Hoe Migratie Echt Werkt: Het Ware Verhaal over Migratie aan de Hand van 22 Mythen - Hein de Haas (2023)

Toen ik dit boek opende viel me direct op dat dit boek is vertaald. De Nederlandse versie lijkt wel de eerste versie te zijn maar De Haas zelf schreef dit boek in het Engels. Dat valt ook op met veel verwijzingen naar onderzoeken en literatuur: die is veelal internationaal (en veel op de VS) gericht en veel minder op de situatie in Europa laat staan Nederland. In een hoofdstuk over de verzorgingsstaat (de mythe is: immigratie zet daar druk op) verwijst hij vooral naar situaties in de V.S. Ik mag hopen dat hij (en met hem elke lezer) snapt dat die situatie in niets is te vergelijken met de verzorgingsstaat in Nederland en je uitkomsten uit onderzoeken niet 1 op 1 kan vertalen. Toch trekt De Haas wel zulke conclusies.

Wat De Haas verder stelt klopt dan vaak wel (lijkt me, ik ga niet alle bronnen checken) maar is ook wel vaak een halve waarheid. In een hoofdstuk over integratie zegt hij bijvoorbeeld dat elke generatie beter wordt wat betreft onderwijs etc. Dat klopt ook allicht maar de meeste mensen zullen bij integratie vooral ook aan culturele zaken denken (en bedoelen trouwens assimileren), dat komt echter nauwelijks naar voren in dit boek. Het boek is behoorlijk economisch gericht maar veel minder cultureel terwijl voor veel mensen die anti-immigratie zijn hier toch wel het grootste issue zit. Dat De Haas dit nauwelijks meeneemt zou bijna suggereren dat hij die mythe niet kan doorpikken. Vooral als hij een hoofdstuk over mensenhandel en slavernij toevoegt dat eigenlijk niet echt past en overbodig is. Ook omdat mensensmokkel dat wel een overduidelijke link heeft met immigratie al is besproken in het hoofdstuk direct daarvoor.

Dit boek werd lyrisch ontvangen vorig jaar. Als je dan ziet wie er enthousiast over werden dan is, zonder het boek te lezen, al vrij goed in te schatten wat de inhoudelijke tendens zal zijn. Als hierin had gestaan dat moslims vanwege hun cultuur niet kunnen integreren en dan ook onderbouwd met onderzoek, dan vraag ik me af of Hein de Haas een graag geziene gast was geweest en of de links-progressieve politici zouden wegelopen met hem. Maar als gezegd, op dat vlak stelt dit boek teleur omdat die essentiële vraagstukken rond migratie niet of nauwelijks worden behandeld. Een hoofdstuk over segregatie gaat vooral over cijfers. In die cijfers en visie is er geen goede integratie als er complete zwarte en witte wijken bestaan maar wel als een flatgebouw deels bestaat uit immigranten en deels autochtonen. Of die mensen (groepen) onderling contact hebben, bij elkaar op de koffie komen of samen op de buurtbarbecue verschijnen lijkt mij een veel belangrijkere vraag in hoeverre er segregratie is maar die wordt niet behandeld. Sterker nog, De Haas komt met allerlei (interessante) verklaringen dat immigranten liever samenklitten. Volgens mij is dit best een issue voor veel mensen.

Ik ben dan wel iets te streng want De Haas komt ook echt wel met punten die links minder lief hoort. Bijvoorbeeld dat gewone burgers veel sneller te maken krijgen met sociale en culturele veranderingen. Maar ook economisch als er vooral expats komen die veel hogere huren kunnen en willen betalen. En vooral welgestelde burgers zullen niet of nauwelijks zulke gevolgen van immigratie ondervinden. Dus is het niet gek dat gewone burgers sceptisch staan tegenover immigratie, aldus De Haas.

Een deel van het succes toen is ook het manco van het lezen een jaar later: er staat niet veel nieuws meer in. Ik las het en denk: ja, dit heb ik inmiddels al gehoord eerder dit jaar. Het boek is wel dikker met wat meer voorbeelden en verwijzingen naar onderzoeken maar . Dat neemt niet weg dat hier wel degelijk kwaliteiten in zitten. Vooral door eens op papier te hebben staan in hoeverre de asielstromen (anders dan activist Leo Lucassen gebruikt Hein de Haas wel dit woord) zich verhouden tot arbeidsmigratie. En vooral dat dat laatste echt nodig is. Maar ook waarom een en ander kan opdrogen of richting China kan gaan komende decennia en wij misschien te weinig mensen kunnen vinden. Of een stuk hoe lonen zich nauwelijks wat aantrekken van immigratie. Of hoe ook klimaatverandering vermoedelijk niet tot massale immigratie naar Europa zal leiden. Op dat soort vlakken heeft dit boek in het debat een toegevoegde waarde.

Maar ook hier speelt dat De Haas soms te veel door elkaar haalt. Hij maakt duidelijk dat arbeidsmigratie veel groter is dan asielmigratie en dat we die eerste variant ook echt nodig hebben (of we moeten iets anders met de economie), maar als hij met cijfers komt over migratie gooit hij alles op een hoop. Ook bij cijfers over criminaliteit bijvoorbeeld en dat migranten juist minder crimineel zijn. De verklaring: mensen die komen om te werken laten het wel uit hun hoofd zich te misdragen. Logisch, maar in hoeverre vertekent dit het beeld van asielmigranten? Dat is immers iets dat men vaak stelt, dat zij crimineel zijn. Maar puur op die groep komt dan weinig naar boven in dit boek. Of De Haas stelt dat immigratie al decennia en eeuwen wereldwijd ongeveer eenzelfde percentage kent. Tussen neus en lippen door zegt hij wel dat de afgelopen decennia de immigratie in Europa (en de V.S.) een stuk hoger is, waarmee hij zich eigenlijk tegenspreekt. En je kan je afvragen of zijn voorspellingen gebaseerd op onderzoeken uit het verleden nog wel kloppen.

Al met al een belangrijk boek denk ik, duidelijk opgeschreven en vooral kraakhelder ingedeeld met 22 mythes die per hoofdstuk eerst worden besproken en vervolgens ontleed, mooi met tussenkopjes per deelonderwerp - je kan makkelijk even een hoofdstuk terugzoeken in een debat hierover. Maar ook absoluut een boek met manco’s. 3,0*.