Catch-22 - Joseph Heller (1961)

Je moet er erg aan wennen en vervolgens stelt het boek je ook nog eens teleur ? Deze roman moet ik dan maar eens gaan lezen wanneer ik in een masochistische bui ben .

Oké, vooruit dan , maar ik wil het toch nog steeds een keer lezen.

Op 1 of andere manier vond ik de vertelstijl vrij irritant.
Elk hoofdstuk werd een ander personage beschreven hoewel in die hoofdstukken toch geweldig werd geschreven.

Om maar even plat te vertalen:

-'" niemand probeert je te vermoorden"
- "waarom schieten ze dan op me?"

en meer van dit al in dit boek.

Prachtige -humoristische- beschrijving van de absurditeit van de oorlog. Deze humor sprak mij vreselijk aan, in tegenstelling tot de andere ant-oorlog-klassieker Slaughterhouse Five. Leuk is ook dat het aantal vluchten die de piloten moeten doen (die exponentieel vermeerderen doorheen het boek) eigenlijk zowat het enige houvast was gedurende het boek.
Volgens mij is het dus absoluut terecht dat 'een catch-22' lichtjes in ons taalgebruik verweven is. (Al heb ik het nog niemand daadwerkelijk horen gebruiken in een zin, vrees ik)

Knap opgezet.. door middel van 'cirkels' worden dezelfde gebeurtenissen (met steeds een klen beetje meer) verteld vanuit het perspectief van steeds andere personages.

Het is een zooitje... kolonels en generaals die uit zijn op eigen glorie, elkaar dwarsbomen, vrijwillig gevaarlijke missies op 'zich' nemen. De kapelaan laat over zich heen lopen, twijfelt aan alles (behalve het visioen van de blote man... ) en wordt er door de CID van beschuldigt Washington Irving (of andersom?) te zijn. Degene die verantwoordelijk is voor het eten en drinken van de manschappen neemt de gelegenheid te baat om zich extreem te verrijken en bombardeert daartoe zelfs de eigen basis. Vrouwen spelen de hoer en meer niet. Een piloot van vijftien, een piloot die elke missie wordt neergeschoten, een piloot die alleen maar het gevaar wil opzoeken, enz. enz. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Catch-22 wordt regelmatig toegepast:
There was only one catch and that was Catch-22, which specified that a concern for one's safety in the face of dangers that were real and immediate was the process of a rational mind. Orr was crazy and could be grounded. All he had to do was ask; and as soon as he did, he would no longer be crazy and would have to fly more missions. Orr would be crazy to fly more missions and sane if he didn't, but if he was sane he had to fly them. If he flew them he was crazy and didn't have to; but if he didn't want to he was sane and had to.

Je moet het boek lezen om te ervaren hoe het is... hoe de schijnbare repetitie je toch steeds weer pakt; hoe Yossarian uiteindelijk... nee, dat vertel ik niet.

Wat een indrukwekkend boek! Dat had ik totaal niet verwacht toen ik net begon te lezen. Door het ontbreken van een inleiding kom je meteen midden in het verhaal terecht, en bepaalde gebeurtenissen worden zó beschreven dat je het gevoel krijgt dat er enige voorkennis vereist is om het te kunnen volgen. Ook de fragmentarische vertelstijl was in het begin even storend. Maar na een bladzijde of zestig raakte ik er aan gewend, en kon ik me echt in het verhaal gaan verdiepen.

Er is niet echt sprake van een herkenbare verhaallijn; alles loopt kriskras door elkaar, nu en dan afgewisseld door bizarre anekdotes over een van de vele personages.
De toon van het verhaal is vanaf het begin absurdistisch en surreëel. In zulke mate dat je op sommige momenten even vergeet dat het zich allemaal tijdens de oorlog afspeelt. Toch wordt de sfeer langzaam maar zeker grimmiger.

En natuurlijk levert het boek ook nog een aantal memorabele citaten op.

"...Let somebody else get killed."
"But suppose everybody on our side felt that way."
"Then I'd certainly be a damned fool to feel any other way. Wouldn't I?"

Fantastisch anti-oorlogsboek

Het idee om de waanzin van de oorlog aanschouwelijk te maken door de absurde logica in Catch-22 is hoogst origineel. Joseph Heller creëerde een aantal onvergetelijke personages in een door elkaar gehaalde verhaalstructuur. Het geheel is prikkelend en aanstekelijk. Lachen troef!

Naar het einde toe wordt de teneur van het boek donkerder en in de zwaarte is Heller minder glansrijk dan in de lichtheid van het begin. Soms had ik de indruk dat dezelfde basisingrediënten wat teveel werden uitgebuit, maar vervelen doet het eigenlijk nooit...

Voor de humor, de heel eigen sfeer en de vlotte tekst: lezen!

Ondanks een fundamenteel gebrek aan structuur, of juist omwille van de grote chaos, is ‘Catch-22’ een van de meest ge(s)laagde absurde romans ooit. Heller lapt – bij wijze van spreken - alle regels omtrent opbouw, chronologie of karakterontwikkeling aan zijn laars in wat uiteindelijk een bruisende opeenstapelingen van hoogst bizarre voorvallen is.

Yossarian, een gek omringd door nog grotere gekken, vormt het enige houvast, en vanuit zijn standpunt hekelt Joseph Heller onverbloemd het hele militaire systeem. Toch blijft de algemene gezindheid die van onwaarschijnlijke situatiehumor: misschien niet constant van het hoogste niveau, maar verbazingwekkend inventief - met slechts een handjevol ingrediënten goochelt Heller immers 450 bladzijden lang!
3,75*

Ik vond het niet zo fantastisch als ik had gehoopt en had gedacht. Ik had sowieso meer structuur verwacht of zo. ik heb het boek geluisterd, misschien dat het daar wel aan lag, maar het boek kon mijn aandacht niet vasthouden. Het is wel bizar/grappig enzo en ook wel heel zwart, maar echt goed wordt het steeds net niet... Het einde vond ik dan weer wel briljant gevonden, dus uiteindelijk 3,5 ster* (voor mijn gevoel had dit minimaal 4,5* moeten zijn. Wie weet moet ik hem nog maar eens lezen over een paar jaar )

Ik ben zelf net 60 pagina's ver, en ik moet zeggen: ik had iets totaal anders verwacht. 'Een verhaal over…'
Het was dus wel even slikken, maar het feit dat het me totaal tegenvoets neemt is natuurlijk al een grote verdienste. Ondertussen ben ik wal wel zover dat het aanvankelijke lachen mij aan het vergaan is en dat de dit boek een echt nachtmerrie aan het worden is. Een gekkenhuis waarvan ze de sleutel hebben weggegooid. Totaal zonder hoop verzinkt Yossarian in de totale waanzin met rondom hem figuren met elk hun eigen getiktheid. Redelijk indrukwekkend tot nu toe. Benieuwd of hij dit tot het einde gaat kunnen volhouden.

Wat een geweldig boek. Prachtig hoe hij afrekent met de absurde logica van het militaire apparaat. Speelt het ook lekker absurdistich-humoristisch om je dan af en toe keihard met de realiteit op je smoel te slaan. De hel.

Het 'Snowden' hoofdstuk, een episode die ergens al gepasseerd was werd heel mooi getimed net voor het eind van het boek nog eens volledig met alles erop en eraan geserveerd. Een stuk waar je zelf ook koud van wordt en waar de sluier van ironie even achterwege gelaten wordt. Snoeihard en… . En niks eigenlijk. gewoon snoeihard.

Voor sommige mensen lijkt het wel een afknapper, dat sombere einde, voor mij geeft het net wat meer reliëf aan het boek. Hoewel de genialiteit van het boek zich wel situeert rond de quasi vrolijke, absurdistische humor rond heel het gedoe.