De Beesten - Gijs Wilbrink (2022)

Gijs Wilbrink heeft er vast plezier in gehad om allerlei Achterhoekse details en typische aspecten van de jaren ’90 in dit verhaal te verwerken. Hierdoor krijgt het wat broodnodige lichtheid. De gekozen stijlen passen goed bij de inhoud. En toch lukt het me niet om er helemaal in op te gaan. Het is passend dat er uitgebreide beschrijvingen van de motorcrosssport in staan, maar dat kan mij niet boeien. Ik word wel steeds nieuwsgieriger naar hoe het afloopt. Ondertussen legt Isa de puzzelstukjes van haar familiegeschiedenis in elkaar. Dit zal geen lievelingsboek van mij worden, maar goed is het wel.

De beesten – Gijs Wilbrink | Lalagè leest - lalageleest.nl

Mooi boek. Een soort Achterhoekse Dimitri Verhulst? Deplorabele familietoestanden in een ruig 'onland', te midden van stroperijen en motorcross. Het is met vaart en enige humor geschreven. De plot is uiteindelijk niet zo heel verrassend of boeiend, maar de stijl, de personages en het vertelplezier maken dit een fijn boek.

Ik moest er even in komen, maar heel lang duurde dat niet en daarna werd ik de Achterhoek in getrokken en kreeg ik een familie van buitenstaanders te zien die ook letterlijk aan de rand van de samenleving sameneefden. Wonderlijk stel mensen met een paar behoorlijke bad ass slechteriken.
Het mysterie wat ontrafeld werd was wel een beetje te raden, maarcdat mocht de pret niet drukken. Mooi ruig verhaal over mannen met rouwranden, over hoe een dorp in vervoering kan raken en in angst kan leven.
Met de nodige punk ingrediënten in de vorm van het studentenleven van Isa in Utrecht inclusief actievoerende dierenliefhebbers.

Pfff. Te gedetailleerd beschreven met te veel bijzaken. Zo kwam ik er niet echt lekker in. Maar de hunker na de afloop zorgde er toch in dat ik het relatief snel verslonden heb. Geen topper. Wel prima .

Nee, mij viel het ook niet mee. Inderdaad teveel uitweidingen en bijzaken, en het verhaal wist me ook niet te pakken. Niet uitgelezen dus, en ook geen score.

Ik kwam dit boek tegen als tip omdat dit voor mensen uit de Achterhoek erg herkenbaar is. Nu kom ik daar weliswaar niet vandaan maar ik ken het gebied wel redelijk en ik hoopte dan ook een beetje van die sfeer mee te pakken. Nou, dat viel voor mij als buitenstaander tegen. Dit verhaal had m.i. evenzeer in Brabant, Groningen of het Westland kunnen spelen. Nu zijn er in de laatste twee gebieden wel nauwelijks (of geen) nertsenfokkerijen maar ook dat stukje hangt er meestentijds nogal bij. Als er al iets genoemd wordt dan blijft het bij benoemen, net als wat liedjes en tv-programma's om een beeld van de jaren 90 te creëren. Nou, die tijd ken ik dan wel maar ook dat ging voor mij niet leven. Wilbrink benoemt het enkel maar laat het niet voelen. Rijneveld deed dat ook eerder met een boek en ook dat beviel me totaal niet.

En daar moet het boek het wel een beetje van hebben. De verdere plot is namelijk niet heel bijzonder, zelfs wat voorspelbaar. Ik miste ook een beetje de urgentie van dit boek en waarom uitgerekend dit verhaal verteld moest worden. In wezen telt dat voor alle fictie, maar bij dit boek had ik wel dat gevoel: dat het allemaal niet zo speciaal was. Wilbrink gebruikt ook veel woorden voor iets dat in 150 pagina's verteld had kunnen worden zonder iets te missen.

Er zitten wel enkele sterke stukken in, dat zeker. Mijmeringen over het vangen van mist op doek, over een beenamputatie of over de geur van zweet. Die stukken zijn steeds boeiend. Maar wel weinig. Ook een hoofdstuk met twee vertellers (linkerpagina de één, rechterpagina de ander) is niet alleen een leuke gimmick maar werkt inhoudelijk ook op dat moment. Maar goed, een laatste hoofdstuk zonder gebruik van hoofdletters deed me dan weer stukken minder. 2,0*.

Het duurde even om erin te komen, maar daarna las het wel als een trein. Opgegroeid in de Achterhoek, las ik wel veel herkenbare, maar ook veel clichématige elementen. Ik heb de jaren ‘90 in ieder geval niet zo rauw ervaren… Dus het ligt er wel dik bovenop.

Desondanks is Wilbrink een schrijver om in de gaten te houden. Hij is een stuk minder pretentieus dan mening witte schrijver afkomstig van de gymnasia en universiteiten uit de Randstad.

Er valt wat voor te zeggen dat een vertelwijze of schrijfstijl van even groot belang zijn als het onderwerp, als het gaat om de groots- of meeslependheid van een boek. Toch betrap ik mezelf erop dat bij mij voorkeuren en interesses op gebied van onderwerpen negen van de tien keer de voornaamste reden zijn voor mijn nieuwsgierigheid. Ik zoek een zekere affiniteit met de hoofdpersoon of de setting waar die zich in bevindt en als die niet vanzelfsprekend is, voelt het toch al gauw als een ongewenste sprong in het diepe. Maar goed, zo nu en dan kan zo'n sprong best als een lekker frisse duik gaan aanvoelen.

Gijs Wilbrinks 'De Beesten' voelde in die zin aanvankelijk wat onwennig, maar werd bij vlagen steeds interessanter om in me op te nemen. In plaats van een gezapige reeks opeenvolgende gebeurtenissen, beraadt Wilbrink zich op sfeerschetsen en plotelementen die gedoseerd en op een weldoordachte volgorde aan de lezer worden voorgeschoteld. Het geheimzinnige en soms zelfs spannende effect dat hieruit voortkomt, zorgt voor een welbekende drang tenminste tot het einde door te lezen om alles op de plaats te zien vallen, of dat nu op een bevredigende wijze gebeurt of niet.

Het duurde even voor ik helemaal lekker kon leven met de twee vertelperspectieven en bijbehorende tijdspannen, maar gelukkig maakte het perspectief niet uit voor de aangename wijze waarop het verslag heeft vorm gekregen. Vooral zolang het niet met eigenzinnig leestekengebruik gepaard ging, was de vertelling gedurende de meeste pagina's erg innemend om te lezen en was het allemaal vlug en gemakkelijk te behappen, zonder dat je kunt zeggen dat het simplistisch is neergepend. Meer dan eens wordt het geheel zelfs zeer verdienstelijk extra boeiend met dank aan treffend beschreven situaties en scherpzinnige observaties.

Maar ja, de haakjes, de haakjes... Vooral in de eerste helft van het boek wordt de lezer of toehoorder doodgegooid met willekeurige feitjes, die de fictieve leefwereld van de hoofdpersonen levendigheid moeten meegeven, maar vaker dan nodig is juist vooral afleiden. Daar is op zich al sprake van, gedurende sommige alinea's, die iets verder uitweiden dan zou hoeven, maar wordt een nog grotere ergernis als begint op te vallen dat het een unicum betreft zodra er twee of meer bladzijden aaneengeschreven zijn zonder dat er een of andere aanname of uitgebreide neveninformatie tussen haakjes is komen opduiken. Het fungeert allicht om het allemaal wat grootser over te laten komen, maar leidt er helaas bedoeld of onbedoeld toe dat de vaart er steeds wat uit gaat. Kan het kwaad? Misschien niet. Maar puur omdat het zo opvalt, begon het een smetje te vormen op de verder zo plezierige leeservaring.

Wat ik in grote lijnen echter wel tevreden mag concluderen is dat de setting en het onderwerp van een boek inderdaad van ondergeschikt belang kunnen zijn. Het zijn immers familiebanden en persoonlijke gevoelens of gedachtes, die de belangrijkste factoren zijn in het pakkende verhaal dat deze roman herbergt. Universele thema's, zou je clichématig geneigd zijn te stellen. Dramatiek die voor haast elke lezer wel iets herkenbaars te bieden heeft. Maar vooral een samensmelting van verhalen, die zich rustigjes en op innemende wijze weten te ontplooien, waarna weinigen ontevreden zullen achterblijven. Ik in elk geval niet.