A History of the World in 47 Borders: The Stories behind the Lines on Our Maps - Jonn Elledge (2024)
Engels
Historisch
384 pagina's
Eerste druk: Headline,
Londen (Verenigd Koninkrijk)
Al zolang er kaarten bestaan, trekken mensen er lijnen op. Soms gebaseerd op de fysieke geografie, soms volkomen willekeurig: deze lijnen hadden er vaak heel anders uitgezien als een oorlog, een verdrag of de beslissingen van een handvol vermoeide Europeanen anders waren verlopen. Door de verhalen achter deze grenzen te vertellen, leren we veel over hoe politieke identiteiten ontstaan, waarom de wereld eruitziet zoals ze eruitziet – en over menselijke dwaasheid. Van de Romeinse pogingen om de grenzen van de beschaving vast te leggen tot het geheime Brits-Franse akkoord om tijdens de Eerste Wereldoorlog het Ottomaanse Rijk onder elkaar te verdelen, en de reden waarom het door land omsloten Bolivia er nog steeds een marine op nahoudt: dit is een fascinerende, geestige en verrassende blik op de wereldgeschiedenis, verteld aan de hand van grenzen.
Het is niet heel ingewikkeld uit te leggen waarom dit boek zo aantrekkelijk is. Om te beginnen zijn de wetenswaardigheden in dit boek altijd de moeite waard. Heel af en toe gaat het om bekende verhalen (de grenzen tussen Israël en de nabijgelegen landen, de grens tussen Noord-Ierland en Ierland), maar meestal gaat het om grenzen die de meeste mensen niet kennen. Van heel specifieke grenzen (tussen Zwitserland en Liechtenstein, tussen Soedan en Oeganda) tot meer algemene grenzen (maritieme grenzen, grenzen voorbij de aardse atmosfeer). Van natuurlijke grenzen (rivieren, bergen, oceanen) tot etnische grenzen tot de beruchte pennestreekgrenzen van het Afrikaanse continent.
Dit alles zou alsnog een heel saai boek kunnen opleveren, ware het niet voor het fantastisch schrijftalent van John Elledge. Met veel, heel veel humor beschrijft hij de fascinerende geschiedenissen van al die grenzen, waarbij vooral de voetnoten vaak hilarisch zijn. Die combinatie van fascinerende feiten en komisch verteltalent deed me vaak denken aan het betere werk van Bill Bryson. Het is niet voor niets dat een lovende quote van Bryson de kaft siert.
Omdat voorgaande misschien nog wat abstract klinkt, toch maar wat voorbeelden. Zo is er het verhaal over twee 19e-eeuwse Engelsen die de grens tussen Soedan en Oeganda willen verbeteren. In plaats van de gebruikelijke rechte lijn tussen Afrikaanse landen, willen ze een grens die meer recht doet aan natuurlijke grenzen en aan de etnische spreiding van de verschillende stammen. De ene Engelsman is heel idealistisch, de ander is vooral heel moe. De ene wil blijven, de ander wil zo snel mogelijk naar huis. Na heel wat onderling gedoe ontstaat er een grens die voor de helft kronkelig is en voor de helft een gedoemde rechte lijn. Wat dan weer een hoop stammengeweld veroorzaakt.
Mijn eigen favoriete geschiedenis heeft de veelbelovende titel: Some accidental invasions, or why do the Swiss keep bombing Liechtenstein? Het gaat over de militaire avonturen van Liechtenstein, een piepklein prinsendom zonder eigen leger. Dat was niet altijd zo: “ It did have one, once - it’s last engagement was the 1866 Austro-Prussian War, to which the principality sent eighty men; eighty-one returned, which is a mark of the terror the Liechtenstein war machine could rain down on its enemies”. Met uiteraard een voetnoot met wat uitleg.
Wat John Elledge ook goed doet: waar het gaat om (min of meer) recente grensconflicten (Israël en Palestijnse gebieden, India en Pakistan) laat hij de humor achterwege, en beperkt zich tot een zo neutraal mogelijke beschrijving van het conflict. Het zijn precies deze hoofdstukken die je er weer bewust van maken dat, hoe grappig Elledge ook de historische grensverhalen beschrijft, grenzen fenomenen zijn die een boel ellende kunnen veroorzaken. Toen, nu, en in de toekomst. Wat dan wel weer een sombere conclusie is in een beschrijving van het meest vermakelijke boek dat ik in 2026 heb gelezen.
Niet in de plaatselijke bieb natuurlijk, maar die 10 euro heb ik hier wel voor over. Vandaag in huis en ik heb me natuurlijk als eerste op het hoofdstuk over Liechtenstein gestort. Heerlijk!
Van veel van de andere grenzen met hun veranderingen heb ik altijd al het fijne willen weten.
Dankjewel dutch2.0!