Blechtrommel, Die - Günter Grass (1959)

Ik heb de film wel gezien, maar het boek nooit gelezen. Katz Und Maus heb ik wel gelezen, dat vond ik een aardig, maar raar boek. Hier kom ik nog wel 'ns aan toe, ik weet alleen niet of ik voor de Duitse of Nederlandse versie moet gaan.

Een groot boek! Een boek met meerdere lagen en onvergetelijke scenes.
Oscar is de duitse ziel, Jan Bronski de Poolse vader, Matzerath de duitse vader die Oscars moeder doodt met palingen, slangen uit de Oostzee Oscars stem die al het glas en kristal kapot zingt.

Dit boek stond al een tijdje op mijn leeslijst maar ik zat er nogal tegenaan te hikken. Ik verwachtte een zwaar oorlogsverhaal, vol historische gebeurtenissen en morele schuldgevoelens.

Dat bleek op z'n zachtst gezegd niet helemaal te kloppen. Die Blechtrommel is een prachtig stuk literatuur vol lichtzinnige ironie en fijne humor. WO II is slechts een klein stukje van het decor, voortdurend verplaatsen de gebeurtenissen zich naar andere situaties, met andere personages. 'Grote' constante is eigenlijk slechts Oscar. De verhalen zijn vaak heel goed bedacht (dat begin met die rokken is bijvoorbeeld letterlijk fantastisch) en fenomenaal beschreven.

De stijl van Grass, daar druipt dus de klasse van af. Meteen proef je het verschil tussen deze gekende grootheid en hedendaagse auteurs als McEwan of Banville. De laatsten zijn schoolstilisten, die goedlopende zinnen produceren en treffende woorden weten te vinden. Grass is daarentegen een schrijver van nature. Dat voel je. De opzet van bepaalde passages en de compositie van de roman als geheel zijn bijvoorbeeld buitengewoon knap. Soms wordt gewerkt met bevreemdende structuren van herhaling, veel wordt gebruik gemaakt van beeldspraak en suggestie, met allerlei verbanden binnen het boek zelf, maar bovenal is er een grote rijkdom aan (visuele) details. Dit maakt van Die Blechtrommel geen stroperige kost, het boek leest heerlijk.

Eén grote lofzang dus. Helaas bleef het iets teveel op afstand voor een echt hoge score. Wel ben ik razend benieuwd naar de overige delen van de Danzig-trilogie. 4*

Dat is misschien wel het belangrijkste facet van Grass' schrijfstijl.

Het is moeilijk om een fragment als voorbeeld te kiezen, hier dan maar een klein deel uit het eerste hoofdstuk:

"Er bewoog iets tussen de telegraafpalen. Mijn grootmoeder deed haar mond dicht, trok de lippen iets naar binnen, kneep haar ogen tot spleten en kauwde langzaam en voorzichtig op de aardappel. Er bewoog iets tussen de telegraafpalen. Daar sprong iets rond. Drie mannen sprongen tussen de telegraafpalen rond, alle drie op de schoorsteeen toe, daarna eromheen naar voren en één liep terug, nam opnieuw een aanloop, leek klein en breed te zijn, slaagde in zijn sprong, over de steenfabriek heen, de twee anderen, meer lang en spichtig, op het nippertje maar toch over de steenfabriek heen, al weer tussen de palen, maar die klein en breed was maakte zijsprongen, klein en breed had meer haast dan lang en spichtig, de andere springers, die weer terug naar de schoorsteen moesten, zodat de ene er reeds overheen rolde terwijl de anderen, twee kaboutersprongetjes verwijderd, nog een aanloop namen en plotseling verdwenen waren, er geen zin meer in hadden, zo leek het, en ook de kleine viel midden in zijn sprong van de schoorsteen achter de horizon."

Het vervolg van deze passage moet je zelf maar lezen, geweldig.

Nou vooruit, dit stukje nog:

"Hij haalde de holle weg en was nauwelijke klein en breed daarin verdwenen of daar klommen ook reeds lang en spichtig de twee anderen, die misschien ondertussen een bezoek aan de steenfabriek hadden gebracht, over de horizon en stapten zo lang en spichtig, maar toch niet werkelijk mager, haastig over de leemgrond, dat mijn grootmoeder opnieuw haar aardappel miste."

Bovenstaande fragmenten komen uit de editie van Meulenhoff, 1997. Heel goed, wat mij betreft. De zinsbouw van Grass is vrij gecompliceerd dus ik zou een poging in het Duits niet direct aanraden.

Ik zit er toch over te denken om dit boek te lezen, maar Nederlandse vertalingen vallen me vaak erg tegen. Als ik het eerder aangehaalde fragment lees, leest het voor mijn gevoel wat stroef. Het kan natuurlijk dat dit gewoon de stijl van de schrijver is, maar ik vroeg me af of iemand de Engelse vertaling heeft gelezen en zo ja, hoe die beviel?