Understanding Media: The Extensions of Man - Marshall McLuhan (1964)

De naam Marshall McLuhan is verbonden met de opkomst van het internet. Zo verwees het technologie-magazine Wired regelmatig naar zijn uitspraken. Het vormde voor mij de aanleiding om dit boek eens ter handen te nemen; al moet ik toegeven dat ik een ander soort werk had verwacht. ‘Understanding Media’ bevat namelijk filosofische speculaties en niet een academische analyse. Dat maakt het boek echter niet minder interessant.

De theorieën van McLuhan vind ik desalniettemin wel ietwat vaag. Ik zal pogen de centrale gedachte te parafraseren. Marshall start met het idee dat elke media (in de brede zin des woords) een extensie is van het menselijk lichaam. Dit kleurt de vorm van het medium. Marshall is minder geïnteresseerd in de inhoud van medium (het bericht dat verzonden wordt). De inhoud van de media is namelijk doorgaans een ander medium. Zo is bijvoorbeeld de inhoud van een film (doorgaans) een boek. De inhoud van een boek is doorgaans gesproken taal. Als je kijkt naar de vorm, kun je media indelen in hete en koude media. Koude media verlaagt de hoeveelheid doorgegeven informatie ten faveure van bereikbaarheid. Dit soort media vereist niettemin een intensieve participatie van de deelnemer (denk aan het fonetisch alfabet en de telefoon). Hete media is context-gebonden en minder goed bereikbaar. Dit type media biedt daarentegen wel meer informatie en vereist een lagere vorm van participatie (denk aan film en gesproken taal).

De verspreidbaarheid van koude media karakteriseert het mechanische tijdperk. Doordat koude media relatief contextvrij is, creëer je een uniforme cultuur onafhankelijk van de lokale groep (de tribe). Doordat dit soort media participatie van de deelnemer vereist, komt de echter focus ook te liggen op het individu. Niet ieder individu kan op dezelfde manier participeren, waardoor specialisatie ontstaat. We bewegen echter steeds meer naar een elektronisch tijdperk. In dit tijdperk hoeft media niet langer contextgevoelige inhoud weg te laten om bereikbaar te zijn. Aangezien hete media nu ook makkelijk verspreid kan worden, ligt de minder op het individu en meer op de lokale groep. Hierdoor verwatert een uniforme cultuur en zal collectivisme toenemen. De wereld mondt hierdoor uiteindelijk uit in (gedistribueerde), tribale samenlevingen: “The Global Village.”

Bepaald geen theorie die ik direct op waarde kan schatten. Al oogt dit boek, met de polarisatie door social media in het achterhoofd, soms verdomd profetisch. Daarenboven biedt het boek enkele interessante historische verklaringen. Zo benadrukt McLuhan het belang van de overgang van een visueel alfabet (denk aan hiërogliefen) naar een fonetisch alfabet. Een visueel alfabet kan per teken meer uitdrukken, maar de betekenis is in hoge mate afhankelijk van de lokale stam. Een fonetisch alfabet toont minder informatie, maar is uniformer. Individuele expressie is dan makkelijker. Wellicht kan dat wel een van de redenen zijn waarom filosofie, wetenschap, drama etc. nou juist bij de oude grieken zo opbloeide en in minder mate bij de oude egyptenaren.

Desalniettemin is het speculatieve karakter zowel het grootste voordeel als het grootste nadeel van dit boek. De overwegingen zijn consequent prikkelend, maar ik betwijfelde soms of ze zo vaag zijn dat je ze altijd wel kloppend kan maken. Desondanks betoogt McLuhan overtuigend dat de vorm van het medium belangrijker kan zijn dan het bericht dat verzonden wordt. ‘Understanding Media’ bevat zodoende op zijn minst voer voor verdere gedachten!