Marx en het Democratisch Socialisme - Willem Drees sr. (1979)
Nederlands
Politiek / Ideeënliteratuur
189 pagina's
Eerste druk: De Arbeiderspers,
Amsterdam (Nederland)
'Marx en het democratisch socialisme' brengt een aantal politiek-historische beschouwingen bijeen die hun belang in gelijke mate ontlenen aan hun inhoud als aan hun auteur. Willem Drees sr. beschikt immers over een unieke levenservaring. Ruim vijfenzeventig jaar heeft hij actief meegeleefd met en gewerkt binnen de sociaaldemocratische beweging. Deze is zelf nauwelijks een kwart eeuw ouder. Wat deze beschouwingen bindt, wordt gevormd door drie elementen. In de eerste plaats gaat het Drees erom vanuit historisch perspectief de ontwikkeling van het socialisme in Nederland en meer algemeen de ver ontwikkelde kapitalistische landen te recapituleren. Hij herinnert eraan dat de verworvenheden die heden ten dage als vanzelfsprekend worden afgedaan het resultaat van een langdurige sociale en politieke strijd zijn, vaak gevoerd vanuit een schijnbaar onmogelijke positie. Een tweede element is de verhouding van democratisch socialisme en communisme tot Marx en Engels die immers aan de wieg van beide bewegingen stonden en van wie het erflaterschap door de communistische beweging met nog meer aandrang wordt opgeëist als de sociaaldemocratie het hunne regelmatig vergeten. De relatie tussen Marx, sociaaldemocratie en communisme vormt ook het hoofdthema van het laatste deel van dit boek. De teneur in het betoog van Drees belicht Marx van een geheel andere zijde dan gewoon is geworden in de hernieuwde belangstelling die Marx sinds de jaren zestig ten deel valt. Onderhuids speelt met name in het derde deel, door Drees in 1978 op 92-jarige leeftijd geschreven, een vierde element sterk mee. Drees gebruikt hier het panorama van de geschiedenis om de balans op te maken van prestaties, verworvenheden en mogelijkheden van het socialisme, waar van hij zoveel jaren een der leiders in Nederland was. Dat deze balans ook van sterk persoonlijke aard is schemert door in de laatste bladzijden. In 1971 verliet Drees immers zijn partij, een daad die even bitter voor hemzelf moet zijn geweest als voor de Partij van de Arbeid. Met een voorwoord van Bart Tromp.
Het werkje, een paperback in proletarische omslag van pakpapier, bevat na de inleiding door Bart Tromp, de essays: 'Een historisch debat: meeregeren of niet? ', dat in 1954 in het Vrije Volk verscheen, het essay 'Lasalle en Marx. Het begin van de moderne socialistische beweging' uit 1967 en het hoofdartikel 'Marxisme, communisme en democratisch socialisme' dat voor het eerst in deze bundel verscheen.
Drees was een opmerkelijk staatsman met een enorme kennis van de politieke en parlementaire geschiedenis van Europa. In 1954 schreef hij:
"Vijftig jaar geleden zat ik op de galerij van het Concertgebouw te Amsterdam als toehoorder bij het Internationale Socialistische Congres, dat daar van 14 tot 20 augustus 1904 bijeen was.
Het was een van de belangrijkste en boeiendste congressen die de Internationale ooit heeft gehouden."
Drees heeft het allemaal van nabij meegemaakt. Zijn artikelen zijn boeiend en leerzaam van begin tot eind. Hij maakt duidelijk dat de ideeën van Marx maar al te vaak niet overeenkwamen met die van de socialistische revolutionaire woordvoerders. Marx wilde het kapitalisme niet vernietigen maar sublimeren. In feite plukken we daar nog steeds de vruchten van, o.a. in de vorm van algemeen kiesrecht en de achturige werkdag.
Drees senior was in de tweede helft van de jaren zestig verzeild geraakt in een conflict met Nieuw Links, de vernieuwingsbeweging binnen de PvdA, wat resulteerde in het met veel pijn opzeggen van zijn lidmaatschap van zijn sociaal-democratische partij na 67 jaar. Dat was in 1971. Met de 'rebellenclub' van André van der Louw had Drees het contact verloren. Interessant in dit verband is het artikel van Andere Tijden:
Drees en de PvdA.
Drees stierf, bijna doof en blind maar scherp van geest, in 1988, op 101-jarige leeftijd.
De lijnen heel voorzichtig doortrekkend, kunnen we nog wat leren van de oude Drees, een sociaaldemocraat in hart en nieren. De PvdA was vanouds een brede arbeiderspartij. De nieuwe koers, scherper op links, heeft de oude achterban van zich vervreemd. Dat zag hij destijds scherp genoeg om zich op hoge leeftijd nog over op te winden.