Prophet Song - Paul Lynch (2023)

En besteld

Ja, hier ben ik ook wel benieuwd naar (de tijden dat ik de hele longlist van de Booker Prize las lijken voorlopig even voorbij). Morgen even naar de boekhandel.

Dit is een akelig boek. Het speelt zich af in een dystopisch Ierland. Wat er precies aan de hand is, dat weet je als lezer net zo min als de hoofdpersoon. Het begint traag, met het beschrijven van de alledaagse bezigheden. Langzaam wordt de sfeer steeds grimmiger. Het trekt me mee als een draaikolk, steeds sneller, steeds erger.

Lied van de profeet – Paul Lynch | Lalagè leest - lalageleest.nl

Prophet Song van de Ier Paul Lynch won in 2023 de Booker Prize. Nu was er een tijd dat ik de gehele longlist voor deze prijs las (corona en zo), maar ik ben toch ietwat afgeknapt op de materie en toon van de boeken waar deze prijs zo hard op gaat, dus ik doe het mezelf niet meer aan om die dertien genomineerden allemaal te doorploegen. Wel ben ik ieder jaar weer benieuwd naar de winnaar, en hoewel ik al helemaal klaar was om Prophet Song met heel mijn ziel en zaligheid neer te sabelen (mensen in mijn omgeving wiens smaak ik serieus neem vonden het niks), moet ik toegeven dat deze roman toch wel verdomd goed is.

In deze dystopische roman zijn in Ierland mensen aan de macht gekomen die zonder genade alle potentieel kritische mensen ‘verwijderen’. Wetenschapper Eilish Stack verliest al snel haar man aan de dictatuur en komt er steeds meer achter dat geen van haar vier kinderen of zijzelf veilig zijn voor de lange arm van de wet. Ze probeert koste wat het kost haar gezin bijeen te houden, maar dat is moeilijk wanneer iedereen in volle overlevingsstand staat en het maken van goede, bestendige keuzes volledig onmogelijk geworden is.

Mentale voorbereiding
Mocht Prophet Song je interesse wekken, bereid je dan maar vast mentaal voor. Het is namelijk één en al uitzichtloze ellende in deze roman. Ik ben iemand die altijd zoekt naar lichtpuntjes en momenten van hoop, maar die zijn hier eigenlijk volledig afwezig. Ergens vind ik dat wel een minpunt, omdat het niet strookt met hoe ik het leven zelf ervaar (hoe duister ook, er is altijd reden voor hoop), maar ik zie om me heen mensen maar wat graag verstrikt raken in duistere toekomstbeelden en negatieve spiralen, ingegeven door de politieke ontwikkelingen van deze tijd. Wat dat betreft beantwoordt Prophet Song wel heel erg aan het doemdenken van vandaag de dag en snap ik wel dat het een hele hoop mensen aanspreekt.

Die angst voor een dictatuur en/of burgeroorlog (allebei zijn ze aanwezig in deze roman), die is mij volledig vreemd. Zo vreemd zelfs, dat ik mezelf er telkens opnieuw van moest vergewissen dat deze roman zich afspeelt in onze tijd. Op de één of andere manier associeer ik dictaturen enkel met een ver verleden of verre oorden en ik kan me er absoluut geen voorstelling bij maken dat dit ooit de realiteit gaat worden in een West-Europees land. Dat is misschien mijn gebrek, als ik sommige mensen om me heen moet geloven, leven we al in een dictatuur en is de realiteit zoals die in deze roman geschetst wordt angstwekkend dichtbij, maar ik voel dat helemaal niet zo, en ik wil dat denk ik ook niet voelen (wat schiet je ermee op?).

Conceptueel kader
Dat Prophet Song helemaal past bij deze tijd, daar bestaat geen twijfel over (en daar gaan boekenjury’s toch wel hard op), maar wat vond ik – die het net een tikkeltje té ellendig vond en voor wie het verhaal te ver van de realiteit afstaat – er dan toch zo goed aan? Dat zit hem vooral in het conceptuele kader en de stijl die Lynch hanteert. Dialogen, beschrijvingen, wisselingen van perspectief, ze krijgen allemaal dezelfde waarde toebedeelt, in die zin dat de tekst maar door blijft lopen, zonder speciale leestekens en zonder witruimtes (al is het boek wel onderverdeeld in hoofdstukken en alinea’s en blijven hoofdletters en punten wel intact).

Dat is heel eventjes wennen, maar het draagt zeker bij aan de beklemmende sfeer van het boek omdat je als lezer nauwelijks rust wordt gegund en je het gevoel krijgt vast te zitten in de woorden, net zoals Eilish volledig vastzit in een wereld die ze niet meer begrijpt maar waar wel van alles van haar verwacht wordt. Op den duur krijgt de stijl van Lynch iets hypnotiserends, wat maakt dat ik toch steeds maar weer door wilde lezen, ook al is het allemaal echt verschrikkelijk en wordt het alleen nog maar verschrikkelijker.

Invoelbaar
Wat ik ook erg goed vond, is hoe Lynch invoelbaar maakt hoe het is om van de ene op de andere dag in een nieuwe wereld te leven. Hoe een simpel, vanzelfsprekend bestaan plotsklaps kan veranderen in een langdurige strijd op leven en dood. Hoe de stress groots en ondraaglijk lijkt in het begin, maar hoe je maanden later terugkijkt en denkt dat het toen eigenlijk allemaal nog wel meeviel, dat je zelf hebt ondervonden dat het allemaal nog veel erger kan en dat iedere zekerheid die wegvalt weer een nieuw niveau van stress en overlevingsstrijd met zich meebrengt. Interessant ook is het om te lezen hoe de verschillende leden uit het gezin allemaal op hun eigen manier omgaan deze nieuwe gang van zaken en het verdriet, en hoe dat telkens weer opnieuw botst en alleen nog maar extra lijden veroorzaakt.

Qua setting kon ik persoonlijk niet zo heel erg veel met Prophet Song, maar met de stijl en de manier waarop de personages een gezicht krijgen des te meer. De dystopische roman is een genre waar ik zelden wat mee kan (vanwege de reeds besproken redenen), maar als ik me dan eens moest laten meesleuren in een duistere angstvisie, dan ben ik blij dat het deze roman was. Lynch is zo’n begenadigd schrijver dat het er voor mij op een bepaald punt niet meer toe deed hoe onrealistisch of hoe zwaar het verhaal was. Met zijn stijl heeft deze man me volledig gehypnotiseerd, en dat maakt Prophet Song uiteindelijk toch verdomd goed.

blogpost

Hoe herkenbaar! Ook ik vond dit een goed geschreven boek (al is Lynch' stijl niet echt mijn ding), maar ook ik kon niks met de allesoverheersende zwartgalligheid ervan. Dat lag wat mij betreft niet alleen aan het gebrek aan hoop, maar ook aan het gebrek aan relativering. Wanneer je een inktzwarte serie als The Last of Us bekijkt, dan merk je dat de humor het verhaal niet alleen menselijker maakt maar ook realistischer. Bovendien komt de duisternis veel harder binnen door zo'n af en toe opduikend contrast. De duisternis van Lynch stompte me al vrij snel af. Ook al omdat alle ellende (zo'n beetje alles wat je kan overkomen in een oorlog) terechtkwam op dit ene arme gezin. Dat maakte het wat mij betreft ook wat minder universeel.

Maar goed geschreven, dat zeker!

Goede toevoegingen, dutch2.0! Daar kan ik me helemaal in vinden.

Aan de schrijfstijl moest ik wennen, maar als je daar eenmaal doorheen baant komt er een politieke distopie naar voren die zo kan aanschuiven bij de Klassiekers. Zwartgallig en zonder hoop, inderdaad, maar zo is het leven.

Naast het feit dat ik het boek in twee dagen uit had, moet ik toch toegeven dat ik enige gelaagdheid miste over de gehele linie. Waar het verhaal gestaag op gang komt en vooral realistisch is, gaat het na de helft toch in een stroomversnelling met alle (onrealistische) taferelen in hun stadje. Dat haalde me nogal uit het boek helaas. Ik zou eerder zeggen, een niveau verre van 'de Klassiekers'. 3*

Door de lovende recensies en vele aanbevelingen her en der dacht ik vooruit, laat ik me aan Prophet Song wagen; de Engelse versie dus. In de originele taal want ooit had ik 1984 in het Nederlands gelezen en kreeg jeuk bij het lezen van Grote Broer, wat een geheel andere lading geeft dan Big Brother.

Prophet Song werd en wordt met het meesterwerk 1984 vergeleken, maar het was voor mij ronduit een teleurstellende ervaring te moeten constateren dat de vergelijking niet verder reikt dan dat het beide dystopische verhalen betreft.

Prophet Song wordt vanuit de hoofdpersoon Eilish Stack uit de doeken gedaan, maar haar inzicht en kennis over de veranderende wereld om haar heen is uitermate beperkt, waardoor de structuren en machtsverhoudingen in de maatschappij buiten beschouwing blijven, wat in 1984 via de persoon van Winston Smith daarentegen minutieuze aandacht krijgt. Ook is er in 1984 een flink deel, weliswaar tegen beter weten in, dat uitermate veel lichtvoetigheid kent: de liefde.
In Prophet Song is het allemaal kommer en kwel, waarbij ik uiteindelijk sterk het gevoel kreeg in een toch wat goedkope spiegel te kijken van de huidige vluchtelingenproblematiek.

Ik had van tevoren hoge verwachtingen van dit boek, maar uiteindelijk werd het een enorme teleurstelling. Prophet Song speelt zich af in dystopisch, autoritair Ierland. Hoe zijn we hier terecht gekomen? Wie zijn de leiders van de autoritaire regeringspartij? Waarom hebben mensen hier überhaupt op gestemd? Al deze vragen en meer worden nooit beantwoord in dit boek.

De wereld voelt daarom leeg en onecht. Vooral het constante refereren naar "het regime", "de regering" etc. stoorde me al snel. Ik hoef echt geen uitgebreide worldbuilding, maar een beetje invulling van hoe deze autoritaire staat eruit ziet en tot stand is gekomen had het boek realistischer gemaakt. Autoritaire bewegingen zijn haast zonder uitzondering gecentreerd rond een leiderfiguur, dus als je zo'n beweging wilt opvoeren in je boek verzin je er maar wat namen en achtergrond bij. Idem dito voor de rebellen die later worden opgevoerd, en waarvan we alleen maar weten dat ze blijkbaar tegen "het regime" zijn.

De schrijftstijl van Lynch werkte me ook op de zenuwen. Ik zie het op veel plaatsen geroemd worden, maar mij irriteerde het alleen maar: een onophoudelijke wall of text, geen gebruik van aanhalingstekens wanneer iemand aan het woord is en af en toe pogingen om eloquent uit de hoek te komen, maar die mij niets deden (vooral vanwege het overmatig gebruik van metaforen over "duisternis"). Het zorgde bij mij voor een ergerlijke leeservaring. Duurde ook eeuwen voor ik het boek eindelijk uit had.

De personages zijn oppervlakkig en ondanks alle ellende die ze meemaken, kwamen ze voor mij nooit echt tot leven. De hoofdrolspeelster is blijkbaar wetenschapper, maar dit wordt ons alleen maar verteld en voelt nergens geloofwaardig aan: op geen enkel punt doet ze hier iets mee, en het voelt ook onrealistisch gezien hoe naïef ze verder is (de overheid kan volgens haar hun autoritaire agenda niet uitrollen, "want dat gaat in tegen de wet.") Haar man wordt vrij vroeg in het verhaal gearresteerd en leren we dus nooit echt kennen, verder heeft ze nog vier kinderen waarvan ik telkens door elkaar haalde wie nou wie was.

Ja, de gebeurtenissen die hier beschreven worden zijn vreselijk. Ze zijn uit het leven gegegrepen en ik besef me heel goed dat ze mij ("ons") net zo goed zouden kunnen overkomen. En in de handen van een betere schrijver zouden ze me ook vast ontzettend hebben aangegrepen. Maar nu viel dit ten prooi aan de doodssteek voor elke roman: het boeit me niet wat er met deze personages gebeurt.

In Prophet Song van Paul Lynch, Booker Prize winnaar in 2023, krijgt Ierland te maken met een nieuw regime, dat de vrijheden van de burgers ernstig beperkt. Kritiek wordt niet geduld en tegenstanders van het regime worden op grote schaal opgepakt, zo ook de vakbondsleiders. Het boek gaat vooral over de gevolgen van de arrestatie op het gezin van de vakbondsleider. Zoals boven aangegeven is het een zwartgallig boek, waarin het van kwaad tot erger wordt. Toch komt dit vooral de houding van hoofdpersoon Eilish, de vrouw van de vakbondsleider. Ze probeert krampachtig vast te houden aan het oude leven en lijkt zich nauwelijks aan te passen aan de nieuwe situatie. Hierdoor brengt ze haar gezin onbedoeld steeds verder in de problemen en verliest ze het begrip van haar omgeving. Deze tegenstelling werkt Lynch schitterend uit, waardoor een beklemmende roman ontstaat die stemt tot nadenken over onze eigen tijd. Natuurlijk hebben we in Nederland niet zo’n regime, maar toch zien we in de wereld steeds meer repressieve leiders. Passen wij ons hier op aan? Of houden we vast aan het oude?