Ik Heb Nog Nooit Gelogen: Hugo Brandt Corstius 1935-2014 - Elsbeth Etty (2024)
mijn stem
1 stem
Nederlands
Biografie
576 pagina's
Eerste druk: Querido,
Amsterdam (Nederland)
Gedurende een halve eeuw heeft Hugo Brandt Corstius als geen ander het publieke debat in Nederland gedomineerd. Onder de namen Piet Grijs, Battus, Stoker, Maaike Helder, Jan Eter en tientallen andere pseudoniemen haalde hij in alle media die ertoe deden de autoriteiten het bloed onder de nagels vandaan – met ijzersterke logica en met humor. Wegens zijn ‘kwetsende’ columns weigerde het kabinet hem de P.C. Hooft-prijs, die hij later alsnog kreeg. In deze biografie onderzoekt Elsbeth Etty wat deze gevreesde polemist, getalenteerde humorist en geniale woordkunstenaar van Opperlandse taal- & letterkunde dreef. Ze belicht zijn door de Tweede Wereldoorlog bepaalde achtergrond en jeugd, zijn vaak visionaire kijk op zaken, zijn met mystificaties omgeven privéleven en zijn opzienbarende, veelal geheime liefdesaffaires. Naar eigen zeggen loog Brandt Corstius nooit, maar veel heeft hij verzwegen...
0
geplaatst: 5 december 2024, 13:59 uur
Hugo Brandt Corstius, rationalist, pestkop en taalpuzzelaar, wiens leven niet maar wiens werk wel zonder tragiek was. | Wim Berkelaar - wimberkelaar.com
Hugo Brandt Corstius: stoker, stilist en dwarsdenker - De Balie - debalie.nl
Hugo Brandt Corstius: stoker, stilist en dwarsdenker - De Balie - debalie.nl
Als stoker, stilist en dwarsdenker heeft Hugo Brandt Corstius een halve eeuw lang als geen ander het publieke debat in Nederland gedomineerd. De tierende ad hominem verhief hij tot kunst. Wat is de nalatenschap van de methode HBC in 2024? We gaan in gesprek met Elsbeth Etty, Arnon Grunberg en Christiaan Weijts.
0
geplaatst: 29 maart 2025, 13:32 uur
Piet Borst Brandt ’m af: Hugo en Renate | Propria Cures - propriacures.nl
Een prominente rol in de biografie krijgt de korte affaire tussen Hugo en Renate Rubinstein en de eindeloze ruzie die daar op volgde. Ik ben door een toeval daarbij betrokken geraakt. Begin 1963 vertrok ik voor een wetenschappelijke stage van anderhalf jaar naar de VS. Ik had toen al een auto en Hugo vroeg die te leen, zolang ik elders was.
2
geplaatst: 17 oktober 2025, 12:53 uur
De mythe van de opper-columnist? Over Hugo Brandt Corstius en de grenzen van polemiek
“Wie mij leest, moet zelf ook werk doen. Hij moet uitzoeken wat ik meen, wat ik niet meen, wat ik lieg, en een enkele keer waarin ik me vergis. In die zin durf ik te zeggen: Ik heb nog nooit gelogen.”
– Piet Grijs (alias van Hugo Brandt Corstius)
De afgelopen tijd ben ik gefascineerd geraakt door een specifiek tijdsgewricht in de Nederlandse intellectuele geschiedenis: de decennia waarin geëngageerde schrijvers en denkers via het medium van de krantencolumn het publieke debat vormgaven. Een citaat uit de Karel van het Reve-biografie De Zelfdenker (2023) van Willem Melching op pagina 216 zette mij aan het denken:
“In deze jaren [de jaren zeventig] kwam de column tot grote bloei. Alle dag- en weekbladen maakten ruimte voor dit genre. Auteurs zoals Renate Rubinstein, Hugo Brandt Corstius en Rudy Kousbroek waren gezichtsbepalend. Ook gevestigde literatoren zoals W.F. Hermans en Gerrit Komrij beoefenden met verve dit genre. Geregeld kwam het tot interessante polemieken tussen de columnisten onderling. Dit alles tot groot plezier van het lezerspubliek.”
De manier waarop schrijvers als Rubinstein, Hermans en Kousbroek via scherpe, vaak polemische columns de confrontatie zochten, boeit me mateloos. Het genre van de column kreeg in deze periode een ongekende status en intellectuele ernst. Volgens Karel van het Reve zelfs zó hoog, dat hij zonder enige twijfel stelde: “de Nederlandse columnist is de beste ter wereld.”
In deze context las ik ook de biografie van de man die volgens velen de ‘opper-columnist’ was: Hugo Brandt Corstius (1935–2014). De biografie Ik heb nog nooit gelogen van Elsbeth Etty verscheen tien jaar na zijn overlijden, en biedt niet alleen een rijk portret van HBC zelf, maar ook een beeld van een tijd waarin de krant nog het hart van het publieke debat was en waarin een columnist nog een intellectuele macht kon zijn.
Een ontdekking en een teleurstelling
Wat mij verraste, was dat ik HBC nauwelijks kende voordat ik aan de biografie begon. Zijn naam kende ik vooral via zijn zoon, journalist en schrijver Jelle Brandt Corstius. Maar inhoudelijk had ik weinig van hem gelezen. Etty’s biografie las ik met plezier: ze beschrijft een complexe, briljante, maar ook afstandelijke man. Hij was een taalfanaat, een wiskundige met een literaire inslag, een schrijver met een obsessieve hang naar taalspelletjes, stijloefeningen en stilistische maskers.
Toch moet ik tot mijn eigen verrassing bekennen: ondanks de bewondering van de biografe en de reputatie die HBC genoot, raakte zijn werk me nauwelijks. Sterker nog, het riep eerder weerstand op. Zijn stijl vond ik vaak flauw of onnodig complex. Zijn taalvondsten en palindromen, hoe geestig ook bedoeld, vond ik geregeld infantiel. En zijn polemieken, zoals die tegen politicus Ruud Lubbers, minister Ruding en vooral criminoloog Buikhuisen, vond ik ronduit onfris.
Neem de affaire-Buikhuisen. HBC voerde, onder het pseudoniem Piet Grijs, een regelrechte campagne tegen deze wetenschapper, die op basis van zijn onderzoek naar biologische factoren bij crimineel gedrag werd weggezet als protofascist. De aanvallen waren zo fel dat Buikhuisen zich jarenlang uit het publieke leven terugtrok. Hij moest onderduiken, zijn werk werd onmogelijk gemaakt. In plaats van een inhoudelijk debat werd het een karaktermoord in feuilletonvorm. Dit roept een fundamentele vraag op: wanneer is een column nog scherpe satire of polemiek, en wanneer wordt het laster en smaad?
Het masker van de taal
Brandt Corstius stond bekend om zijn tientallen pseudoniemen: Piet Grijs, Battus, Raoul Chapkis, Victor Baarn, enzovoort. Over het waarom zei hij zelf het volgende:
“Je wilt toch niet je hele leven op dezelfde manier blijven schrijven? Een andere naam geeft je de mogelijkheid van stijl en onderwerp te veranderen. Ook vind ik het prettig als lezers niet opgezadeld worden met herinneringen aan wat ze vroeger van mij lazen en toen prachtig of vervelend vonden.”
(Battus, ‘Plaagnaam, Schizoniem, Pennenaam, Alias, Piknaam’, p. 510-511)
Door voortdurend van gedaante te wisselen kon hij zichzelf blijven vernieuwen, of verstoppen. Was het een vorm van literaire vrijheid, of juist van verantwoordelijkheid ontlopen?
Van polemiek naar cynisme
In het debat dat werd georganiseerd naar aanleiding van de biografie, in De Balie in Amsterdam, werd door verschillende sprekers — waaronder Arnon Grunberg — verwezen naar de stijl van HBC als een vorm van polemiek die zijn literaire dubbelzinnigheid heeft verloren. Waar hij ooit als links-intellectueel te boek stond, blijkt zijn retoriek via een paardensprong (Theo van Goght) bij het cynische rechtse kamp van GeenStijl terecht te zijn gekomen. Dat is geen toeval. HBC's stijl — snedig, geestig, persoonlijk, maar ook vaak onbarmhartig — past naadloos bij het digitale moddergooien dat later populair werd.
Een stijl die begint als speelse kritiek kan, als het morele anker verdwijnt, eindigen in nodeloos kwetsen. Je ziet het niet alleen bij zijn columns, maar ook in zijn persoonlijke omgang. De biografie laat zien dat hij ook als vader afstandelijk en zelfs kil was. De man die als columnist geen genade kende, bleek ook in zijn persoonlijke relaties weinig ruimte voor empathie te hebben.
Na het lezen van de biografie ben dan ook ik eerder minder dan meer onder de indruk van HBC als schrijver. Hij was onmiskenbaar invloedrijk, maar ook een onmogelijke man. De bewondering die sommigen voor hem koesteren, deel ik niet. De man die zoveel gezichten had, liet zelden zijn ware gezicht zien. Misschien is de haast filosofische conclusie die Multatuli ooit trok hier op z’n plaats:
“Misschien is niets geheel waar, en zelfs dat niet.”
Inhoudsopgave:
Vooraf
Deel I 1935-1953
1 Dammit, I’m mad
2 Een wonderkind of een total loss
Deel II 1953-1963
3 Van de liefde die vriendschap heet
4 Op het heetst van de Koude Oorlog
5 ‘Wat moet ik in godsnaam met mijn leven beginnen?’
6 ‘Alleen jij kan me redden’
Deel III 1963-1969
7 Ai de massamedia
8 Schrijver & minnaar
9 Pat Gray & Piet Grijs
Deel IV 1969-1985
10 Van Pat naar Tat
11 Trouwen en rouwen
12 Nederlands met vakantie
13 Mijn collega Multatuli
Deel V 1985-1993
14 I’m a dad, am I?
15 De waarheid verstoppen
16 Oude en nieuwe doelwitten
17 Malle Hugo
Deel VI 1993-2014
18 Geen geduld voor niemand
19 No it is op/position
20 Wat kan dat mag, en wat niet kan dat mag helemaal
21 ‘Ik word langzaam temend dement’
22 Nevelleven
“Wie mij leest, moet zelf ook werk doen. Hij moet uitzoeken wat ik meen, wat ik niet meen, wat ik lieg, en een enkele keer waarin ik me vergis. In die zin durf ik te zeggen: Ik heb nog nooit gelogen.”
– Piet Grijs (alias van Hugo Brandt Corstius)
De afgelopen tijd ben ik gefascineerd geraakt door een specifiek tijdsgewricht in de Nederlandse intellectuele geschiedenis: de decennia waarin geëngageerde schrijvers en denkers via het medium van de krantencolumn het publieke debat vormgaven. Een citaat uit de Karel van het Reve-biografie De Zelfdenker (2023) van Willem Melching op pagina 216 zette mij aan het denken:
“In deze jaren [de jaren zeventig] kwam de column tot grote bloei. Alle dag- en weekbladen maakten ruimte voor dit genre. Auteurs zoals Renate Rubinstein, Hugo Brandt Corstius en Rudy Kousbroek waren gezichtsbepalend. Ook gevestigde literatoren zoals W.F. Hermans en Gerrit Komrij beoefenden met verve dit genre. Geregeld kwam het tot interessante polemieken tussen de columnisten onderling. Dit alles tot groot plezier van het lezerspubliek.”
De manier waarop schrijvers als Rubinstein, Hermans en Kousbroek via scherpe, vaak polemische columns de confrontatie zochten, boeit me mateloos. Het genre van de column kreeg in deze periode een ongekende status en intellectuele ernst. Volgens Karel van het Reve zelfs zó hoog, dat hij zonder enige twijfel stelde: “de Nederlandse columnist is de beste ter wereld.”
In deze context las ik ook de biografie van de man die volgens velen de ‘opper-columnist’ was: Hugo Brandt Corstius (1935–2014). De biografie Ik heb nog nooit gelogen van Elsbeth Etty verscheen tien jaar na zijn overlijden, en biedt niet alleen een rijk portret van HBC zelf, maar ook een beeld van een tijd waarin de krant nog het hart van het publieke debat was en waarin een columnist nog een intellectuele macht kon zijn.
Een ontdekking en een teleurstelling
Wat mij verraste, was dat ik HBC nauwelijks kende voordat ik aan de biografie begon. Zijn naam kende ik vooral via zijn zoon, journalist en schrijver Jelle Brandt Corstius. Maar inhoudelijk had ik weinig van hem gelezen. Etty’s biografie las ik met plezier: ze beschrijft een complexe, briljante, maar ook afstandelijke man. Hij was een taalfanaat, een wiskundige met een literaire inslag, een schrijver met een obsessieve hang naar taalspelletjes, stijloefeningen en stilistische maskers.
Toch moet ik tot mijn eigen verrassing bekennen: ondanks de bewondering van de biografe en de reputatie die HBC genoot, raakte zijn werk me nauwelijks. Sterker nog, het riep eerder weerstand op. Zijn stijl vond ik vaak flauw of onnodig complex. Zijn taalvondsten en palindromen, hoe geestig ook bedoeld, vond ik geregeld infantiel. En zijn polemieken, zoals die tegen politicus Ruud Lubbers, minister Ruding en vooral criminoloog Buikhuisen, vond ik ronduit onfris.
Neem de affaire-Buikhuisen. HBC voerde, onder het pseudoniem Piet Grijs, een regelrechte campagne tegen deze wetenschapper, die op basis van zijn onderzoek naar biologische factoren bij crimineel gedrag werd weggezet als protofascist. De aanvallen waren zo fel dat Buikhuisen zich jarenlang uit het publieke leven terugtrok. Hij moest onderduiken, zijn werk werd onmogelijk gemaakt. In plaats van een inhoudelijk debat werd het een karaktermoord in feuilletonvorm. Dit roept een fundamentele vraag op: wanneer is een column nog scherpe satire of polemiek, en wanneer wordt het laster en smaad?
Het masker van de taal
Brandt Corstius stond bekend om zijn tientallen pseudoniemen: Piet Grijs, Battus, Raoul Chapkis, Victor Baarn, enzovoort. Over het waarom zei hij zelf het volgende:
“Je wilt toch niet je hele leven op dezelfde manier blijven schrijven? Een andere naam geeft je de mogelijkheid van stijl en onderwerp te veranderen. Ook vind ik het prettig als lezers niet opgezadeld worden met herinneringen aan wat ze vroeger van mij lazen en toen prachtig of vervelend vonden.”
(Battus, ‘Plaagnaam, Schizoniem, Pennenaam, Alias, Piknaam’, p. 510-511)
Door voortdurend van gedaante te wisselen kon hij zichzelf blijven vernieuwen, of verstoppen. Was het een vorm van literaire vrijheid, of juist van verantwoordelijkheid ontlopen?
Van polemiek naar cynisme
In het debat dat werd georganiseerd naar aanleiding van de biografie, in De Balie in Amsterdam, werd door verschillende sprekers — waaronder Arnon Grunberg — verwezen naar de stijl van HBC als een vorm van polemiek die zijn literaire dubbelzinnigheid heeft verloren. Waar hij ooit als links-intellectueel te boek stond, blijkt zijn retoriek via een paardensprong (Theo van Goght) bij het cynische rechtse kamp van GeenStijl terecht te zijn gekomen. Dat is geen toeval. HBC's stijl — snedig, geestig, persoonlijk, maar ook vaak onbarmhartig — past naadloos bij het digitale moddergooien dat later populair werd.
Een stijl die begint als speelse kritiek kan, als het morele anker verdwijnt, eindigen in nodeloos kwetsen. Je ziet het niet alleen bij zijn columns, maar ook in zijn persoonlijke omgang. De biografie laat zien dat hij ook als vader afstandelijk en zelfs kil was. De man die als columnist geen genade kende, bleek ook in zijn persoonlijke relaties weinig ruimte voor empathie te hebben.
Na het lezen van de biografie ben dan ook ik eerder minder dan meer onder de indruk van HBC als schrijver. Hij was onmiskenbaar invloedrijk, maar ook een onmogelijke man. De bewondering die sommigen voor hem koesteren, deel ik niet. De man die zoveel gezichten had, liet zelden zijn ware gezicht zien. Misschien is de haast filosofische conclusie die Multatuli ooit trok hier op z’n plaats:
“Misschien is niets geheel waar, en zelfs dat niet.”
Inhoudsopgave:
Vooraf
Deel I 1935-1953
1 Dammit, I’m mad
2 Een wonderkind of een total loss
Deel II 1953-1963
3 Van de liefde die vriendschap heet
4 Op het heetst van de Koude Oorlog
5 ‘Wat moet ik in godsnaam met mijn leven beginnen?’
6 ‘Alleen jij kan me redden’
Deel III 1963-1969
7 Ai de massamedia
8 Schrijver & minnaar
9 Pat Gray & Piet Grijs
Deel IV 1969-1985
10 Van Pat naar Tat
11 Trouwen en rouwen
12 Nederlands met vakantie
13 Mijn collega Multatuli
Deel V 1985-1993
14 I’m a dad, am I?
15 De waarheid verstoppen
16 Oude en nieuwe doelwitten
17 Malle Hugo
Deel VI 1993-2014
18 Geen geduld voor niemand
19 No it is op/position
20 Wat kan dat mag, en wat niet kan dat mag helemaal
21 ‘Ik word langzaam temend dement’
22 Nevelleven
0
geplaatst: 3 maart, 19:34 uur
Biografie op de bühne. Elsbeth Etty over Hugo Brandt Corstius - Biografieportaal
Elsbeth Etty publiceerde onlangs haar biografie van Hugo Brandt Corstius, Ik heb nog nooit gelogen. Liliane Waanders sprak met haar op 13 januari 2025 in Biografie op de bühne, het praatprogramma van Biografieportaal in het Torpedo Theater.
* denotes required fields.
* denotes required fields.