The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring - J.R.R. Tolkien (1954)

Prachtig boek, alleen jammer dat ik eerst de films zag. Ook vond ik de Bombadil episode wel een stuk minder

Een citaat van mij, daterend van 15 oktober 2006.
Vier dagen later de volgende reactie;
Ik heb ooit gezegd dat ik The Hobbit eigenlijk prefereer boven The Lord of the Rings. Tegenwoordig ben ik weer helemaal in de Ban van de Ring en ik constateer dat ik het mis had. Eigenlijk zijn het qua stijl en sfeer twee werelden apart, The Hobbit en The Lord of the Rings. Vergelijken met elkaar is moeilijk, ook al wordt er in de trilogie vaak aan zijn voorganger gerefereerd. Als je slechts een spannend avontuur wilt, moet je The Hobbit lezen. Als je dan nog iets veel ontzagwekkenders wenst, ligt The Lord of the Rings voor je klaar.

Jazeker, het boek blijft 'langdradig'. Vijftien zinnen worden gesproken voor iets wat eigenlijk maar vijf woorden nodig heeft, bij wijze van spreken. Maar dat maakt het poëtisch, plechtstatig en daardoor mooi! Ik heb namelijk in de tussentijd Beowulf gelezen en de invloed die dat op deze trilogie heeft gehad kon ik direct merken. Ook qua taalgebruik en sindsdien kan ik meer en meer genieten van de lange narratieve constructies. Het maakt het verhaal stukken legendarischer.

Opeens realiseer ik me deels het grote verschil tussen The Hobbit en The Lord of the Rings; in eerstgenoemde leert de lezer dat lang niet alle plekken ter wereld even veilig zijn en dat er een grote gierigheid bestaat die vele conflicten kan doen veroorzaken. In het vervolg kom je erachter dat het Kwaad daadwerkelijk bestaat! Dusdanig dat de vorm ervan niet eens beschreven kan worden, want nergens wordt het uiterlijk van Sauron geschetst. Ik snap dat men hem in de proloog van de eerste film moest laten zien, maar dat is ergens toch jammer. Nu zal ik nooit weten hoe ik me hem zou hebben voorgesteld, daarvan is de visuele invloed van de film te groot op mij.

In The Hobbit wordt Bilbo bovendien op een avontuur gestuurd waarin hij één bepaald volk, de Dwergen, dien te helpen. Maar in de epische trilogie die volgde was Frodo genoodzaakt aan deze onderneming te beginnen, omdat anders heel Middle-earth ten prooi zou vallen aan het Kwaad. Dat is hetgeen dat dit verhaal veel meer maakt dan simpelweg een avontuur.

Ook de manier waarop Middle-earth uitgetekend wordt doet het beeld van The Hobbit wijzigen. Het was ooit een wereld vol weelde in natuurlijke zin, maar in de dagen waarin het verhaal zich afspeelt is de glorie met rap tempo bezig te vergaan. Niets zal aan het einde van de strijd meer hetzelfde zijn en dat realiseert men zich maar al te goed. Toch is het een noodzaak om het Kwaad te pogen het hoofd te bieden, want wat het eerste deel van dit drieluik ook al meteen laat zien is, dat het laatste wat je in een dergelijke situatie mag doen, is opgeven.

Ik vind het prachtig om deze ontzettend uitgewerkte wereld mee te maken. De manier waarop alles omschreven is doet je vermoeden dat Middle-earth stiekem in Tolkiens achtertuin lag. In ieder geval Hobbiton en de hobbits vertelden hem dan wat ze allemaal hadden meegemaakt. Terecht wordt opgemerkt dat geen enkele auteur ooit nog een dusdanig uitgewerkt universum zal creëren; Terry Pratchett komt in de buurt, maar die heeft dan weer geen talen ontwikkeld die door de volkeren in zijn werk gesproken worden, in tegenstelling tot Tolkien. Mervyn Peake, die samen met Tolkien als de grondlegger van de hedendaagse fantasy gezien wordt, mag ook genoemd worden. Hij kende zijn creatie(s) door en door, krijg je het idee als je zijn boeken leest. Elk stuk geschiedenis ervan, elke steen van het immense kasteel Gormenghast -dat ik me qua uiterlijk voorstel als Peter Jacksons visuele presentatie van Barad-dûr. Echter, zijn fictieve wereld is lang niet zo groot als Middle-earth.

The Fellowship of the Ring is een geweldige introductie tot Tolkiens Trilogie der Trilogieën en ik hoop dat, mochten langdradigheid en taalgebruik voor sommige mensen een drempel vormen -voor mijn moeder bijvoorbeeld- ze toch een poging zullen wagen hier overheen te stappen.

Eindelijk dan weer herlezen... De laatste keer is alweer jaren geleden terwijl ik sindsdien de films meerdere keren heb gezien. Wil je jezelf een liefhebber kunnen noemen moet je het boek toch zeker meer dan eens gelezen hebben. Ik heb meteen de hele trilogie gehaald omdat de drie boeken mijns inziens onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

The Fellowship of the Ring begon heel leuk, vond ik. De beschrijvingen van de hobbits en hun dagelijkse leven zijn heel vermakelijk en het verhaal van Bilbo's verdwijning op zijn verjaardag heb ik mij altijd herinnerd als één van de leukste stukken (zo niet het leukste stuk, daarna wordt het toch allemaal wat harder). Als de hobbits eenmaal op weg zijn zakt het verhaal een beetje in, lijkt wel. Het stuk in het Woud, met Tom Bombadil en zo, duurt allemaal veel te lang. Het is niet moeilijk om je voor te stellen dat iemand die het verhaal niet kent en die geen groot liefhebber is van het genre, hier de moed opgeeft en het boek opzij legt. Zonde, het wordt namelijk zoveel beter. Als ze eenmaal Stapper ontmoet hebben, en al helemaal als daarna het Gezelschap gevormd en op weg is, wordt het verhaal veel spannender. Het hoofdstuk De Raad van Elrond is mooi geschreven en maakt de ernst van de hele situatie duidelijk. Het bezoek aan Galadriel in Lórien vind ik ook leuk, ik kan wel glimlachen om de verandering die het gedrag van Gimli ondergaat. En dan Moria! Dat is toch wel heel spannend; maar ik heb de film zo vaak gezien dat er bij mij meteen de desbetreffende scène in mijn hoofd wordt afgespeeld.

Je zou je vreselijk kunnen ergeren aan de gedichten en liederen waarmee je soms om de oren wordt geslagen. Ik vind ze ook altijd niet even nodig, soms passen ze wel mooi bij de situatie. Toch leuk dat sommige weer terugkomen in de films, hoewel dat vooral voor het laatste deel geldt. Ik stoor me er niet aan, maar ik besteed er ook niet al te veel aandacht aan. Bovendien is het taalgebruik van Tolkien verder erg mooi, ik kan het nog niet echt benoemen wat het is maar het bevalt me prima. Misschien vind ik er later nog wel woorden voor.

Gelukkig bevat het boek genoeg aardige, spannende, leuke of mooie stukken, maar toch is dit deel voor mij de minste van de drie. De vaart zit er niet altijd evenveel in; echter, je leert hier wel de karakters kennen en het eindigt met een behoorlijke cliffhanger, dus je wordt wel nieuwsgierig naar het volgende deel. Inmiddels ben ik al een flink eind in De Twee Torens en ik vind het nu al helemaal geweldig. Als het reisgezelschap eenmaal uiteen is gevallen wordt het veel spannender en bovendien komen er veel karakters bij, waaronder enkele van mijn favorieten. Je kunt ervoor kiezen het eerste deel van de trilogie over te slaan, maar ik denk niet dat dat werkt, in ieder geval niet als je het verhaal nog niet kent. En als je weet wat er nog allemaal komt is het niet eens zo heel erg meer als je soms even door de zure appel heen moet bijten. Op naar De Twee Torens dus!

Die Lord of the Rings trilogie van Peter Jackson, ik blijf er toch fijne herinneringen aan overhouden. Een reeks films waar we met het hele gezin naar gingen kijken, het feit dat we voltallig naar één film gingen kijken was redelijk zeldzaam, en het was elke keer wachten tot december vooraleer het nieuwe deel op het grote scherm te bewonderen was. Het was in die periode dat de Lord of the Rings boeken opeens weer erg populair werden en er werden dan ook bijhorende filmedities uitgebracht. Indertijd op een vakantie in Spanje de drie boeken compleet uitgelezen en nu, bijna 15 jaar later, eindelijk eens aan de queeste begonnen om alles rond Midden-Aarde te lezen.

Dan is het misschien vreemd om te beginnen met The Fellowship of the Ring, maar ik heb hier dus betere herinneringen aan dan aan The Silmarillion of The Hobbit. Al moet ik daarbij wel bekennen dat dit eerste deel wat als een taaier deel in mijn geheugen stond. Het begin met Bilbo's honderdelfste verjaardag blijft heel leuk en ook heel het segment in de Gouw voelt als thuiskomen aan. Het grootste minpunt in het eerste deel is zonder twijfel het stuk met Tom Bombadil. Teveel liedjes, ben sowieso al geen fan van dit soort intermezzo's, en er zit ook gewoon te weinig vaart in. Eenmaal het tweede deel van start gaat met de Raad van Elrond en het samenstellen van het gezelschap is echter dat taaiere stuk alweer vergeten. Vanaf dan trakteert J.R.R. Tolkien ons op een resem legendarische momenten (oooh, wat blijft die scène met Gandalf op de brug van Khazad-dûm toch fenomenaal goed) en is het uiteenvallen van het gezelschap een mooie cliffhanger voor het volgende deel. Misschien net iets teveel uitbreidingen en te gedetailleerde beschrijvingen (ik weet op den duur wel hoe de oevers van een rivier eruitzien) maar tegelijkertijd schept Tolkien hiermee wel een unieke wereld. Een mes dat aan twee kanten snijdt heet zoiets dan.

Ik kijk in ieder geval al uit naar de rest van de saga. Even nog iets anders lezen omdat het anders wel eens teveel een sleur gaat worden, maar het kriebelt in ieder geval om te ondervinden wat de verdere lotgevallen van het gezelschap zullen zijn. Hopelijk zit er nog een hogere score in, maar ik denk dat dat wel in orde gaat komen. De eerste film vind ik namelijk ook net een tikkeltje minder dan zijn opvolgers.

4*

In 5 pagina’s aan comments ben ik nog niet het begin van een literaire analyse van Tolkiens werkstuk tegengekomen, en die gaat er ook van mij niet komen. Om de doodeenvoudige reden dat TFotR niet uitnodigt tot een dergelijke blik, maar beleefd wordt, zoals W.H. Auden dat mooi over TFotR schreef, “on the primitive level of wanting to know what happens next”. Voor mij is dat een beetje wennen, want mijn idee is gewoonlijk dat verhaal er niet zo veel toedoet. Het gaat erom wat de schrijver met zijn materie doet in termen van stijl, ideeën en originaliteit. Sterker nog, een te nadrukkelijk verhaal leidt daarbij vaak alleen maar af. TFotR is voor mij dan ook een saaie opeenvolging van plotwendingen die geen hoger doel dient, temeer de personages zo plat als een stuiver zijn, hun dilemma’s moddervet en de ethiek zwart/wit.

Toch is TFothR natuurlijk niet geheel zonder literaire kwaliteiten. De levendige fantasiewereld maakt indruk, dit is beslist ontsproten aan een origineel brein en met ambachtelijke kwaliteit opgetuigd. Ook de toevoeging van verzen vond ik eigenlijk helemaal niet zo’n verkeerde poging om de strakke plotstructuur te doorbreken en een verdere verbreding te geven van het fantasie-universum. In dat opzicht was TFotR absoluut een vernieuwende leeservaring, en dat is ook veel waard. Wetende wat ik ongeveer kan verwachten is het echter de vraag of het ooit van deel 2 gaat komen.

Wat valt er nog te zeggen over dit boek dat al niet gezegd is. Ik heb de films eerst gezien en behoren tot het beste wat cinema te bieden heeft wat mij betreft. Toendertijd wel de Hobbit voor de films gelezen en was zodoende ook al bekend met midden-aarde. Nu naar het boek, het wordt allemaal langzaam opgebouwd maar toch interessant genoeg om niet te vervelen, vanaf het moment dat de Hobbits op pad gaan komt de vaart er wat meer in. Alles wordt mooi beschreven en blijf me bij deze boeken verbazen wat een fantasie de schrijver moet hebben om zo'n epos te schrijven, alleen daarvoor al een diepe buiging. Als het verhaal richting het einde gaat is er ook meer actie en vond persoonlijk dan ook het laatste gedeelte het sterkst.