Een aantal jaar geleden raakte ik zwaar overprikkeld. Dit begon met een overgevoeligheid voor geluid, maar door een combinatie van stug door blijven werken, verkeerd doktersadvies (dat vond dat ik prikkels aan moest blijven gaan), en de verkeerde medicatie, verspreidde dit na een jaar tot ook mijn zicht, werd ik overgevoelig voor beeldschermen, en na ook dat te negeren werd ik uiteindelijk overgevoelig voor daglicht, en begon ik, tot overmaat van ramp, te hallucineren. Mijn dieptepunt duurde een half jaar, waarin ik niets anders kon dan in een donkere ruimte liggen terwijl ik 24/7 hallucineerde. Hoe erger mijn overprikkeling werd, hoe bizarder, uitgebreider en gedetailleerder mijn hallucinaties werden. Ook mijn nachten werden geplaagd, want ik had in die tijd iedere nacht hele heldere, levendige dromen. Geen pretje, maar, moet ik eerlijk zeggen, ook fascinerend.
Sinds die tijd voorbij is (ten tijde van de pandemie kreeg ik eindelijk de juiste medicatie, en kon ik met de verlaten straten steeds meer buiten wandelen - ik heb al een aantal jaar grotendeels mijn normale leven terug) heb ik er weleens over nagedacht mijn ervaringen op papier te zetten, des te meer omdat ik online eigenlijk geen vergelijkbare ervaringen kon vinden - en ook mijn zorgverleners stonden voor een raadsel.
Totdat ik, door puur toeval, onlangs op Carl Jung’s Liber Novus stuitte, ook wel The Red Book genoemd. Thomas Bangalter (of all people) van Daft Punk vergeleek het boek met Sergei Parajanov’s experimentele film The Color of Pomegranates en ik raakte gefascineerd.
Carl Jung heeft wél de vele dromen en hallucinaties (‘visioenen’) die hij ervoer in de periode van 1913 tot 1916 op papier gezet. Aanvankelijk noteerde hij iedere ervaring in de zogenaamde ‘Black Books’ (tevens uitgebracht in een reeks van 7 uitgaven), en na dit te voltooien bewerkte hij een deel hiervan tot deze uitgave, The Red Book.
Maar toen het af was moet hij eenzelfde terughoudendheid hebben gevoeld wat betreft het publiceren van zijn diepste onbewustzijn als ik ook voelde, want vervolgens heeft het werk zo’n 50 jaar onaangeraakt in een Zwitserse kluis gelegen. Men wist in de wereld van psychologie/psychiatrie van het bestaan, maar niemand had het gelezen.
Totdat een groep psychologen en Jung-specialisten in Amerika de nazaten van Jung wisten te overtuigen het te publiceren, waarop het vertaald en gepubliceerd werd.
En als je het leest, snap je waarom Jung terughoudend was het te publiceren (Freud schijnt zijn ervaringen ‘psychotisch’ te hebben genoemd). The Red Book is weliswaar concreter dan mijn eigen abstracte ervaringen - met hele gesprekken tussen hem en figuren als de Duivel, zijn eigen Ziel, maar ook Bijbelse figuren als Salome (de dochter die haar vader opdroeg haar het hoofd van Johannes de Doper te serveren op een schaal), en andere personen die onttrokken zijn uit verschillende mythen en religies - maar het is geenszins te beoordelen op gronden waarop je normaliter een boek zou kunnen beoordelen. Het is één grote, filosofische en hallucinante koortsdroom, waarin hij afdaalt naar de Hel (Goethe en Dante zijn expliciete invloeden), worstelt met zijn geloof (maar het ook bekritiseerd), en op een gegeven moment zelfs opgedragen wordt de lever van een jong kind uit het lijk te snijden en te eten. Ja. Het is bizar.
Voor mij fungeerde het lezen van The Red Book vooral als een prelude tot het lezen van zijn colleges, die later dit jaar door Princeton Press worden uitgegeven, en waarin hij dieper ingaat op de centrale vraag: Hoe kan het zijn, dat je brein volstrekt unieke beelden kan oproepen en aan je presenteren in de vorm van een droom, maar ook (voor mij vooral relevant) in de vorm van hallucinaties? Want dat is mij nog het meest bijgebleven uit mijn periode van zware overprikkeling: waar kwamen die volstrekt idiote waanbeelden vandaan?
Mijn beoordeling hier is puur gebaseerd op mijn persoonlijke leeservaring - want fascinerend is het bovenal - en ik had niet verwacht dat een academisch man als Jung zo’n rijk, filosofisch, maar ook literair interessant werk af kon leveren (het haakt daarmee ook nog eens heel erg in op mijn huidige interesse in experimentele, abstracte literatuur en filosofie - en geheel toevallig had ik net Dante en Goethe gelezen, die een perfecte introductie bleken). Daarnaast denk ik ook dat dit werk voor psychologen alleen interessant is in combinatie met die later gegeven colleges. Maar dat ga ik nog zien.