Fjellet, Geværet, Vannet - Lars Ramslie (2023)

Het boek was genomineerd voor de Noorse Brage-prijs 2023 in de categorie 'fictie'.
Die prijs heeft tot doel de belangrijkste Noorse literaire prijs te zijn, voor literatuur en lezers.
Zowel de genomineerden als de winnaars van de prijs worden erkend vanwege hun creativiteit, taalvaardigheid, literaire kwaliteit en hun vermogen om lezers op verschillende niveaus te raken.
Een jury leest en kiest uit het aanbod van een jaar een shortlist; een onafhankelijk electoraat kiest na lezing daaruit anoniem de winnaars uit de vier bestaande categorieën.

Rymke Zijlstra vertaalde het boek voor de Zaandamse uitgeverij Oevers; die laatste vermeldt het jury-oordeel op haar site:

Dit kwartaalboek heeft me positief verrast, zowel door de vorm als door de inhoud.
Het zijn de herinneringen van een negenjarige jongen aan een beklimming van een berg, in de vakantie die hij bij zijn vader doorbrengt. Een soort 'stream of conciousness' met veel witregels. Dat geeft de gedachten van Lars-Einar goed weer en leest prettig.

Het kind heeft de vader tot dan toe weinig gezien. Omdat het zijn vader is houdt hij van hem. Andersom ook maar de vader weet niet zo goed hoe dat moet. Ze ontwikkelen een moeizame doch warme relatie.
Het verhaal springt zo nu en dan ver vooruit in de tijd naar momenten dat de zoon als volwassene terugblikt op het leven van de vader. Dat maakt het beeld compleet dat de zoon als kind niet kon overzien.

Knap gedaan. Een boek waarvan ik het jammer vond dat het uit was.

Klinkt goed zeg, gereserveerd bij de bibliotheek!

Ik ook (ik heb het vorige kwartaalboek ongelezen teruggebracht want liep achter de gebeurtenissen aan)

Ja, zeker en daarbij beeldend, met mooie kleine details bijvoorbeeld wanneer Lars bij het schieten een emmer over een paal moet gaan schuiven.
Ik rende terwijl de emmer tegen mijn dijbeen sloeg, het lukte me niet om hem op de paal te krijgen ..

Die emmer tegen dat dijbeen … Het boek gaat door het huis met me mee, ik wil het telkens oppakken. Jammer dat ik zo de deur uit moet…

Tegenvaller. Zo'n boek dat noopt tot langzaam lezen met de vele staccato zinnen en vele witregels. Ook wel een stijl die kan werken maar ik lees liever een traditionele manier van vertellen. Grootste pijnpunt is dat het allemaal niet zo spannend is wat er uiteindelijk komt. Met een boek als dit wacht je als lezer tot er iets komt, op elke bladzijde voel je dat de schrijver daar heen wil. Maar eigenlijk komt er simpelweg niet zo veel en is het niet zo schokkend hoe die vader uiteindelijk in elkaar zit. Was daar nu een heel boek voor nodig?

Verder leest dit werk niet altijd even lekker. Sommige zinnen lopen gewoon niet. Dat kan een bewuste keuze zijn van de schrijver die de vertaler netjes volgt of het is het werk van de vertaler. Een voorbeeld is de volgende zin: Je nam me mee naar de restauratiewagen voor een broodje gehaktbal.
Hier had simpelweg broodje bal moeten staan (en wat het ook is - wie spreekt er ooit over een broodje gehaktbal?). Dan had die zin veel beter gelopen. Nu komen er nog met horten en stoten twee lettergrepen terwijl de zin al klaar is. En dat zag ik vaker dus het kan maar zo de bedoeling zijn. 2,5*.

Noren?

Mij viel ‘broodje gehaktbal’ ook op. Ik heb het idee dat ‘broodje bal’ typisch Nederlands is. Toch vind ik ‘broodje bal’ geen passende vertaling, dat komt niet eens in mij op. Als je een synoniem van ‘broodje bal’ opzoekt krijg je ‘broodje gehaktbal’.
De vertaling van ‘broodje bal’ naar het Noors: kjøttbollesandwich. Als je kjøttbollesandwich naar het Nederlands vertaalt krijg je gehaktbal sandwich.
Misschien had kjøttbollesandwich prima geweest in de context dat de vader de bruin gebakken ui en restjes gehakt van Lars’ bord naar binnen werkt en vervolgens nog eens diens vork schoonlikt.
Er zijn voldoende gerechten waarbij we dezelfde namen uit het land van herkomst gebruiken.

Vertalen is echt moeilijk en een gespecialiseerd vak. Het gaat verder m.i. dan letterlijk de woorden vertalen.

Ik ga nu eerst maar verder met het verhaal

Een broodje bal koop je bij de pomp, dat is toch een andere context dan hier. Ik heb het boek inmiddels gereserveerd bij de bieb.

Ik wil me niet te veel met deze gehaktballenkwestie bemoeien, maar ik denk dat je als vertaler sowieso woorden moet gebruiken die herkenbaar zijn (dus niet broodje gehaktbal, want dat hoor je hier nooit; een broodje met een bal gehakt zou, hoewel lelijk, dan wel weer kunnen).

Maar in dit soort gevallen, wanneer het bijna onmogelijk is om een vertaling te gebruiken die zowel recht doet aan het gerecht als aan de culturele context, zou je ook kunnen kiezen voor een asterisk. Dus het originele en prachtige Noorse woord kjøttbollesandwich met een sterretje erbij. Kun je onderin in een voetnoot precies uitleggen wat dit is, bij welke gelegenheden Noren dit eten en wat een Nederlands equivalent zou kunnen zijn.

Maar goed, ook dit is maar een mening, over dit soort zaken kun je heerlijk blijven debatteren .

Een soortgelijk probleem bij Jon Fosse. Hier gaat het om een krentenbol:

Just a moment... - athenaeumscheltema.nl

ik houd ervan als vertalers dat doen! maar ja, wie is nog zo gek als je een paar cent per woord betaald krijgt...

kjøttbollesandwich past als woord wel beter in die zin vind ik. broodje gehaktbal heeft echt twee lettergrepen te veel of twee te weinig, de zin stopt voor mijn gevoel waar hij niet moet stoppen of juist al klaar was. Dat ligt ook voor een deel aan de klemtoon die niet lekker valt. Daar zit het grootste euvel vooral.
Wel eens met Lalage dat broodje bal ook een bepaalde associatie heeft. Bij de pomp zoals zij zegt, of in de kantine bijvoorbeeld. Dus een ander woord is prima, mits die ook past in het ritme van de zin.

Het gaat nu vooral over vertalen of hoe een tekst loopt. Ik schreef ook al eens bij het boek Sonny Boy daar wat over n.a.v. een extra voorwoord van Annejet van der Zijl en hetgeen zij daar opschrijft is hier ook wel een beetje van toepassing.

Het kostte wat moeite om dit boek uit te lezen maar het is uiteindelijk gelukt omdat ik best wel benieuwd was naar de afloop (die uiteindelijk nogal teleurstellend was). Het leek haast of de schrijver er zelf genoeg van had en er maar een punt achter zette. Ik had vooral moeite met de stijl die nogal wat aandacht nodig had. Over het algemeen heb ik nooit zoveel moeite met stream of consciousness maar de vele witte stukken halen wat mij betreft teveel de vaart uit het verhaal. Kortom het loopt niet en ik vind het erg belangrijk dat dit wel het geval is.

Maar dat is toch helemaal niet erg Pythia.
Net als Halley23 heb ik wat moeite om het boek uit te lezen, nog iets meer dan 40 pagina’s. Maar er zijn zeker ook punten die ik kan waarderen.
Het is m.i. wat waard om te merken hoe andere mensen naar proza kijken; wat werkt wel of niet goed. In 2023 werd dit boek door de Noorse krant Aftenpostenals het beste boek van dat jaar verkozen. Er zijn dus evengoed mensen die het anders waarderen.
Wordt vervolgd…

Het maakt mij wel nieuwsgierig!

Besteld. Doe ik ook weer eens mee

Patrimonium

'De Berg, het meer, het geweer' vertelt voor het grootste gedeelte het verhaal van de negen jarige Lars-Einar tijdens een zomervakantie op een berg. Een zomer waarin hij en zijn onterfde vader onder bepaalde voorwaarden echt samen zijn in een familiehuis. Dat er bepaalde voorwaarden zijn beschrijft met name het laatste deel van het boek, voortijdig zijn er wel aanwijzingen die de lezer tussen de regels door duidelijk worden gemaakt.

Wat opmerkelijk is: de stijl van Lars Ramslie die maken dat het boek m.i. nogal vertraagt. De witregels zijn al eerder genoemd. Witregels hebben de functie (visuele) rust in een tekst te brengen, nadruk te leggen of de leesbaarheid te verhogen. Die leesbaarheid wordt voor mij niet verhoogd, in tegendeel. Wat voor mij evenmin helpt is de wijze van vertellen vanuit de jongen tegen zijn vader, consequent tegen hem en niet over hem: je wenkt me, je legt het, je herkende, waar je tante (i.p.v.: waar tante). Hierdoor komt het geforceerd of onnatuurlijk op me over. Tot slot laat de auteur soms het onder werp in een zin weg en begint de zin met het werkwoord. Daar knapt het niet van op.

Toch heeft dit boek ook sterke kanten. Het verhaal is wat mij betreft ontzettend beeldend verteld, met bijzondere details en werkt ergens naar toe. Het is of ik erbij ben, zeker wanneer vader en zoon de berg opgaan. Ik voel de emoties van de jongen voor zijn vader, waarbij alle basisemoties voorbij komen. De vader laat Lars een soort rite ondergaan die de vader met de grootvader meemaakte. De vader wil als eerstgeborene het belang van familiegeschiedenis overbrengen. Van ons familiebezit. Van patrimonium.

Wat er is gebeurd wordt dus duidelijk in het derde deel. In de eerste twee delen kan ik nog denken dat de vader enorm zijn best doet, hoewel met liefde pedagogisch gezien bijzonder gedrag heeft. In het licht van het derde deel begrijp ik de loyaliteit van de zoon voor de vader, die ik in de eerdere delen al proefde, loyaliteit die bij kinderen regelmatig blijft bestaan ook al zijn er verschrikkelijke dingen gebeurd. En daartoe blijkt de vader in staat. Een dronken vader die onder meer al schietend door het familiehuis gaat, later in dit deel met een mes Lars achterna gaat zijn gebeurtenissen die sporen nalaten. Ik begrijp het interne gevecht van Lars. Hij verlangt naar voorspelbaarheid, veiligheid bijvoorbeeld zoals de jongere broer van de vader hem biedt. Weer zo’n treffend beeld, hoe de oom hem omarmt, met hem gaat zitten terwijl de vader tekeer gaat en Lars in zijn broek plast: een druppelende lijn van het kruis langs zijn bips via zijn enkels zijn schoen in.

Alles bij elkaar vind ik dat bepaalde stijlelementen het geheel helaas onevenwichtig maken. Helaas omdat het verhaal op zich me wel degelijk aanspreekt. Waarbij 'de berg, het meer, het geweer' allen tot hun recht komen.

ik twijfel tussen 3 en 3,5* Laat ik beginnen met

3*

De eerste keer dat ik meedeed aan een kwartaalboek. Ik ben helemaal blanco aan dit boek begonnen - en ik ga nu pas bovenstaande posts lezen - maar helaas viel het tegen. De in het boek beschreven situatie is natuurlijk erg schrijnend maar het greep me niet aan. Er gebeurt relatief weinig in het boek en dat weinige is in een vermoeiende tweede persoon beschreven. Verder moest ik soms aan deze LinkedIn post denken.

Vaak val ik vooral voor de inhoud. Hoe hier Lars eindelijk voor zichzelf opkomt en steeds meer zijn ouder gaat zien zoals die is vond ik heel herkenbaar en raak beschreven. Zouden er ouders zijn die nooit van hun voetstuk vallen?

Edit: (In dit geval vind ik het boek ook nog eens prachtig geschreven in een originele stijl. Voor mij las het als een trein.)

Het boek heb ik al binnen... en wat me gelijk opvalt zijn de witregels. Toevallig lees ik nu Deining van Cynan Jones. Een prachtige verhalenbundel van "de meester van de witregel". Ik ben benieuwd of De Berg, de Rivier, het Geweer de vergelijking kan doorstaan...

Gezien de reacties hier, vrees ik het ergste

Bij jou zie ik vier sterren staan. Daar houd ik me aan vast!

De verhalen van Cynan Jones heb ik even opzij gelegd om dit boek te lezen. Even was ik bang dat het net zoiets zal zijn vanwege de witregels, maar gelukkig is het heel anders. Cynan Jones is een visuele schrijver die stukjes tekst inlijst tussen de witte ruimtes. Lars Ramslie lijkt me meer een verhalen verteller en hij weet me gelijk al te boeien. Heel knap is het dat hij de tekst uitrekt waar de spanning toeneemt.
Ik ben benieuwd of het mijn aandacht vast kan houden... tot dat broodje gehaktbal langskomt.

Helaas toch geen hoog oordeel, sorry Pythia

Het eerste deel vond ik nog aangenaam, ik was wel geboeid door het "spel" tussen vader en zoon bij het beklimmen van een berg. Mijn gedachten gingen uit naar beiden, waarom doen ze zoals ze doen. Wat is het effect op de zoon op langere termijn van een dergelijke uitdaging en de manier waarop zijn vader hem dan weer helpt en dan weer loslaat (nu moet je zelf...). Mooie metaforen voor het leven. Het 2e deel raakte ik het spoor wat bijster, misschien ook doordat ik veelal voor het slapen gaan nog lees en mijn gedachten er ook wat lastig bij kon houden.

De eerste delen van de roman zijn prachtig geschreven in een fragmentarische stijl. De beklimming van de berg en de inwijding die de vader, die alles verloren heeft, geeft aan zijn zoon. Dat vond ik allemaal erg boeiend. Ik dacht aan een beoordeling van 4,5 sterren.
Totdat ik aan het laatste deel begon en mijn aandacht er niet meer bij kon houden... het werd me allemaal teveel. Misschien ook te persoonlijk om echt universeel te worden. Ik weet het niet. Wel jammer van een veelbelovende roman.
Aan die gehaktbal heeft het niet gelegen in ieder geval!

Het leek zo mooi......
Op naar het volgende boek van het kwartaal. Het boek dat het eerst 3 stemmen heeft wint.

ik ben na 60 bladzijden gestrand; het spreekt me helaas niet aan

Dat had ik bij De Wasbeer hetzelfde resultaat min of meer …

Tuurlijk, we gaan met elkaar gewoon door met lezen, oneindig veel mogelijkheden

Maar wel net voorbij de gehaktbal (blz 59).

De Wasbeer was voor mij zo'n boek dat een tijdje moet bezinken. Het is inmiddels een van de weinige boeken die ik wel zou willen herlezen.