek. De stijl is subliem en het is een grote verdienste dat een Nederland wat betreft sfeer en cultuur een zo on-Nederlands boek kon schrijven. Helemaal opgegaan in de dramatiek van het einde van Joakims leven sloot ik met een weemoedige zucht de roman na het lezen van de laatste pagina. Wat is het soms toch jammer als je een boek uit hebt.

avatar van psyche
4,5
psyche (crew)
donnie darko schreef:
Niks aan. Deze heeft alleen maar de gouden uil gewonnen omdat hij dit jaar gestorven is(sorry dat ik het zo cru moet zeggen.)

Niks aan. Dat vind ik geen argumentatie voor een waardering. Schrijf liever waarom je het niks vindt.
De redenatie dat van Woerdens de Gouden Uil heeft gekregen omdat hij overleden is slaat kant nog wal. Of je zou moeten doelen op het gegeven dat van Woerden niet voor de AKO genomineerd kon worden omdat deze niet posthuum wordt uitgereikt.

Mijn argumentatie voor 4,5*:

Henk van Woerden was schilder en schrijver en dat is te merken. De schrijver schildert met taal, hij schildert met muziek. Dat het boek met de bijzondere omslag oogt zoals het oogt, als Lapis Lazuli is geen toeval. Deze halfedelsteen komt uit het Midden-Oosten, waar een groot deel van Ultramarijn zich afspeelt. De diepblauwe kleur met gouden stipjes raakt precies aan de inhoud van het boek. Het vertelt over Joakim, Aysel en Özlem.

De eerste en de laatste honderd pagina’s wijken af van het middenstuk. De tóon is anders. Anders omdat Özlem hier geïntroduceerd wordt. Özlem is in Duitsland opgegroeid. Van Woerden laat Özlem een verband leggen tussen de klank van taal en het landschap waarin deze ontstaan is.
De toon in het middenstuk is allesbehalve poëtisch en exotisch. Daar waar erotiek in het eerste en laatste deel bijna zacht, vloeiend en zonder oordeel over wat wel of niet kan beschreven is, gaat het in het middenstuk met name om harde, platte en liefdeloze seks.
Hier en daar wijkt van Woerdens taalgebruik in het middenstuk zo af van de andere gedeelten dat het slordig en ondoordacht overkomt. In deze bereikt de stijl een dieptepunt wanneer Özlem een museum in Iskandreriye bezoekt. Ik weet niet of Van Woerden dit bewust heeft gedaan, ik twijfel, want juist na de woorden en zinnen in staccato, herneemt hij zijn eerdere toonzetting als Özlan voor het eerst de luitist Joakim hoort:
De muziek trekt een raam open, onmiddellijk. Een luik achter in haar hoofd. Door dat luikje komt hij naar binnen. Zijn pijn, zijn teleurstelling, zijn schrik. En ook zijn berusting, zijn zicht op zee, wanneer de schrik eenmaal voorbij is. Herinneringen flakkeren in haar op: Aysels bange gezicht wanneer ze over het verleden vertelt. De oproep tot gebed in een vervuilde voorstad van Frankfurt. Moerat aan tafel in een kuuroord waarvan ze plotsklaps de naam kwijt is. Hoe het kan is niet te verklaren, de klanken vullen iets dat leeg was. Ze ligt op de bodem van de zee en blikt naar boven. Ze dobbert in het blauw en tranen dringen in haar ogen.

Aanvankelijk dacht ik na de laatste zinnen van het éen na laatste hoofdstuk dat van Woerden het verhaal dáar beter had kunnen beëindigen:
In de stad kunnen ze oplossen in de menigte. Wie geeft daar iets om wie ze zijn? Een onvoltooide vrouw. Een man die thuis wil komen. Een man aan wie, met haar hulp, de geschiedenis voorbij zal gaan.
Temeer omdat het taalgebruik erna weer minder wordt. Ik voel een dreiging in ogenschijnlijk nonchalant geplaatste woorden en zinnen. Dan realiseer ik me hoe Özlan het verband legde tussen taal en omgeving. En weer, weer, na een dieptepunt, volgt het werkelijke slotaccoord dat me niet onberoerd laat.

avatar van Orange
4,0
Ik vond het boek heel mooi geschreven. Ik heb ervan genoten!

Gast
geplaatst: vandaag om 13:07 uur

geplaatst: vandaag om 13:07 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.