Flesh - David Szalay (2025)

Helaas is dit niet zo goed als het lijkt. Flesh wordt gelauwerd om het tonen een type man dat niet vaak voorkomt in de literatuur, de vervreemding van het personage die in de uitgeklede stijl en korte zinnen terugkomt, en dat soort dingen. Een 'moderne man zonder eigenschappen', zoals ik ergens zag staan.

Ik zie echter vooral veel leegte. Flesh is een (bewust) simpel verhaal over een man die na enkele jeugdtrauma's en afwijzingen het leger ingaat, en daarna een vrij hopeloos leven leidt. Na verschillende security baantjes belandt hij in Engeland, waar (opnieuw) een oudere vrouw het met hem aanlegt. Hij raakt langzaam hogerop, zonder daar veel voor te doen.

De kern van Flesh is dat Istvan's karakter buitengewoon leeg is. De meeste uitspraken van hem zijn 'yeah' of 'sure', en eigenlijk het hele boek bestaat uit korte zinnen en veel wit. Toegegeven, deze stilistisch uitgedrukte leegte heeft zeker impact, maar het boek vergeet simpelweg te boeien. Het karakter van Istvan wordt - ook bewust - niet uitgewerkt om de leegte te tonen, maar blijft daardoor hangen in een experiment. Op geen enkele manier kun je je als lezer verbinden aan een personage, en het verloop van het verhaal is vrij willekeurig.

Szalay's intentie mag interessant zijn, maar het resultaat is veeleer een vlot wegleesboek (het ligt overal in de kiosken) dan boeiende literatuur.

Het is inmiddels traditie om ieder jaar de laatste winnaar van de Booker Prize te lezen. Flesh van David Szalay was afgelopen jaar de gelukkige. De vorige winnaars pasten beter bij me dan dit boek, maar dat zie je niet aan mijn beoordeling; Flesh is namelijk een bijzondere roman waar veel van te vinden valt.

We volgen hoofdpersonage István decennialang van onzekere tiener naar succesvol ondernemer die ondertussen heel wat voor zijn kiezen krijgt. István woont aan het begin van deze roman met zijn moeder in een appartementencomplex in Hongarije. Hij krijgt te maken met afwijzing en andere vormende vroege ervaringen. Na zijn tijd in het leger verhuist hij naar Engeland, waar hij een relatie krijgt met een oudere, rijke vrouw. Zijn leven neemt zo een wending die hij nooit had kunnen voorzien, maar ondanks de weelde en rijkdom weet het noodlot István toch te vinden.

Minimaal
De stijl waarin Flesh is geschreven is bijzonder. Er is veel wit op de pagina, omdat het boek grotendeels uit heel minimale dialogen bestaat. De woordenschat van István bestaat zo’n beetje uit ‘okay’ en ‘yeah’ en ‘sure’. István is een man van zeer weinig woorden, iemand die lichamelijke sensaties en behoeften op instinct beantwoordt, maar die elk reflectievermogen – en de woorden die je daarvoor nodig hebt – ontbeert.

Eerlijk gezegd ergerde ik me nogal eens aan István en ik vond het totaal ongeloofwaardig dat er zoveel vrouwen zijn die voor hem vallen. Maar als ik de recensies om me heen zo lees, ben ik echt een uitzondering wat dat betreft. Ik vond István nergens intrigerend of sympathiek. Nee, ik vond hem eerder een vermoeiende, lege huls en ik heb meerdere keren naar de pagina’s geschreeuwd: “Heb in vredesnaam eens een normaal gesprek!”. Maar in die ergernis zit ook de kracht van het boek verscholen; Szalay zet heel overtuigend iemand neer die ik nooit of te nimmer in mijn eigen omgeving zou willen hebben.

Grijs
István is bovendien een heel krachtig ‘grijs’ personage, in de zin dat hij niet slecht, maar zeker ook niet goed is. Soms overkomen hem dingen waarvan je denkt: ach, arme jongen, maar hij doet zelf ook dingen die op mij redelijk kwaadaardig overkwamen. En al die dingen overkomen hem en doet hij zonder dat er ook maar een seconde op gereflecteerd wordt. István is noch goed, noch slecht. Hij is gewoon.

Dat maakt precies dat alle meningen die je over István hebt niets meer dan een projectie van je eigen overtuigingen zijn. Tuurlijk is het niet oké dat een veel oudere, getrouwde vrouw met István aanpapt als hij nog maar vijftien is. Maar kun je nog wel spreken van trauma als István hier ogenschijnlijk weinig mentale gevolgen van ondervindt (ik heb het hier puur over de seksuele relatie, niet over de zaken eromheen. Zaken waar hij overigens ook weinig blijvende last van blijkt te hebben). En als hij veel later een plan smeedt om zijn stiefzoon een loer te draaien zodat hij in grote weelde kan blijven leven, kun je daar nog wel iets kwaadaardigs in zien als je weet dat de binnenwereld van István totaal leeg is?

Krent
Zo oppervlakkig als István is, zo rijk was mijn binnenwereld tijdens het lezen van Flesh. Ik kan zeker niet zeggen dat ik genoten heb van deze roman, maar dat dit boek wat bij me teweeg heeft gebracht is zeker. En dat is buitengewoon knap en verdient dan ook van mijn kant een hoge waardering, ook al heb ik me tijdens het lezen flink lopen ergeren en vind ik dit gevoelsmatig toch een wat mindere winnaar van de Booker Prize. In ieder geval heeft de jury weer voor een boek gekozen dat niet te vergelijken is met iets anders. Wat dat betreft weet de jury ieder jaar toch weer de krenten uit de pap te vissen.

blogpost

Zoals bij de meeste Booker Prize winnaars is dit er ook weer eentje waarover je lang kunt discussiëren. Ik had bij deze ook niet het idee dat ik een meesterwerk las, al ligt dat aan andere zaken dan die van mijn buren hierboven. Waar ik zelf nogal moeite mee had, waren de iets te dramatische episodes in het leven van Istvan. Niet alleen vermoordt hij min of meer zijn buurman maar ook overlijdt zijn zoontje en verdwijnt zijn echtgenote in een trauma. Ik kreeg hierbij een soort 'A Little Life' flashback.

Maar goed geschreven is dit zeker, waarbij het minimalisme een bewuste keuze is, een keuze die ik hier ook wel begrijp. En ook het hoofdpersoon vond ik wel te begrijpen. Hoe wordt Istvan iemand die alleen nog maar vanuit de reactie kan leven? Wel, wijs hem vaak genoeg af en uiteindelijk zal hij uit angst voor afwijzing nooit meer zelf initiatief tonen. En zo wordt hij iemand die het leven overkomt, in plaats van dat hij het leeft. Dat geldt niet alleen voor zijn liefdesleven maar ook voor de zakelijke gebeurtenissen die hem allemaal overkomen.

Belangrijk is (denk ik) ook dat de belangrijke afwijzingen (die van zijn buurvrouw en die van zijn stiefnichtje) plaats vinden in zijn vormende jaren. Nog veel belangrijker is een personage dat niet voorkomt in het boek, maar waarschijnlijk de belangrijkste afwijzer van allemaal is: de vader. Heel aparte (maar wel geslaagde) keuze om zo'n belangrijk personage buiten beeld te houden, zodat je als lezer zelf je conclusies kunt trekken.


Ik vermoed dat het stukje onder de streep het directe gevolg is van het stukje erboven. Waarbij het een nogal gewaagde keuze is om een hoofdpersoon te hebben die (naar mijn idee) niet leeg is van binnen, maar die wel uit angst voor afwijzing alle initiatief en kwetsbaarheid uit zijn leven heeft gebannen. Dus eerder een man zonder wil dan een man zonder eigenschappen.