L'Étranger - Albert Camus (1942)

De eerste keer dat ik dit dunnetje las deed het me niet veel, maar pas herlas ik deze bij wijze van oefening in het Frans en vielen de stukjes op zijn plaats. Door het letterlijk regeltje voor regeltje te lezen (vlot lezen is er met mijn Frans niet bij), valt op hoe compact het verhaal is. Ik geloof niet zo in romans waarin geen zin teveel staat, al zou dat best een streven van schrijvers mogen zijn, maar L'Étranger komt er akelig dicht bij in de buurt. De manier waarop Mersault met mensen omgaat in het eerste deel, de korte, veelbetekende observaties, de onverschillige houding waarmee hij zijn wereld beziet; in eerste instantie lijkt het een onbetekenende schets van het leven van een jongeman, maar het werpt allemaal zijn schaduw vooruit op hetgeen zich na de sleutelgebeurtenis halverwege ontspint. Vanaf dan wordt L'Étranger introspectiever, wordt het eerste deel van de roman als het ware geanalyseerd en zien we waarom dit een ideeënboek is dat binnen het existentialisme valt.

Minder dan aan Sartre doet L'Étranger me echter denken aan het werk van Kafka. Denk aan de 'reden' van de moord, de motivatie achter zijn terdoodveroordeling en de verschijning van het complete kennissenbestand van Mersault als getuigen. Het verschil met Kafka is echter dat dit soort vervreemdende toestanden niet om het vervreemdende element zelf zijn neergepend (zoals ik vaak proef bij de Tsjech), of om absurde uitwassen van een maatschappij op de korrel te nemen, maar hij ze gebruikt voor zijn psychologische uitwerking van dit personage. Mersault is imo een personage dat zijn bestaan geen vorm geeft, nooit weet waarom hij iets doet of vindt en nooit ergens bewust voor kiest. Dit zijn natuurlijk de stokpaardjes van de existentialisten, en Mersault is de personificatie van het soort onverschilligheid dat dan onherroepelijk optreedt. Dit ten spijt moest ik mezelf bekennen meer in Mersault te herkennen dan me misschien lief is. Een zekere sympathie had ik wel voor deze man die wars is van gekunsteldheid en zich naar zijn omgeving niet anders voordoet dan hij is. Hoe pijnlijk dat soms ook kan zijn, zie bijvoorbeeld de nogal botte replieken in zijn conversaties met zijn vriendin.

Heb hem maar eens een plekje in mijn top 10 gegeven!

Juist bij Kafka heb ik dat helemaal niet. Kafka gebruikt vaak een absurd uitgangspunt waarbinnen hij de manier waarop de wereld in elkaar zit beter kan weergeven. Dit is puur inhoudelijk. Terwijl veel anderen absurdisme eerder gebruiken als excess binnen een overwegend normaal kader (oftewel; meer vorm dan inhoud) en dan geldt mijns inziens wat jij schrijft.

Ik was misschien iets te kort door de bocht, want probeerde vooral het verschil aan te geven tussen het gebruik hiervan door Camus (duiding individu) en Kafka (duiding maatschappij). Bij Camus kan ik echter het waarom achter de specifieke momenten zelf duiden, bij Kafka lijkt het meer om een algehele state of mind te gaan; niet zo zeer een bepaalde absurdistische gebeurtenis is veelzeggend, maar meer het totaal dat optelt tot het vertekenende beeld dat hij wil geven. Iets vreemds meer of minder doet er dan niet toe. Maar nogmaals: misschien ga ik hier iets te kort door de bocht en valt bij nadere bestudering de noodzakelijkheid binnen het geheel beter te duiden.

Wederom een prachtig boek van Camus, die slechts door De Pest overtroffen wordt. Een verhaal over een onverschillig individu, waarbij Camus de sfeer prachtig weet te creëren. Het leven van Meursault wordt op een goede manier beschreven, tot in de kleinste details zonder overdadig te worden. De sleur, de saaiheid en de warmte komen tot leven.

Ik was al bekend met ander werk van de Franse auteur, zoals zijn korte verhalen en toneelstukken, en het interessant om te zien hoe kleinere thema's (zoals het krantenbericht dat hij leest in de gevangenis) terugkeren in zijn werk.

Het boek leest fijner dan het werk van Sartre, hoewel ik overigens van hem niet al te veel heb gelezen. Ik ben het eens met iemand elders op deze site, ik kan het nu niet terug vinden, dat Sartre eerder een schrijvende filosoof is en Camus een filosofisch schrijver. Bij Camus ligt de nadruk meer op het verhaal dan de filosofische verhandeling. Het narratief Sartre's De Walging wordt bijvoorbeeld door de grote stukken filosofische gedachtes teniet gedaan.

Daarnaast deed het tweede gedeelte, vanaf zijn arrestatie, me inderdaad denken aan het werk van Kafka.

Ik zou niet weten waarom. Anders word je literaire wereldje wel heel klein als je alleen boeken in de originele taal mag lezen.

En wat jammer voor al die lieve mensen die de boeken voor ons willen vertalen.

Dat is inderdaad niet te onderschatten! Zo is de Japanse vertaler van De Duivelsverzen doodgeschoten vanwege zijn werk. Om zijn nagedachtenis te eren lees ik dus zoveel mogelijk boeken in vertaling.

Hoewel het lezen in de oorspronkelijke taal eigenlijk hoort, is het soms toch beter om het in je eigen taal te lezen. Dan mis je het minst. Door de vertaling mis je sowieso enkele dingen, zoals taalgrappen, maar als je de taal helemaal niet machtige bent, kun je juist door de vertaling het verhaal juist wel begrijpen.