De Laatste Schaker - Max Pam (2025)
Nederlands
Sport
208 pagina's
Eerste druk: Prometheus,
Amsterdam (Nederland)
In deze roman wordt de schaakwereld beschreven vanuit het perspectief van de eens gevreesde grootmeester Viktor Sanders. Hij moet ervaren hoe het schaken van een spel dat in koffiehuizen werd beoefend door bezeten buitenstaanders en wereldvreemde wonderkinderen langzaam is veranderd in een professionele bezigheid, die nog maar weinig ruimte biedt voor een romantische levenshouding. Zoals in 'Schachnovelle' van Stefan Zweig is de plaats van handeling een groot passagiersschip, maar het werkelijke drama speelt zich af tijdens een toernooi in een badplaats aan de Nederlandse kust, waar men dag en nacht in de verte de hoogovens van een immense staalfabriek ziet branden. Terwijl een oude kampioen sterft als de laatste der schaakbohemiens, probeert Viktor Sanders het geheim te ontrafelen van het moderne schaken, dat in de greep lijkt te zijn van fraude en bedrog.
Het verhaal gaat over Viktor Sanders, een voormalig topschaker, die op zijn retour is en geconfronteerd wordt met een alsmaar veranderende wereld waarbij zijn relevantie als profschaker met de dag afneemt. Schaakwonderkinderen springen als paddenstoelen uit de grond, niemand leest zijn schaakcolumn nog en zijn inkomsten als simultaangever op een cruiseschip zijn ook niet meer wat ze ooit geweest zijn.
Kortom, vroeger was alles beter en de zoektocht naar relevantie en zingeving is er een van frustratie en acceptatie.
Max Pam heeft een fijne weglezer geschreven waarin schakers van zijn generatie veel troost zullen vinden. Het valt niet te ontkennen, dat schaakcomputers de romantiek van het schaken vakkundig de nek om hebben gedraaid en de fraudegevoeligheid zeker is toegenomen. Daarnaast is er inderdaad een kleine elite in de schaakwereld, die nauwelijks nog van de troon te stoten zijn en een nieuwe Bobby Fisher is nog nergens te bekennen of op een tragische wijze aan zijn einde gekomen.
De visie van Pam is begrijpelijk maar ook cynisch en sentimenteel. De romantiek van de schaaksport is er nog steeds alleen is de vorm nu anders. De rokende intellectuele zijn misschien verdwenen maar zolang nieuwe generaties, de moed hebben om een schaakbord op te pakken en de liefde voor spel te ontdekken zal de schoonheid van de schaaksport altijd in leven blijven.
Het door Pam verfoeide Queens Gambit geeft de sport weer wat positieve aandacht en zelfs de worstelingen tussen Carlsen en Niemann zorgen ervoor, dat mensen weer interesse krijgen in schaken. Tegenwoordig mag er wat Glamour zijn a la Beth Harmon uit de Queens Gambit, in plaats van een dikke, stinkende rokende autist, die nog restjes snert in zijn baard heeft hangen, die hij net op het Tata Steel toernooi heeft gekocht.
Tegenwoordig is roken verboden en zouden we graag een gezonder alternatief zien op Tata Steel. Neemt niet weg, dat de mooie verhalen over het schaken in leven moeten blijven en Max Pam levert met deze roman hier een bijdrage aan. Het is echter aan de lezer of dit verhaal goed genoeg is? Zelf vond ik dit zeer vermakelijk, maar kan ook begrijpen als The Queens Gambit nog eens gestreamd wordt. Beide keuzes zijn ok, zolang de liefde en het voortbestaan van de schaaksport maar gegarandeerd blijft.