Blauw of de Kleur van Blijdschap - Anke Scheeren (2025)

Ware leegte

Egbert Klein is als een Don Quichot met een Nederlandse handelsgeest. Niet op jacht naar windmolens, maar het grote niets moet opgevuld worden met denkbeeldige windmolenparken. De wieken der vooruitgang moeten wind vangen voor een schonere en eerlijkere wereld. Egbert is een onbeduidende en weinig uitgesproken man, die zichzelf wegcijfert in zijn spaarzame contacten met anderen. Zo iemand die volgt en niet leidt. En juist deze kleurloze figuur wordt door baas Harrold aangespoord om in Mongolië windmolens te verkopen. Falen is geen optie, want Egbert moet zich nu maar eens bewijzen. Gelaten accepteert de timide dertiger zijn handelsreis als een vervloeking én een nieuwe kans.

In Mongolië vindt Egbert de leegte in zichzelf en in de wereld. De chaos in hoofdstad Ulaanbaatar dwingt hem om zijn voorspelbare en routineuze leventje achter te laten. Een andere cultuur. Andere normen en waarden. Teruggeworpen op zichzelf en zijn eigen vermogens om problemen op te lossen. Het triggert bij Egbert somberheid over gemaakte levenskeuzes, maar het dwingt hem ook om blanco te beginnen. De reis als een weg naar zelfverbetering. Opvulling van onvervulde verlangens. Het brengt Egbert even terug naar zijn bereisde zus Inge en haar reizen door Afrika, Zuid-Amerika en Azië. Voor even één met backpackers, gelukszoekers, beroepshippies en andere westerlingen die iets vinden in armere delen van de wereld. Blanco achterblijven. Het nieuwe omarmen.

Met zijn gids Batu trekt Egbert door de lege hoogvlakten van de Mongoolse steppe. De letterlijke leegte van het landschap begeestert hem om het imaginaire windmolenpark al voor zich te zien. De mogelijkheden zijn eindeloos. Economische groei. Toenadering zoeken tot de Mongoolse markt en de Chinese concurrenten een hak zetten. Wind zal de wereld redden als het de wieken aandrijft van zijn ingebeelde windmolens. Iedereen zal meegenomen worden in de vaart van de vooruitgang. Batu ziet de witte westerling mijmeren over kansen en mogelijkheden, maar zelf denkt hij er het mijne van. De ideeënrijkdom van buitenaf zal mogelijk zijn eigen manier van leven in gevaar brengen.

Met 'Blauw Of De Kleur van Blijdschap' (2025) schreef Anke Scheeren een bitterzoete klucht over Egbert Klein als een oer-Hollandse underdog die onze kapitalistische waarden vertegenwoordigt. Onze VOC-mentaliteit mag dan wel iets lijken uit het verleden, maar achter het vernislaagje van goede bedoelingen nog steeds het verlangen om anderen te exploiteren. Mongolië opeisen voordat het in Chinese handen valt. Duurzaam ondernemen en verantwoord toerisme zijn uiteindelijk net zo'n cynische uitwas van de geglobaliseerde markteconomie.

Het boeddhistische śūnyatā tegenover kapitalistische leegte. Een mindere schrijver dan Scheeren had de protagonist alleen maar laten struikelen over cultuurverschillen en verkeerde verwachtingen. Maar ze behoudt een prettige dubbelzinnigheid door tussen de regels het concept van 'śūnyatā' te contrasteren met Egberts valse idealisme. In eerste instantie wil hij alleen de leegte vullen met vooruitgang en winst. Alles en iedereen moet in cijfers gevangen worden. Maar Egbert leert dat het anders-zijn van mensen of volkeren geen probleem is dat opgelost of verbeterd moet worden. Leegte is evengoed acceptatie en een kantelpunt voor verandering. Van elkaar mogen verschillen. Onvolmaakt en eigen blijven. Elk individu neemt echter een bescheiden plek in het grotere geheel. Voor elk mens ligt geluk soms net buiten handbereik, dat delen we met elkaar. Het is niet te koop.

Het einde van de comfortzone

voor Egbert Klein in deze bitterzoete klucht zoals Donkerwoud de inhoud van 'Blauw of de kleur van blijdschap' voor mij al heeft verwoord. Dat heeft hij uitstekend gedaan, kan ik daar nog iets aan toevoegen?

Laat ik zeggen dat deze roman verschillende verhaalwendingen heeft die ik niet zag aankomen.
Ik was al gecharmeerd van het eerdere debuut van Anke Scheeren waarna een vervolg meestal spannend is. Kan een vervolg het voorgaande evenaren? Onnodig hierover zorgen te maken want ook nu ben ik meer dan gecharmeerd en wilde telkens weten wat er verder zou gaan gebeuren.
Nog twee dingen die ik kwijt wil.

Bij een underdog als protagonist ligt het risico van zieligheid of zwaarheid op de loer. Dat is het nergens welke wending het verhaal ook neemt. Daarbij heeft Anke Scheeren eveneens humor. Als Egbert zijn gids vraagt of zijn volk een oppergod heeft bijvoorbeeld :
'We hebben Tengri,' antwoordde Batu. 'God van de hemel. Volgens het scheppingsverhaal zijn mensen ontstaan uit een huwelijk tussen de hemelvader, Tengri, en moeder aarde, Eje. Van moeder kregen we ons lichaam. Van vader kregen we onze ziel. Onze kut.'
'Kut?'
'Een ander woord voor ziel'
Daar wilde Egbert wel op drinken. Van je moeder je lichaam, van je vader je kut. Cheers.

Toch wordt het voor mij nergens te belachelijk. Integendeel, ik sluit Egbert in mijn hart en heb bewondering voor hoe hij deze reis naar het verre Mongolië doorleeft. Hij heeft een aansprekende binnenwereld, waar mensen bij underdogs nogal eens kunnen vergeten dat dit mogelijk is. Ik heb bewondering voor Egberts keuzes. Niets comfortzone.
Zou er een leven voor en na Mongolië zijn?

Dikke 4*