Brideshead Revisited: The Sacred and Profane Memori... - Evelyn Waugh (1945)

Romantisch maar vooral melancholiek verhaal over officier (in WOII) die terug denkt aan zijn relatie met de aristocratische familie Flyte (ook wel Marchmain).
Vooral zijn relatie met Sebastian en Julia Flyte en het thema religie (katholieke kerk) vormen het verhaal. Vooral de invloed van deze kerk op het leven van Sebastian en Julia is naar mijn mening indrukwekkend beschreven. Waugh was zelf overtuigd katholiek maar in dit boek gaat er veel ten onder aan de enorme impact die religie op jonge mensen heeft.
Het boek kent echter ook enkele zeer grappige scenes met vooral de vader van Ryder en de sullige Lord Brideshead. De film uit 2008 was redelijk (te fragmentarisch) maar de serie erg mooi!

Wat een tegenvaller! Hoe deze roman ooit in de Engelse top 100 heeft kunnen belanden is mij een volkomen raadsel. Waugh geeft het al in zijn preface aan: tien jaar na het verschijnen van de eerste druk zou het hem met "afkeer" vervullen. En inderdaad, Brideshead Revisited is een boek met niet alleen een verhaal an sich dat niet deugt, maar waarin ook de "weltanschauliche" kant, Waugh's kritische "outlook" op het toenmalige Engeland in de jaren '30/'40 bepaald niet overtuigt. Hoe jammer is het dat iedere keer als Waugh dieper op zijn personage lijkt in te gaan, of het nu zijn vader of Sebastian is, hij ze toch wat hun essentie betreft ongemoeid laat? Het stellen van een theorie achterwege laat? Is dit om Ryder geïsoleerd buitenspel te laten, niet in staat zijnde zich te conformeren aan "die andere wereld", maar zodoende des te beter in staat ze te kunnen beschouwen als iemand waarmee de lezer sympathiseert, of heeft Ryder een dubbele agenda, en is het simpelweg de katholieke kerk die "niet te begrijpen" en hier tegen ageert? Mijns inziens is tweede theorie de meest plausibele, temeer daar Waugh tot ergernis aan toe Ryder steeds meer als spreekbuis voor eigen ideeën begint te gebruiken. Ook de figuur Mottram lijkt hier een illustratief voorbeeld van. Nadat Julia aangeeft niet langer met hem door te willen gaan, is zijn rol in de roman uitgespeeld. Toch verschijnt hij nog enige malen"met zijn politieke vriendjes" ten tonele. Dit keer echter als afkeurenswaardige politicus. Waar is de relevantie?
En dan zijn er de ongeoorloofde tijdsprongen. Er zijn tal van voorbeelden aan te wijzen waar deze stroef verlopen, bepaalde personages erg lang out of the picture zijn (Cordelia) of zelfs helemaal verdwijnen (Sebastian), maar dat Ryder plotseling met de zus van Boy Mulcaster getrouwd is, (meerdere) kinderen heeft en van zijn Parijse era nauwelijks iets verteld wordt is toch erg vreemd. Jammer ook dat aan Ryder's ervaringen in de jungle, die hem anders hebben doen schilderen (en logischerwijze doen voelen, de wereld) geen hoofdstuk besteed wordt, maar aan een ellendige reis op een cruiseship dan weer wel.
Het is net als in de verfilming: de eerste 5 minuten (of 50 pagina's) is het smullen, van Oxford, het dandy leven en de vrijheid, daarna een stijf Victoriaans korset dat voor deze generatie van geen enkele betekenis is.

Grappig hoe indrukken kunnen verschillen. Ik vond dit indertijd (een jaar of tien terug) veruit de beste Waugh die ik had gelezen.

Naar mijn bescheiden mening heeft dit boek een veel breder thema dan een kritische beschouwing van de toenmalige Engelse maatschappij. Volgens mij gaat het over de onmogelijkheid om je los te maken van de banden waarin je bij geboorte en tijdens je opvoeding wordt gesnoerd. Familiebanden, religie, milieu, dat soort zaken. Waugh wordt wat dat betreft nooit erg theoretisch, hij beschrijft en de lezer mag de rest doen.

Verder ben ik het met mijn bovenbuurman eens dat de eerste vijftig pagina's smullen zijn, met de heerlijke beschrijvingen van Oxford, Brideshead en haar inwoners. Ook dat heeft naar mijn idee zo zijn bedoeling. Net als hoofdpersoon Charles Ryder verlang je de rest van de roman terug naar het verloren paradijs (en de verloren jeugd). En net als Charles Ryder vind je dit niet in de kunst, reizen en tijdelijke geliefden, waarmee de rest van de roman is gevuld.

De tijdsprongen zijn misschien wat minder geslaagd, maar dat Sebastian en Cordelia een tijdje verdwijnen uit het boek vond ik wel logisch. Ze verdwijnen beiden naar het buitenland, uit het zicht van Charles Ryder en dus uit het zicht van de lezer. Ook hier leeft de lezer het leven van Charles.

Kortom, ik kon dit boek prima smaken. De televisieserie en de speelfilm trouwens ook.