Iesu no Shōgai - Shūsaku Endō (1973)

De bekende Japanse schrijver Shusaku Endo schreef in 1973 dit boek: 'Jezus: een verhaal van een leven'.
Het is zijn eigen lezing en daarmee beslist geen theologie of erger nog: een kloppende biografie. Want wat de auteur goed begreep is dat de subjectiviteit onlosmakelijk verbonden is met de beschrijving van Jezus’ leven en betekenis. Dat wil zeggen: zonder geloof krijg je Jezus niet te zien. Helaas heeft de vertaler van de Nederlandse editie gekozen voor de ondertitel: 'Het verhaal van een leven'. Dat is nu net een beetje te veel.

Kort na de Japanse editie verscheen er een Engelse en in 2018 tenslotte een Nederlandse vertaling, ingeleid door Willem Jan Otten.
Die Nederlandse vertaling is, volgens de uitgever op verzoek van de erven Shusaku Endo, uit het Engels vertaald. En het kan bijna niet anders dan dat er door deze dubbele vertaalslag iets van de verfijnde verteltrant van de auteur verloren is gegaan.

Jezus wordt in dit boek niet opgevoerd als de stichter van een religie of leer, al had hij wel een kring leerlingen om zich heen. Waar Endo de nadruk op legt, is dat Jezus, juist door zijn volgelingen, totaal verkeerd werd begrepen en hoe Jezus dit onbegrip draagt. Endo ziet een lijdende Jezus: zo verkeerd begrepen als God zelf. Een diepgaand hoofdstuk heet: 'De vruchteloze Jezus'. Jezus bracht geen revolutie, geen overwinning op de Romeinen, een held was hij allerminst, maar zijn kracht was geen andere dan barmhartigheid. En dat wordt pas na zijn dood, door zijn opstanding gezien. Want in die opwekking gelooft de auteur, met alle tegenstrijdigheden.

Een boeiend boek dat leest als een verslag. Ik heb wel recensies gelezen van theologen en die zijn zuinig met hun lof, ze weten het natuurlijk beter. Maar waar de theologen falen door hun kennis, weet Endo een levend mens neer te zetten, door eenvoudig de brokkelige verslagen uit de evangeliën in zich op te nemen en zich in te leven in wat daar tweeduizend jaar geleden is gebeurd en nog steeds naverteld moet worden.

Jezus als eenzaam en onbegrepen. Misschien gold dat voor de auteur, opgevoed als katholiek in Japan, ook wel. Er moet iets geklikt hebben.

De tweede druk van de Nederlandse editie verscheen onlangs als paperback.

Ik kan de lof van Wandelaar best volgen maar ik ben zelf toch flink teleurgesteld door dit boek. Misschien begon ik met te hoge verwachtingen. Als huis-tuin-en-keukentheoloog heb ik ook (grote) bedenkingen bij hoe Endo bepaalde zaken voorstelt, zeker met de stelligheid waarmee het gepaard gaat (één voorbeeld: het voor zijn boek kardinale punt dat de meute massaal afhaakte bij de Bergrede zou geloofwaardig kunnen zijn, ware het niet dat in de evangeliën de reactie van de mensen expliciet wordt vermeld, namelijk dat men onder de indruk was van Jezus' onderwijs omdat "hij sprak met autoriteit en niet zoals de schriftgeleerden"). Maar wat misschien nog wel meer teleurstelde is dat ik het stilistisch en qua vertelstructuur maar matig vond, waardoor ik er slechts bij momenten echt ingetrokken werd. Je zou toch denken dat een gevierd schrijver uit de 20e eeuw in staat moet zijn om iemand die met plezier en fascinatie de 2000 jaar oude evangeliën leest, moet kunnen boeien met een roman over Jezus, maar ik merkte dat ik af en toe een beetje mechanisch zat door te lezen. Ook zitten er gewoonweg slordige dingen in, die doen vermoeden dat een redacteur heeft zitten slapen. Nu kent het boek gelukkig ook zeer sterke stukken, in het bijzonder rond het inleven in de leerlingen rond de arrestatie en kruisiging van Jezus (dat mag geen spoiler heten toch?). Dat Endo echter weer eindigt met een soort disclaimer waarom hij de geboorte van Jezus niet behandeld heeft, roept helaas alle bezwaren op het boek weer op, waardoor ik toch vooral met de teleurstelling achterblijf.

Dat Jezus' beproeving in de woestijn bij de Essenen heeft plaatsgevonden vind ik wel een boeiend gegeven.