Ego. Een Cultuuranalyse van het Ik - Bram van de Beek (2022)

Opnieuw een met vaart en passie geschreven boek van theoloog Bram van de Beek (1946). Geen wetenschappelijk theologisch werk, maar bedoeld voor een bredere kring belangstellenden. Inhoudelijk biedt de emeritus hoogleraar geen nieuwe inzichten. Wie hem heeft gevolgd door de jaren, zal veel herkennen. Vooral moest ik denken aan het boekje Ontmaskering; christelijk geloof en cultuur (Meinema 2001) dat een bewerking is van zijn inaugurele rede als hoogleraar Symboliek aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, gehouden op 21 september 2001. De overeenkomsten zijn frappant.

Ontmaskeren, daar draait het bij van de Beek om. In heel zijn theologie. En daarmee maakt hij niet alleen vrienden. Ongenuanceerd als het moet, maar dat moet dan maar, zegt van de Beek. De Waarheid voorop en die mag pijn doen.
Ontmaskeren van onze cultuur van ongeloof, van gerichtheid op zelfbehoud, van egoïsme. Hij laat een tegenstem horen. Daar heb ik respect voor, al moet gezegd worden dat het propageren van 'eigen behoud' minder bij Descartes vandaan komt dan van de Heidelberge Catechismus. Met zo'n naar binnen gekeerde kerk was het voor filosofen uit de Verlichting makkelijk scoren. Het is de vraag of van de Beek de moderne mens voldoende peilt. Die mens is niet (alleen) de zelf-gerichte, op genot beluste Godontkenner, doordrenkt van verlichte idealen, maar misschien wel net zo bang en onzeker als gewone mensen in alle tijden.