Frivoliteit: Waarom We Niet Altijd Ernstig Kunnen Zijn - Peter Venmans (2025)
mijn stem
1 stem
Nederlands
Ideeënliteratuur
224 pagina's
Eerste druk: Atlas Contact,
Amsterdam (Nederland)
Deze donkere tijden vragen om een filosofische kijk op de lichtheid van het leven. De geest van ernst is in vele gedaanten onder ons en dringt ons allerlei verantwoordelijkheden op. Tegelijk verlangen we er soms naar om domweg gelukkig te zijn, ons te vermaken of te dansen als dwazen. Socrates beweerde dat een gedachteloos bestaan geen leven voor de mens was, maar hoort een kleine dosis onnadenkendheid niet ook tot het goede leven? Hoeveel vrolijke onschuld kunnen we ons veroorloven in een wereld waarin de permanente noodtoestand heerst? Peter Venmans laat op speelse wijze zien dat we frivoliteit ernstig nodig hebben.
2
geplaatst: 15 februari, 15:44 uur
Peter Venmans won met zijn essay over gastvrijheid al eens de Socratesbeker, de prijs voor beste Nederlandstalige filosofieboek. Venmans staat nu met een boek over frivoliteit op de longlist voor diezelfde prijs. Maar waar ik zijn boek over gastvrijheid erg plezierig vond, miste ik in Frivoliteit de diepgang. Gezien het onderwerp hoor ik je al denken: wat had je dan gedacht? Maar toch, voor filosofie had dit voor mij net wat te weinig om het lijf.
In Frivoliteit onderzoekt Venmans het gelijknamige begrip. Hoe kijken mensen in verschillende landen (en met verschillende talen) naar het begrip? Hoe keek men in het verleden naar het begrip? Welke plek nam frivoliteit in ten tijde van het puritanisme en het rationalisme en kunnen we parallellen trekken tussen deze periodes en het hier en nu? In ieder hoofdstuk bekijkt Venmans het begrip ‘frivoliteit’ vanuit een andere invalshoek, aan de hand van voorbeelden uit onder meer de beeldende kunst en film.
Toegankelijk
Venmans heeft een erg fijne, toegankelijke schrijfstijl waarmee hij wat ingewikkeldere zaken inzichtelijk weet te maken voor een groter publiek. Naar filosofiemaatstaven leest Frivoliteit dan ook heel prettig weg. Net als in Gastvrijheid belicht hij een thema telkens vanuit andere invalshoeken, wat leidt tot interessante dwarsverbanden en nieuwe inzichten.
Zo vond ik het wel interessant hoe Venmans de huidige tijd beschrijft als een tijd van hernieuwd puritanisme, een tijd waarin er maar weinig ruimte is voor frivoliteit. In een wereld waarin de ene na de andere crisis volgt, waarin we ons zorgen moeten maken over de toekomst van onze kinderen en de toekomst van onze planeet is er blijkbaar nog maar heel weinig ruimte voor verlichtende, troostende frivoliteit. Voor Venmans zou frivoliteit echter een essentieel onderdeel van ons leven moeten zijn; zij maakt het bestaan immers draaglijk.
Huidige tijd
Ik weet niet zo goed of ik het wel helemaal eens ben met deze karakterisering van onze huidige tijd. Zeker, er is een groep mensen die de problemen van onze tijd zo serieus en persoonlijk nemen dat ze eraan lijden en ik me nog maar nauwelijks kan voorstellen dat er nog ruimte is voor vreugde en frivoliteit in deze levens. Maar aan de andere kant is er een groep die helemaal niet bezig lijkt me de problemen van onze tijd en vervalt in een soort permanent hedonisme. Ik zou zeggen dat onze tijd niet per se alleen maar gedefinieerd kan worden als een tijd van nieuw puritanisme, maar als een tijd waarin de balans tussen het serieuze en het frivole verdwenen is.
Hoe het ook zit met onze tijd, ik miste in Frivoliteit vooral een duidelijke visie. Want ik wil best accepteren dat we frivoliteit in onze levens nodig hebben (ik kan niet zonder in ieder geval), maar wat is dan de juiste balans tussen op een filosofische manier zoeken naar een goed leven en eens even al het juk van je af te schudden en uit de band te springen? De ondertitel van dit boek is ‘waarom we niet altijd ernstig kunnen zijn’, maar die vraag wordt eigenlijk nauwelijks beantwoord.
Zo is Frivoliteit heel prettig leesbaar en nodigt het boek op sommige punten zeker uit tot reflectie, maar nadat ik het uit had dacht ik vooral: was dit het nou? Venmans mist een aantal kansen om wat meer de diepte in te gaan en zijn onderzoek krijgt daardoor een oppervlakkig karakter. Een aardig tussendoortje, maar wat mij betreft wint Venmans niet nog eens de Socratesbeker.
blogpost
In Frivoliteit onderzoekt Venmans het gelijknamige begrip. Hoe kijken mensen in verschillende landen (en met verschillende talen) naar het begrip? Hoe keek men in het verleden naar het begrip? Welke plek nam frivoliteit in ten tijde van het puritanisme en het rationalisme en kunnen we parallellen trekken tussen deze periodes en het hier en nu? In ieder hoofdstuk bekijkt Venmans het begrip ‘frivoliteit’ vanuit een andere invalshoek, aan de hand van voorbeelden uit onder meer de beeldende kunst en film.
Toegankelijk
Venmans heeft een erg fijne, toegankelijke schrijfstijl waarmee hij wat ingewikkeldere zaken inzichtelijk weet te maken voor een groter publiek. Naar filosofiemaatstaven leest Frivoliteit dan ook heel prettig weg. Net als in Gastvrijheid belicht hij een thema telkens vanuit andere invalshoeken, wat leidt tot interessante dwarsverbanden en nieuwe inzichten.
Zo vond ik het wel interessant hoe Venmans de huidige tijd beschrijft als een tijd van hernieuwd puritanisme, een tijd waarin er maar weinig ruimte is voor frivoliteit. In een wereld waarin de ene na de andere crisis volgt, waarin we ons zorgen moeten maken over de toekomst van onze kinderen en de toekomst van onze planeet is er blijkbaar nog maar heel weinig ruimte voor verlichtende, troostende frivoliteit. Voor Venmans zou frivoliteit echter een essentieel onderdeel van ons leven moeten zijn; zij maakt het bestaan immers draaglijk.
Huidige tijd
Ik weet niet zo goed of ik het wel helemaal eens ben met deze karakterisering van onze huidige tijd. Zeker, er is een groep mensen die de problemen van onze tijd zo serieus en persoonlijk nemen dat ze eraan lijden en ik me nog maar nauwelijks kan voorstellen dat er nog ruimte is voor vreugde en frivoliteit in deze levens. Maar aan de andere kant is er een groep die helemaal niet bezig lijkt me de problemen van onze tijd en vervalt in een soort permanent hedonisme. Ik zou zeggen dat onze tijd niet per se alleen maar gedefinieerd kan worden als een tijd van nieuw puritanisme, maar als een tijd waarin de balans tussen het serieuze en het frivole verdwenen is.
Hoe het ook zit met onze tijd, ik miste in Frivoliteit vooral een duidelijke visie. Want ik wil best accepteren dat we frivoliteit in onze levens nodig hebben (ik kan niet zonder in ieder geval), maar wat is dan de juiste balans tussen op een filosofische manier zoeken naar een goed leven en eens even al het juk van je af te schudden en uit de band te springen? De ondertitel van dit boek is ‘waarom we niet altijd ernstig kunnen zijn’, maar die vraag wordt eigenlijk nauwelijks beantwoord.
Zo is Frivoliteit heel prettig leesbaar en nodigt het boek op sommige punten zeker uit tot reflectie, maar nadat ik het uit had dacht ik vooral: was dit het nou? Venmans mist een aantal kansen om wat meer de diepte in te gaan en zijn onderzoek krijgt daardoor een oppervlakkig karakter. Een aardig tussendoortje, maar wat mij betreft wint Venmans niet nog eens de Socratesbeker.
blogpost
* denotes required fields.
* denotes required fields.