Kapitanskaja Dotsjka - Alexander Poesjkin (1836)

Voor zo'n oud boek doet het verrassend modern aan. Poesjkin heeft weinig woorden nodig om Rusland anno 1770 tot leven te wekken.

Bijzonder dat zo'n eigenlijk best droog verteld/vertaald verhaal de volle lengte interessant blijft en soms nog ontroert ook. Vooral de passages waar de goedheid van Poegatsjov naar boven komt dragen daar aan bij.

Wanneer je de Russische literatuur leert kennen dan valt al snel op dat ene Poesjkin onder zijn collega's een soort mythische status heeft. Ik ben éénmaal in Rusland geweest en van alle standbeelden die je daar vindt (en ze zijn er scheutig mee) betreft het naar schatting de helft van de tijd een afgietsel van Poesjkin. Deze mate van eenparige literaire verering is vrij uniek, het lijkt misschien wat op de wijze waarop men in Spaanstalige landen Cervantes op het schild hijst.

Merkwaardige is vervolgens dat je als Nederlander niet eenvoudig iets van Poesjkin kan bemachtigen in bibliotheken, zeker niet als je het dichterlijke deel van zijn oeuvre mijdt. Met de nieuwe vertaling uit 2020 van De kapiteinsdochter is daar nu een eind aan gekomen en zo kon ik ten langen leste mijn eerste pagina's Poesjkin tot me nemen.

Het meest aardige van het boek is denk ik de luchthartige toon waarop alles wordt verteld, waarmee ook de grootste gruweldaden of tragische liefdesperikelen iets dubbelzinnigs krijgen, alsof de schrijver er direct een knipoog bij geeft. Het deed me daarom wat denken aan tijdgenoot Alexandre Dumas. De kapiteinsdochter is derhalve een prettig, onderhoudend, makkelijk lezend, vermakelijk boekje, maar dat is het dan ook. Diepere psychologie of memorabele scenes ontbreken. De meesterwerken die de Russische literatuur zou voortbrengen zijn nog ver weg (hoewel, ook niet zo ver weg, in 1842 was het al raak).

Je hoeft er dus zeker niet omheen te lopen, om deze Poesjkin, maar er naarstig naar op zoek gaan is ook niet nodig. (O ja, op de plek waar het er echt toe doet, voor de bibliotheek in hartje Moskou, daar staat Dostojewski op een sokkel en zo hoort het ook.)

Ik ben het grotendeels eens met de meneer boven mij, heel diepgravend is het niet en het is luchthartig. Maar ik heb me hier wel uitstekend mee vermaakt. Stukken beter dan De Geschiedenis van Poegatsjov die Poesjkin ook schreef en bedoeld was als geschiedvertelling, maar met dit romannetje leer je meer over het leven toen, hoe men de strijd aanvoelde en over de persoon Poegatsjov. Poesjkin heeft wel het talent om heel licht de psyche van een persoon neer te zetten, dan hoeft het ook niet diepgravend te worden. het is voldoende voor dit werkje. 4,0*.

De Kozakken waren een verzameling van bevolkingsgroepen die een rol speelden in de Russische geschiedenis. Van oorsprong waren het boeren in afgelegen gebieden. Vaak dienden ze in het Russische leger, maar ten tijde van tsarina Catharina de Grote leidde Poegatsjov een Kozakkenopstand. Poesjkin, die al een historische verhandeling over hem schreef, verraadt in deze novelle een heimelijke sympathie voor de woeste rebellenleider, die bekwamer overkomt dan de in germanismen sprekende generaal.

De romantische held Pjotr Grinjov moet beproevingen doorstaan in de onherbergzame Siberische steppe, die bevolkt is met minder beschaafde volkeren als de Basjkieren en de Kirgiezen. Z'n nemesis Sjvabrin is een venijnige lafaard. Onmisbare elementen zijn de trojka in de sneeuwstorm, de hazenpelsjas en een glas vodka. Er is een contrast tussen de ruwe omgeving en de ongerepte onschuld van de kapiteinsdochter.

De ontknoping vindt plaats in een totaal andere omgeving: het weelderige zomerpaleis in de toenmalige hoofdstad Sint-Petersburg. De spannende intrige is zorgvuldig opgebouwd, met tot tweemaal toe een naamloze vreemdeling van wie de identiteit pas later duidelijk wordt. In deze heroïsche, ontroerende vertelling wordt een historische periode tot leven gebracht.

Een Wereld aan Literatuur - S1E7: Aflevering 7: Alexandr Poesjkin - De kapiteinsdochter - vriendvandeshow.nl

Kennismaking

Ik had nog niet eerder iets van Poesjkin gelezen, een relatief klein boek (in een verzamelbundel) is een goed begin voor een kennismaking.

Hier en daar moest ik vooral (weer) even wennen aan de romantische passages, ze deden me namelijk denken aan dit boek van Goethe. Niet zo heel vreemd gezien de tijd waarin Goethes verhaal gepubliceerd werd. Gelukkig blijkt achteraf dat met ‘De Kapiteinsdochter’ een veelheid van dergelijke wat mij betreft hysterische scenes me bespaard bleven.

Ik ben het met Pythia eens dat Poesjkin weinig woorden nodig heeft om het Rusland anno 1770 te verbeelden. Voor mij is daarbij vooral de beeldende stijl van Poesjkin opmerkelijk.
De in de eerdere berichten genoemde luchtigheid om (ter illustratie) gruwelijkheden in bijna éen adem te noemen met dagdagelijkse gebeurtenissen valt eveneens op. Bijvoorbeeld gaat een tafereel met dwangarbeiders en een beul bijna hand in hand met een generaal die zijn appelbomen om de stam met stro bedekt tegen de vorst.

Prima leesbaar in zijn geheel met name als tijdsbeeld, waarbij ik na deze introductie niet direct de behoefte voel aan de andere verhalen in de bundel te beginnen. Het verzameld werk van Poesjkin deel 7 lag overigens erg snel voor me klaar in de bibliotheek.