Wierd Duk in Nederland: Reportages uit een Land op Drift - Wierd Duk (2022)

Lastig om hierop een beoordeling te plakken. De interviews in dit boek richten zich doorgaans op een drietal wrevelpunten: het spanningsveld tussen academisch en praktisch opgeleiden, tussen (rand)stad en platteland, en ten aanzien van minderheden met een afwijkende mening. Op zich zijn die interviews best aardig. Er wordt bovendien relevante problematiek aangesneden. Zo zijn er genoeg academisch geschoolden die schaamteloos een hautaine houding aannemen jegens het ‘klootjesvolk.’ Tezamen met de emotionelere manier van uiten die gangbaarder is bij de arbeidersklasse zorgt dit er voor dat hun (reële) belangen (o.a veiligheid en woningsnood) makkelijker zijn weg te honen. Een goede observatie. Desalniettemin is de opzet van het boek té eenzijdig. Het zijn veelal zelfreportages zonder nadere analyse. Deze opzet miskent hierdoor dat de besproken problematiek niet nieuw is, niet uniek is aan Nederland en dat bepaalde problemen, zoals omtrent massa-immigratie, geen pasklare oplossing hebben. Doordat het boek als kader kiest dat de belangen van o.a. het praktisch opgeleide, landelijke deel van de bevolking ongehoord zijn -door o.a. de politiek- impliceert het dat oplossingen (enkel) uit onwil worden weerhouden. Dat is te makkelijk! Er zijn kortom evenwichtigere manier om dit soort onderwerpen te bespreken. Dat laat onverlet dat de onvrede van dit bevolkingsdeel belicht mag worden en dat doet Wierd Duk adequaat.

Dat is toch niet heel verrassend? Duk heeft regelmatig de kritiek gekregen dat hij degenen die hij interviewt erop uitkiest dat ze dezelfde mening hebben als hij (een expliciet conservatieve agenda). Zijn Telegraaf-interviews - waarvan ik er meerdere heb gelezen omdat ik als linkse academisch geschoolde ook graag andere meningen tot me neem - lijken me nauwelijks verhulde pogingen om zijn opvattingen te legitimeren. Het is niet voor niets dat hij zichzelf opiniemaker noemt in plaats van journalist.


Dat ben ik niet met je oneens, maar ik heb niet het gevoel dat die onvrede nou zo onderbelicht blijft; zeker niet nadat de PVV tijdens de vorige Tweede-Kamerverkiezingen de grootste partij werd. Behalve Duk zelf besteedt het AD ook vaak aandacht aan de kloof tussen laag/middelbaar- en hoogopgeleid. Behalve dat die perspectieven helemaal niet zo onderbelicht (lijken te) zijn, heb ik er zelf moeite mee dat dat vaak gepaard gaat met beweringen dat hoogopgeleiden zo bevooroordeeld zijn.

Dat klopt deels, maar andersom heb ik ook op sociale media - waaronder nota bene LinkedIn - allerlei populistische kletspraatjes gezien dat diploma's irrelevant zijn en dat mensen met een kantoorbaan onbelangrijk werk doen. Het vervelende is dat dat je daar zo ongeveer niets tegenin mag brengen, omdat je als academisch geschoolde (zeker als je links stemt) automatisch gezien wordt als wereldvreemde elite. Vervolgens mag je dan niets terugzeggen omdat je elitair bent, terwijl er op de geïnterviewden best kritiek geleverd mag worden (verkeerde financiële prioriteiten of een gebrek aan zelfredzaamheid, bijvoorbeeld, of dat ze regelmatig ronduit racistisch zijn). Ook iemand als Duk draagt daar heel erg aan bij, met wéér een interview over iemand die niet langer op de PvDA stemt 'omdat die het contact met de gewone man kwijt zijn'.

[quote]misterfool schreef:
Doordat het boek als kader kiest dat de belangen van o.a. het praktisch opgeleide, landelijke deel van de bevolking ongehoord zijn -door o.a. de politiek- impliceert het dat oplossingen (enkel) uit onwil worden weerhouden. Dat is te makkelijk![quote]
Hier zijn we het zo te zien (grotendeels) over eens, met als kanttekening dat het narratief - ook gevoed door Duk - heel erg is geworden dat links het land afbreekt en elk rechts beleid tegenhoudt. Heel knap gezien rechts al decennialang aan de macht is.

Wierd Duk krijgt de kritiek dat hij alleen maar mensen interviewt met laten we zeggen een wereldbeeld die hij ondersteunt door reguliere media die alleen maar dezelfde mensen uitnodigen met dezelfde meningen die een ander wereldbeeld ondersteunen.

Het is die meme van spidermans die allemaal naar elkaar wijzen.

En mensen met een kantoorbaan doen onbelangrijk werk. Dat is gewoon zo. Een timmerman creëert een stoel, een schrijver een boek en een kantoormedewerker creëert niks.

In reactie op: slowgaze

De kritiek jegens Wierd Duk was mij bekend en is niet geheel onterecht, maar voor zover mogelijk beoordeel ik dat liever zelf. Zeker omdat er meer mediafiguren standpunten en belangen negeren die niet passen binnen hun wereldbeeld. Er was wellicht sprake van projectie.

Zonder twijfel bestaat er onbegrip aan beide kanten van de educatiekloof. Ik ben er verder geen fan van om groepsgewijs mensen als slachtoffer aan te wijzen en praktisch Nederland is dan ook niet boven kritiek verheven. Wel moet er gekeken worden naar de achterliggende situatie op grond waarop een standpunt wordt ingenomen. Een observatie uit de mediation - die ik meekreeg in mijn rechtenstudie- is hierbij behulpzaam. Achter een standpunt zitten belangen, maar een standpunt is vaak geen zuivere weergave van die belangen. Zo zit er achter zo’n ongenuanceerde opmerking over kantoorbanen; wellicht wanhoop ten aanzien van het verlies van (fabrieks)banen aan derdewereldlanden of wegens automatisering en digitalisering. Overigens komt die kritiek, dat (kantoor)banen deels nutteloos zijn, ook vanuit het linkerkant van het politieke spectrum (Zie: Bullshit Jobs - David Graeber).

Zelfs achter zo’n “populistische’ uitspraak zit kortom reële problematiek. Dat tekent ook gelijk het bredere probleem. Mijn indruk is namelijk dat dikwijls wordt opgemerkt dat de burger boos is (het standpunt), maar dat de grieven niet worden bekeken vanuit het oogpunt van deze burgers (de belangen). De belangen van deze groep zijn imijns inziens .i.g in de traditionele media onderbelicht. Duk doet hier een poging om de belangen van deze mensen in kaart te brengen. Die poging is ongenuanceerd en vooringenomen, maar niettemin een stap in de goede richting.

Ja, politieke discussies in Nederland zijn vaak lachwekkend dom doordat ze vooral bestaan uit beschuldigingen aan de tegenstander waar men zelf net zo aan schuldig aan is tot het punt dat het wel Freudiaanse projectie lijkt. Mijn eerste wet van de politieke discussie: men - inclusief de 'professionele' media - is evenredig blind voor het eigen gebrek naarmate men scherper die van de tegenstander ziet. Mijn tweede wet: politieke discussie bestaat vooral uit het bestrijden van stropoppen want zelfs de intelligentste, hoogopgeleide mensen begrijpen de simpelste zaken (zoals het concept van statistiek), laat staan het standpunt van de ander, niet meer zodra ze partij hebben gekozen (links: 'Het is onzin dat Marokkanen zich vaker schuldig maken aan criminaliteit want mijn buurman is Marokkaan en niet crimineel' of rechts: 'Het is onzin dat de Aarde opwarmt want vandaag is het koud (of nog dommer:) vandaag sneeuwt het').

Als iemand die hoogopgeleid is en in haar werk bijna uitsluitend lager (of niet-) opgeleiden tegenkomt: ja, naar deze mensen wordt nauwelijks serieus geluisterd. Andersom luisteren laagopgeleiden misschien ook weinig naar hoogopgeleiden, maar het speelveld is oneerlijk: als hoogopgeleiden een klein beetje hun best doen kunnen ze prima begrijpen waar de pijn hem zit bij lageropgeleiden, maar voor lageropgeleiden is het ontzettend moeilijk om hogeropgeleiden te begrijpen, omdat hogeropgeleiden een taal spreken die gewoon oprecht niet te begrijpen is voor het andere kamp en de hoogopgeleiden zich ook niet willen 'verlagen'. Uiteindelijk is het wat mij betreft ook niet echt een kwestie van opleiding, maar van empathie. Kun (en misschien vooral ook 'wil') je empathie opbrengen voor mensen die zo anders spreken, voelen en denken als jij? En dat begint toch echt bij écht luisteren, tussen de regels door luisteren en mijn ervaring is dan toch dat er stiekem heel weinig verschil zit in wat we willen en verlangen en belangrijk vinden.

Dit sluit grotendeels aan op mijn eigen ervaring. Ik werk weliswaar niet met laag- en middelbaar opgeleide mensen, maar mijn meeste familieleden en dorpsgenoten zijn dat wel. Ik snap de zorgen heus wel, bijvoorbeeld dat mijn oom met veel moeite een aangepaste woonruimte kon krijgen van de gemeente na zijn hersenbloeding. Mijn tante beweerde toen dat voor vluchtelingen wél alles gemakkelijk ging, want dat had ze ergens gehoord. Je kunt haar dan wel proberen uit te leggen dat dat niet zo is, maar daarmee neem je haar en zijn problemen met de plaatselijke overheid niet mee weg. Dat is frustrerend, want ik leef echt met ze mee, maar zulke onderbuikgevoelens helpen ook niet.

Als je pogingen doet om met minder hoog opgeleide mensen te praten, word je al snel gezien als betuttelend. Andersom uiten oprechte en begrijpelijke zorgen (die ik vaak ook deel) zich in onbeholpen racisme. Ik ken ook gewoon autochtonen die een prima uitkering krijgen (hoewel ze best ergens wat uren zouden kunnen draaien), maar alsnog dingen roepen als 'ik ga op een bootje voor de kust dobberen zodat ik alles gratis krijg'. Dan vergaat mij ook alle zin om verder met diegene in gesprek te gaan. De kloof komt inderdaad van beide kanten.

Ik snap niet hoe praten als ‘betuttelend’ gezien kan worden, tenzij je zo’n gesprek alleen maar voert om toch iemand proberen te overtuigen of om jezelf te overtuigen van hoe raar/ongepast de mening van de ander is.

Misschien hebben we ook een andere definitie van ‘praten’. Jij lijkt het vooral over politieke gesprekken te hebben. Als ik een woning van een huurder binnenkom zie ik enorm veel wat mijn interesse wekt. Voor ik het weet heb ik een gesprek over persoonlijke interesses, verloren familieleden of spirituele / religieuze / politieke overtuigingen. Ik weet altijd wel iets te vinden wat we allebei boeiend vinden om over te praten. Dat is gewoon pure interesse, en ik ben op dat moment echt niet bezig met ons beider opleidingsniveau. Dat is wat ik bedoel met praten.

Sowieso heb ik persoonlijk helemaal geen sterke mening over andermans politieke ideeën, ik zou niet weten waarom ik iemand daarop zou beoordelen. Maar dat komt misschien omdat ik zelf weinig uitgesproken politieke opvattingen heb. Ik ben in ieder geval wel overtuigd van het feit dat ik het liefst in een samenleving leef waarin alle standpunten naast elkaar mogen bestaan en waarin mensen zich niet hoeven te schamen voor de standpunten die ze innemen. Mijn ervaring is vooral dat mensen zoveel meer zijn dan hun politieke opvattingen en dat de meeste mensen gewoon net als ik zijn (een geheel aan leuke en onhebbelijke karaktertrekken, zoekend en verlangend naar dat wat geluk brengt).

Nou ja als ik heel eerlijk ben klinkt dit gewoon heel betuttelend. Misschien ben je dat gewoon. Hoezo poging? Je bent een prater of je bent geen prater. Je klinkt als iemand die werkt in de dierentuin en probeert te praten met een giraffe. Ben jij dan zo onder de indruk van al die Hbo'ers? Zou jezelf niet druk maken over hoe je overkomt op andere mensen. Als je dat doet dan verlies je sowieso.

Goed punt. Ik heb me wat onhandig uitgedrukt. Hoewel ik de eerste ben om toe te geven dat ik sociaal niet altijd de handigste persoon ben, kan ik prima praatjes maken met andere mensen, ook vanuit andere achtergronden. Maar ik voel me zelf er vaak wel het fijnst in om iemand gewoon te laten praten en tussendoor wat vragen te stellen. Mijn ervaring is wél dat wanneer iemands persoonlijke tegenslag aan bod komt, dat vaak een opmaat is voor diegene om over politiek te beginnen. Zelf begin ik daar zelden over, omdat ik van de meeste familieleden en mensen in het dorp die ik vaker spreek wel weet hoe ze over politiek denken (en dat we van opvatting verschillen). Ik heb weleens meegemaakt dat iemand zo vanuit het niets, tijdens een gesprek over zijn vrijwilligerswerk bij het plaatselijke bos, begon met: 'Straks Geertje Wilders stemmen, hè, hij is de enige die wat voor ons doet.' Ben ik dan echt degene die het gesprek politiek maakt als ik hem - oprecht benieuwd - vraag wat hij verwacht dat Wilders voor hem gaat doen?

Plus, mijn opmerkingen waren vooral ook in het kader van de interviews van Wierd Duk. Hij lijkt er net zo goed op aan te sturen om alles politiek te maken, wanneer hij iemand interviewt die niet gehoord wordt door de plaatselijke overheid (en voor de duidelijkheid: ik vind dat iedereen zich gehoord moet voelen). Vervolgens gaat het artikel in één stuk door over hoe die man vanwege het gebrek aan vertrouwen in de plaatselijke politiek niet meer op de landelijke PvdA stemt. Ik kan die stap echt niet volgen.


‘Poging’ was onhandig uitgedrukt, dat geef ik ruiterlijk toe. Maar het blijft aftasten hoe je kunt reageren op desinformatie. Wat ik al eerder zei: als je links en universitair geschoold bent, lijk je gewoon niets, maar dan ook niets meer goed te kunnen zeggen, omdat je gelijk als elitair en betuttelend gezien wordt. Moet ik dan mijn tante gewoon laten beweren dat vluchtelingen alles gratis krijgen, wanneer ik vanuit betrokkenheid heb geïnformeerd over hoe het met mijn oom gaat? Zo'n gesprek is gewoon een mijnenveld en op zo'n bewering antwoord geven is wel écht een poging, want ik heb geen flauw idee hoe ik haar én zich gehoord moet laten voelen én haar erop kan wijzen dat een zondebok aanwijzen geen oplossing is.