Sklepy Cynamonowe - Bruno Schulz (1934)
Alternatieve titel: De Kaneelwinkels
Pools
Verhalenbundel
Autobiografisch
115 pagina's
Eerste druk: Rój,
Warschau (Polen)
In ''De kaneelwinkels'' beschrijft Schulz een aantal voorvallen uit zijn kindertijd, in Drohobycz, een provinciestadje in wat toen (begin van de jaren '30) het oostelijke deel van Polen was. De hoofdfiguur is zijn vader Jakub, die een stoffenwinkel drijft. Zijn moeder is thuis. Verder zijn er Adele, de huishoudster en de bedienden van de winkel. Toch hebben zijn verhalen niets weg van anekdotische herinneringen en zijn ze eerder visionair, fantastisch, grotesk. Ze vervormen de werkelijkheid of misschien is het beter te zeggen dat ze hun eigen werkelijkheid vormen. Dat is niet de bestaande werkelijkheid uit Schulz' jeugd in Drohobycz, maar een mythische werkelijkheid zoals die door de verbeelding is geschapen. De vader des huizes, Jakub, in het dagelijkse leven een doodgewoon handelaar in textiel, verandert in de ogen van de jonge kind-verteller in een welhaast mythische gestalte, een schriftgeleerde die zijn dagen doorbrengt in mysterieuze boeken en ondertussen met God (ook wel de Demiurg genoemd) verhitte discussies voert over netelige metafyische vraagstukken. In een driedelig verhaal uit de eerste bundel, ‘Het traktaat over de mannequins’, laat Schulz zijn vader met de nodige retoriek en plechtstatigheid een ingewikkelde scheppingstheorie verkondigen.
Ik las dit boek, omdat Simon Winder in “Danubia” er lovend over sprak. Het verscheen in1933.
Schulz hanteert een “exuberante stijl en woordenrijkdom” (zegt de vertaler), om op basis van zijn eigen huis en stad een eigen wereld te creëren. Hij bedrijft een eigengereid magisch realisme of surrealisme, dat telkens uitmondt in tuimelingen, wervelingen, uitbarstingen. Hij heeft daarvoor stapels werkwoorden en adjectieven nodig.
Deze rijke taal beviel me aanvankelijk. Maar, zoals mijn vrouw zegt van een “merveilleux”taartje, die taal is “te wreed” (je kan niet verder lezen of eten wegens overdosis). Ook is het uiteindelijk één gigantische sfeerschepping met weinig verhalende evolutie. Ik had moeite om de 115 bladzijden uit te lezen. Het tweede boek in de bundel, Sanatorium Clepsydra, las ik niet.
Een belangrijke drijfveer voor Schulz' schrijven was waarschijnlijk een geestesziekte van zijn vader. De waanzinnige theorieën van die man prikkelden de fantasie van de zoon-schrijver.
Hoe interessant en tragisch het levensverhaal van de schrijver en het lot van zijn stadje ook waren, Bruno Schulz zal een “writers writer” blijven.
Een pluim voor vertaler Gerard Rasch die dit taalgeweld uit het Pools tot ons bracht.